TraoQuyen.comTrao Quyền
Công chứng, chứng thực uỷ quyền

Công chứng viên kiểm tra gì khi công chứng uỷ quyền và điều họ không bảo đảm thay bạn

Những gì công chứng viên kiểm khi công chứng văn bản uỷ quyền, câu hỏi bạn sẽ được hỏi, lý do bị từ chối và phần trách nhiệm vẫn nằm ở hai bên.

Elderly Vietnamese man seated at a broad wooden desk in a notary office in Hue, reading blank pages with reading glasses, notary hands visible across the desk, faces out of frame

Khi công chứng văn bản uỷ quyền, công chứng viên kiểm năm điều chính: người ký là ai, họ có đủ năng lực hành vi dân sự không, họ ký có tự nguyện không, việc được uỷ quyền có thuộc quyền của họ và không bị luật cấm không, và văn bản có rõ ràng, đúng hình thức không. Công chứng viên chịu trách nhiệm về tính xác thực và hợp pháp của văn bản đã chứng nhận.

Nhưng có những điều công chứng viên không làm thay bạn: không đánh giá người được uỷ quyền có đáng tin không, không kiểm giá bạn giao cho người kia bán có hợp lý không, không theo dõi người kia làm gì sau khi cầm văn bản. Hiểu rõ ranh giới này giúp bạn ngồi vào bàn công chứng với đúng tâm thế: hỏi cho hết, đọc cho kỹ, và không xem con dấu là lời bảo đảm cho mọi chuyện về sau.

Năm điều công chứng viên phải kiểm

Danh tính người yêu cầu. Đối chiếu giấy tờ tuỳ thân bản chính với người đang ngồi trước mặt. Nhiều tổ chức hành nghề công chứng còn chụp ảnh hoặc ghi hình người ký theo quy trình nội bộ. Giấy tờ hết hạn, ảnh quá khác, thông tin không khớp với giấy tờ tài sản đều là lý do dừng lại.

Năng lực hành vi dân sự. Người uỷ quyền phải đủ tuổi, minh mẫn, hiểu việc mình làm. Công chứng viên quan sát, trò chuyện, hỏi những câu đơn giản về việc uỷ quyền. Nếu nghi ngờ, họ có thể đề nghị giám định hoặc từ chối. Với người cao tuổi, đây là phần được làm kỹ nhất.

Ý chí tự nguyện. Không bị ép buộc, đe doạ, lừa dối. Công chứng viên có thể đề nghị người đi cùng ra ngoài để hỏi riêng người uỷ quyền. Đó không phải sự nghi ngờ cá nhân mà là cách làm đúng nghề.

Quyền đối với việc được uỷ quyền. Nếu bạn uỷ quyền liên quan một tài sản, công chứng viên kiểm giấy tờ cho thấy bạn có quyền với tài sản đó, tài sản có đang bị ngăn chặn giao dịch không, và nếu là tài sản chung thì những người cùng có quyền đã đồng ý chưa.

Nội dung và hình thức văn bản. Nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; đối tượng rõ ràng; câu chữ không mâu thuẫn. Công chứng viên có thể đề nghị bạn sửa những câu mơ hồ trước khi chứng nhận.

Những câu bạn sẽ được hỏi và vì sao nên trả lời thật

Một buổi công chứng uỷ quyền thường có những câu hỏi rất đời thường: bạn uỷ quyền cho ai, người đó là gì của bạn, bạn muốn người đó làm việc gì, đã bàn với người nhà chưa, có ai bảo bạn ký không. Với người cao tuổi, công chứng viên có thể hỏi hôm nay là ngày nào, bạn đang ở đâu, căn nhà này ở phường nào. Những câu này nghe đơn giản nhưng là cách công chứng viên ghi nhận bạn hiểu việc mình đang làm.

Nên trả lời bằng lời của chính mình, không cần thuộc lòng, không nhìn sang người đi cùng để dò ý. Nếu bạn ngập ngừng hoặc người đi cùng trả lời thay, công chứng viên buộc phải thận trọng hơn và có thể hẹn lại. Điều đó bảo vệ chính bạn: một văn bản được chứng nhận khi người ký còn băn khoăn là văn bản dễ bị tranh chấp nhất.

Nếu bạn có điều chưa rõ, đây là lúc hỏi. Công chứng viên có nghĩa vụ giải thích quyền, nghĩa vụ, hậu quả pháp lý của văn bản cho người yêu cầu. Một người mẹ có thể hỏi thẳng: "nếu con bán thấp hơn giá mẹ dặn thì văn bản này có cho phép không". Câu hỏi đó có thể dẫn đến việc sửa phạm vi ngay tại bàn.

Lý do công chứng viên từ chối hoặc hẹn lại

Bị từ chối không có nghĩa bạn làm sai luật; nhiều khi chỉ là thiếu giấy hoặc chưa đủ điều kiện để chứng nhận. Các lý do hay gặp với văn bản uỷ quyền:

  • Thiếu bản chính giấy tờ tuỳ thân hoặc giấy tờ về tài sản; bản sao không thay được khi công chứng viên cần đối chiếu.
  • Tài sản đang bị ngăn chặn giao dịch theo thông tin cơ quan có thẩm quyền gửi tới tổ chức công chứng, hoặc đang thế chấp mà việc uỷ quyền đụng tới quyền của bên nhận thế chấp.
  • Tài sản chung nhưng thiếu người đồng sở hữu. Vợ chồng, anh chị em cùng đứng tên: một người không tự uỷ quyền định đoạt phần của người khác.
  • Nghi ngờ năng lực hoặc ý chí của người uỷ quyền: lú lẫn, say, bị người khác trả lời thay, có dấu hiệu bị ép.
  • Nội dung có dấu hiệu che giấu giao dịch khác. Ví dụ hợp đồng uỷ quyền "toàn quyền định đoạt, không phải hoàn trả tiền" thực chất là bán. Công chứng viên có thể giải thích rủi ro và đề nghị đi đúng loại hợp đồng.
  • Việc không được uỷ quyền. Có những việc luật đòi chính người đó thực hiện; uỷ quyền cho việc đó không được chứng nhận.

Khi bị từ chối, hỏi rõ lý do và hỏi cần bổ sung gì. Người yêu cầu có quyền được giải thích; ghi lại để lần sau chuẩn bị đủ.

Phần công chứng viên chịu trách nhiệm và phần vẫn là của hai bên

Nhiều người nghĩ đã công chứng thì mọi rủi ro đã có người gánh. Bảng dưới tách hai phần cho rõ.

Vấn đềCông chứng viênBên uỷ quyền và bên được uỷ quyền
Người ký có đúng là người có giấy tờ đóChịu trách nhiệm kiểmCung cấp giấy tờ thật
Người ký minh mẫn, tự nguyện tại thời điểm kýChịu trách nhiệm đánh giáTrả lời trung thực
Văn bản không trái luậtChịu trách nhiệmKhông yêu cầu nội dung lách luật
Phạm vi uỷ quyền có hợp ý người uỷ quyềnGiải thích, không quyết thayTự quyết, tự đọc kỹ
Người được uỷ quyền có đáng tinKhông đánh giáHoàn toàn của người uỷ quyền
Việc làm sau khi ký có đúng phạm viKhông theo dõiNgười được uỷ quyền làm đúng, người uỷ quyền giám sát
Giá, điều kiện giao dịch có lợi khôngKhông đánh giáHai bên tự thoả thuận

Ba hàng cuối là nơi phần lớn tranh chấp uỷ quyền phát sinh. Công chứng viên làm đúng nghề vẫn không ngăn được một người con bán nhà dưới giá mẹ dặn nếu văn bản cho phép "quyết định giá". Vì vậy phần viết phạm vi và chọn người là việc bạn phải làm trước khi bước vào phòng công chứng.

Ngồi ở bàn công chứng: tự kiểm trước khi đặt bút

Công chứng viên sẽ đọc hoặc cho bạn tự đọc lại toàn văn. Đừng ký khi chưa làm hết các việc dưới đây:

  1. Đọc từng dòng thông tin của mình và của người được uỷ quyền: họ tên, số giấy tờ, địa chỉ theo tên địa giới hiện hành.
  2. Đọc phần việc được uỷ quyền và tự hỏi: nếu người kia làm thêm một việc không có trong danh sách, văn bản có cho phép không.
  3. Tìm các chữ rộng như "toàn quyền", "mọi thủ tục", "các khoản tiền liên quan"; nếu có, hỏi xem có thể thay bằng danh sách cụ thể không.
  4. Kiểm thời hạn và điều kiện chấm dứt có đúng ý mình không.
  5. Hỏi về quyền uỷ quyền lại: văn bản có cho phép người kia giao tiếp cho người thứ ba không.
  6. Ký và, nếu được yêu cầu, điểm chỉ theo hướng dẫn; văn bản nhiều trang thì ký hoặc ký tắt từng trang theo cách tổ chức công chứng làm.
  7. Nhận bản chính, đọc lời chứng, kiểm số công chứng, ngày và tên công chứng viên trước khi rời bàn.

Chuẩn bị trước buổi hẹn để việc kiểm diễn ra nhanh

Phần lớn thời gian ở phòng công chứng không nằm ở lúc ký mà ở lúc kiểm giấy tờ và sửa câu chữ. Bạn rút ngắn được phần này nếu gửi trước cho tổ chức công chứng ảnh chụp giấy tờ tuỳ thân của các bên, giấy tờ tài sản liên quan và một bản nháp ngắn mô tả việc muốn uỷ quyền. Công chứng viên hoặc nhân viên nghiệp vụ có thể báo trước còn thiếu gì, cần thêm ai có mặt.

Nên viết sẵn ra giấy ba điều bạn muốn chắc chắn có trong văn bản và ba điều bạn không muốn người được uỷ quyền làm. Ví dụ giả định: được ký hợp đồng cho thuê căn nhà, được nhận tiền cọc vào tài khoản đứng tên chủ nhà; không được nhận tiền mặt, không được cho thuê lại, không được giao tiếp việc cho người khác. Mang tờ giấy đó theo để đối chiếu khi đọc dự thảo.

Với người cao tuổi, chọn buổi hẹn vào lúc người đó khoẻ nhất trong ngày, thường là buổi sáng, ăn uống đầy đủ, mang theo kính đọc và máy trợ thính nếu có dùng. Những chi tiết nhỏ này giúp người uỷ quyền tự đọc, tự trả lời, và công chứng viên không phải hẹn lại.

Điểm chỉ, người làm chứng, người phiên dịch: khi nào xuất hiện

Theo quy định về công chứng, người không ký được do khuyết tật hoặc không biết ký thì điểm chỉ thay cho chữ ký; trong một số trường hợp khác, công chứng viên có thể đề nghị vừa ký vừa điểm chỉ để tăng độ chắc chắn. Bạn không cần lo lắng khi được đề nghị điểm chỉ: đó là quy trình, không phải nghi ngờ.

Người làm chứng xuất hiện khi người yêu cầu công chứng không đọc được, không nghe được, không ký và không điểm chỉ được, hoặc trong trường hợp luật yêu cầu. Người làm chứng do người yêu cầu mời, phải đủ điều kiện theo luật và không có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến văn bản; nếu bạn không mời được, hỏi công chứng viên về cách xử lý.

Người phiên dịch cần khi người ký không thông thạo tiếng Việt: người nước ngoài, hoặc người dân tộc thiểu số không đọc hiểu được văn bản tiếng Việt. Người phiên dịch chịu trách nhiệm về việc dịch đúng nội dung và ký vào văn bản. Bạn nên chuẩn bị trước người này, vì công chứng viên không thể chứng nhận khi người ký không hiểu điều mình ký. Mọi điều kiện cụ thể nên hỏi tổ chức công chứng trước buổi hẹn.

Câu hỏi thường gặp

Công chứng viên có chịu trách nhiệm khi người được uỷ quyền làm sai không?

Nguyên tắc chung là không, nếu công chứng viên đã làm đúng quy trình. Họ chịu trách nhiệm về tính xác thực, hợp pháp của văn bản tại thời điểm chứng nhận, không chịu trách nhiệm về hành vi sau đó của người được uỷ quyền. Thiệt hại do lạm quyền là chuyện giữa hai bên, cần hỏi luật sư.

Có quyền yêu cầu công chứng viên giải thích văn bản không?

Có. Người yêu cầu công chứng được giải thích về quyền, nghĩa vụ và hậu quả pháp lý của văn bản. Bạn nên hỏi đến khi hiểu, nhất là các điều khoản về phạm vi, thời hạn, uỷ quyền lại và chấm dứt. Đừng ngại hỏi lại nhiều lần.

Mang văn bản tự soạn đến có được không, hay phải dùng mẫu của văn phòng?

Bạn có thể mang dự thảo tự soạn; công chứng viên sẽ kiểm và có thể đề nghị sửa. Nhiều tổ chức cũng có thể soạn theo yêu cầu. Dù chọn cách nào, bạn vẫn phải đọc và hiểu toàn văn trước khi ký, không ký chỉ vì "mẫu của văn phòng".

Người già được công chứng viên hỏi thử trí nhớ có phải vì bị nghi ngờ không?

Không. Đánh giá năng lực hành vi là việc công chứng viên phải làm với mọi người, và làm kỹ hơn với người cao tuổi hoặc đang bệnh. Những câu hỏi đó giúp văn bản vững hơn nếu sau này có người cho rằng người uỷ quyền không còn minh mẫn.

Đang có tranh chấp với người trong nhà thì có công chứng uỷ quyền được không?

Tuỳ việc và tuỳ tài sản. Nếu tranh chấp liên quan chính tài sản được uỷ quyền, hoặc tài sản đã bị cơ quan có thẩm quyền ngăn chặn giao dịch, công chứng viên có thể từ chối. Với việc khác không liên quan, vẫn có thể làm. Nên nói thật hoàn cảnh để được hướng dẫn đúng.

Công chứng xong phát hiện ghi sai thông tin thì sửa thế nào?

Lỗi kỹ thuật như sai chính tả, sai số giấy tờ có thể được sửa theo thủ tục riêng tại tổ chức đã công chứng, khi có đủ người liên quan đồng ý. Sai nội dung thì thường phải lập văn bản sửa đổi hoặc văn bản mới. Không tự sửa tay trên bản chính.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138