Khi phải đi xa dài ngày mà vẫn muốn căn nhà có người thuê, bạn có hai cách chính: uỷ thác cho một người hoặc một đơn vị quản lý, hoặc cho một người thuê lại nguyên căn để họ tự cho thuê lại. Với cách thứ nhất, bạn vẫn là người cho thuê, hưởng toàn bộ tiền thuê sau khi trả phí quản lý, và chịu rủi ro phòng trống. Với cách thứ hai, bạn nhận một khoản tiền thuê cố định, ít việc hơn, nhưng gần như không quyết định được ai sống trong nhà mình.
Hai cách đều hợp pháp và đều có người làm tốt. Điều làm hỏng việc thường là chọn một cách nhưng giấy tờ lại viết theo cách kia, hoặc không viết gì cả. Bài này đặt hai cách cạnh nhau để bạn chọn, rồi đi vào những điều khoản cần có cho từng cách.
So sánh hai cách theo những điều bạn quan tâm
Bảng dưới là cách nhìn của chủ nhà. Mỗi dòng ứng với một câu hỏi bạn nên tự trả lời trước khi chọn.
| Câu hỏi | Uỷ thác quản lý | Cho thuê lại nguyên căn |
|---|---|---|
| Ai ký hợp đồng với người ở thật | Bạn, hoặc người quản lý nhân danh bạn theo uỷ quyền | Người thuê nguyên căn, bằng tên họ |
| Tiền bạn nhận | Tiền thuê thực thu trừ phí quản lý và chi phí | Khoản thuê cố định theo hợp đồng |
| Rủi ro phòng trống | Bạn chịu | Người thuê nguyên căn chịu |
| Quyền chọn người ở | Bạn đặt tiêu chí, người quản lý chọn | Gần như không có, trừ điều kiện ghi trong hợp đồng |
| Hư hỏng do người ở | Đòi người ở, người quản lý hỗ trợ | Đòi người thuê nguyên căn |
| Lấy lại nhà sớm | Phụ thuộc hợp đồng thuê từng người ở | Phụ thuộc hợp đồng với người thuê nguyên căn và các hợp đồng thuê lại của họ |
Không có cột nào tốt hơn tuyệt đối. Người đi xa vài năm, không muốn bị gọi điện mỗi khi hỏng vòi nước, thường hợp với cho thuê lại nguyên căn. Người muốn giữ nhà tốt, có thể sẽ về ở lại, thường hợp với uỷ thác quản lý dù phải theo dõi nhiều hơn.
Uỷ thác quản lý: bạn vẫn là chủ nhà trước pháp luật
Trong cách uỷ thác quản lý, người quản lý làm thay bạn những việc tìm người thuê, ký hợp đồng, thu tiền, xử lý hỏng hóc, giao nhận nhà. Họ có thể ký hợp đồng thuê nhân danh bạn nếu có văn bản uỷ quyền phù hợp; nhiều trường hợp người thuê sẽ muốn xem giấy tờ nhà và giấy uỷ quyền trước khi đặt cọc. Dù ai ký, về bản chất bạn vẫn là bên cho thuê, nên những nghĩa vụ gắn với chủ nhà vẫn ở lại với bạn.
Những nghĩa vụ đó gồm nghĩa vụ thuế đối với thu nhập từ cho thuê tài sản theo quy định hiện hành, các yêu cầu về cư trú của người ở trong nhà, an toàn phòng cháy, và trách nhiệm với hàng xóm, ban quản trị chung cư. Người quản lý có thể làm thủ tục thay bạn, nhưng nếu họ bỏ sót, cơ quan nhà nước vẫn tìm đến bạn. Hợp đồng uỷ thác nên liệt kê rõ việc nào họ làm, kèm cách họ báo lại cho bạn đã làm xong.
Điểm cần chú ý nữa là tiền. Tiền thuê và tiền cọc của người thuê đi vào tài khoản ai? Nếu vào tài khoản người quản lý, hãy yêu cầu chuyển cho bạn theo kỳ cố định, và tiền cọc được giữ riêng, không dùng để bù chi phí. Khi người thuê trả nhà mà tiền cọc đã bị tiêu, chính bạn là người phải hoàn trả.
Bảy điều khoản cho hợp đồng uỷ thác quản lý nhà
Phạm vi việc. Tìm khách, dẫn xem, ký hợp đồng, thu tiền, sửa chữa nhỏ, xử lý phàn nàn, giao nhận nhà. Việc nào cần hỏi bạn trước, ví dụ chọn khách thuê trên một thời hạn nhất định hoặc giảm giá thuê.
Tiêu chí khách thuê. Ở gia đình hay ở ghép, có nuôi thú cưng không, có được kinh doanh tại nhà không, số người tối đa. Viết sẵn để người quản lý không phải đoán ý bạn.
Hạn mức chi. Sửa chữa dưới một mức tiền thì được làm ngay rồi báo; trên mức đó phải gửi ảnh và báo giá để bạn duyệt. Không có hạn mức, bạn có thể nhận một hoá đơn sửa lớn sau khi việc đã xong.
Tiền thuê và tiền cọc. Tài khoản nhận, kỳ chuyển cho bạn, cách giữ tiền cọc, cách trả cọc khi khách đi.
Báo cáo định kỳ. Mỗi tháng một bảng thu chi kèm ảnh hoá đơn; mỗi quý vài tấm ảnh hiện trạng các phòng. Nghe chi li, nhưng đây là cách duy nhất bạn biết căn nhà đang thế nào khi ở xa.
Phí quản lý. Tính trên tiền thuê thực thu hay trên tiền thuê theo hợp đồng; tháng nhà trống có tính phí không; phí tìm khách mới tính riêng hay đã gồm.
Chấm dứt và bàn giao. Báo trước bao lâu, bàn giao những gì: chìa khoá, hợp đồng thuê đang chạy, tiền cọc, sổ sách, liên lạc của khách. Khách đang thuê vẫn ở tiếp theo hợp đồng của họ.
Cho thuê lại nguyên căn: điều kiện để bạn không mất quyền với nhà
Cho thuê lại nguyên căn nghĩa là bạn ký một hợp đồng thuê với một người, và đồng ý cho họ cho thuê lại một phần hoặc toàn bộ cho người khác. Nguyên tắc chung của pháp luật dân sự là bên thuê chỉ được cho thuê lại khi được bên cho thuê đồng ý. Sự đồng ý đó nên ghi bằng văn bản, kèm điều kiện: cho thuê lại để ở hay để kinh doanh, tối đa bao nhiêu người, có được sửa đổi cấu trúc phòng không.
Rủi ro lớn nhất của cách này nằm ở lúc kết thúc. Khi hợp đồng giữa bạn và người thuê nguyên căn chấm dứt, những người đang thuê lại của họ vẫn đang ở trong nhà bạn. Hợp đồng nên buộc người thuê nguyên căn phải để các hợp đồng thuê lại kết thúc trước hoặc cùng lúc với hợp đồng của họ, và chịu trách nhiệm đưa người ở ra khi hết hạn. Bạn cũng nên có quyền biết danh sách người đang ở, để thực hiện nghĩa vụ chủ nhà về cư trú và an toàn.
Kiểm tra định kỳ cũng cần được ghi thành quyền. Với nhà cho thuê lại thành nhiều phòng, việc ngăn vách, đi thêm dây điện, đặt thêm bếp là chuyện hay gặp. Những thay đổi đó có thể làm tăng nguy cơ cháy và giảm giá trị nhà. Hãy giữ quyền vào kiểm tra với một khoảng báo trước hợp lý, và quyền yêu cầu khôi phục hiện trạng khi trả nhà.
Chọn người hoặc đơn vị nhận uỷ thác quản lý: những câu nên hỏi
Người quản lý sẽ là đôi mắt của bạn ở căn nhà trong suốt thời gian vắng mặt, nên buổi gặp đầu tiên đáng được chuẩn bị như một buổi phỏng vấn. Những câu nên hỏi và điều nên quan sát:
- Họ đang quản lý bao nhiêu căn, ở khu vực nào, có thể cho bạn trao đổi với một hai chủ nhà đang dùng dịch vụ không.
- Quy trình chọn khách: họ kiểm giấy tờ người thuê thế nào, có gặp trực tiếp không, từ chối khách trong trường hợp nào.
- Khi có sự cố ban đêm như rò nước, mất điện, người thuê gây ồn, ai trong đội của họ xử lý và mất bao lâu để có mặt.
- Mẫu báo cáo thu chi họ đang dùng; xin xem một bản đã che thông tin của chủ nhà khác để biết mức chi tiết.
- Tiền thuê và tiền cọc của khách đang được giữ ở tài khoản nào, có tách theo từng chủ nhà không.
- Họ có đồng ý để bạn hoặc người thân ghé kiểm tra nhà theo lịch báo trước không.
Một đơn vị chuyên nghiệp sẽ trả lời các câu này dễ dàng và thường đã có sẵn tài liệu. Một cá nhân làm quản lý tự do có thể chưa có hệ thống, nhưng nếu họ sẵn lòng làm theo cách bạn yêu cầu và để lại dấu vết bằng văn bản, đó vẫn là lựa chọn tốt. Điều đáng lo nhất là người nói "cứ yên tâm" nhưng né mọi câu hỏi về tiền.
Những việc cần làm trước ngày đi xa, dù chọn cách nào
Danh sách theo thứ tự, làm trong vài tuần trước khi rời đi:
- Chụp ảnh và quay video toàn bộ căn nhà, từng phòng, từng thiết bị; lập danh mục đồ đạc để lại, ghi tình trạng.
- Gom giấy tờ nhà, hợp đồng điện nước, bảo hiểm nhà nếu có vào một bộ; người quản lý giữ bản sao, bản gốc bạn cất hoặc gửi người thân tin cậy, không giao bản gốc giấy chứng nhận cho người quản lý.
- Chuẩn bị văn bản uỷ quyền cho những việc người quản lý phải làm bằng tên bạn, với phạm vi hẹp đúng việc; hỏi công chứng viên nếu cần công chứng.
- Chọn người quản lý hoặc người thuê nguyên căn, gặp trực tiếp, kiểm thông tin cá nhân hoặc doanh nghiệp.
- Ký hợp đồng uỷ thác quản lý hoặc hợp đồng thuê nguyên căn có các điều khoản ở trên.
- Thống nhất kênh liên lạc và lịch báo cáo; nhờ một người thân ở gần làm đầu mối dự phòng khi bạn không liên lạc được.
Đừng giao bản gốc giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà cho người quản lý hay người thuê. Không ai cần bản gốc để cho thuê nhà; người cầm bản gốc cộng với một tờ uỷ quyền rộng là cặp đôi rủi ro nhất.
Ví dụ giả định: hai chủ nhà, hai lựa chọn
Ví dụ giả định: chị Mai có căn hộ hai phòng ngủ ở Đà Nẵng, sang nước ngoài làm việc hai năm và định về ở lại. Chị chọn uỷ thác cho một đơn vị quản lý, đặt tiêu chí khách là gia đình nhỏ, không kinh doanh tại nhà, hạn mức sửa chữa nhỏ, báo cáo hằng tháng. Có tháng nhà trống, chị nhận ít tiền, nhưng khi về căn hộ còn gần như nguyên vẹn.
Anh Phúc có một nhà phố ở Huế, chuyển hẳn vào TP Hồ Chí Minh và không có ý định về. Anh cho một người thuê nguyên căn năm năm, đồng ý cho thuê lại làm phòng trọ với điều kiện không ngăn quá một số phòng nhất định, có lối thoát hiểm, anh được kiểm tra mỗi sáu tháng. Tiền thuê đều, anh gần như không phải làm gì; đổi lại, anh chấp nhận nhà xuống cấp nhanh hơn và đã tính khoản sửa sang khi hết hạn.
Hai người chọn khác nhau vì mục tiêu khác nhau. Điểm chung là cả hai đều biết rõ mình chọn gì và viết giấy tờ đúng với lựa chọn đó.
Câu hỏi thường gặp
Người quản lý có cần giấy uỷ quyền công chứng để ký hợp đồng thuê không?
Nếu họ ký hợp đồng thuê nhân danh bạn, họ cần văn bản uỷ quyền phù hợp; có cần công chứng hay không tuỳ quy định hiện hành và yêu cầu của bên thuê. Nhiều người thuê và ban quản lý toà nhà sẽ đòi giấy uỷ quyền có công chứng. Hỏi công chứng viên trước khi đi.
Thuế cho thuê nhà khi uỷ thác quản lý ai nộp?
Nghĩa vụ thuế với thu nhập từ cho thuê tài sản gắn với người có tài sản cho thuê, tức là bạn. Người quản lý có thể khai nộp thay nếu được giao và theo quy định hiện hành. Hãy hỏi cơ quan thuế nơi có nhà về cách khai khi bạn ở xa.
Người thuê nguyên căn bỏ đi, người thuê lại vẫn ở thì sao?
Bạn không có hợp đồng trực tiếp với người thuê lại, nên cần xử lý thận trọng, không tự ý khoá cửa hay dọn đồ. Thoả thuận lại với họ hoặc nhờ luật sư hướng dẫn thủ tục. Đây là lý do hợp đồng thuê nguyên căn cần điều khoản về kết thúc các hợp đồng thuê lại.
Có nên để người thân quản lý thay vì đơn vị chuyên nghiệp?
Người thân có lợi thế tin cậy và chi phí thấp, nhưng thường ngại báo cáo chi li và khó nói chuyện tiền bạc. Nếu chọn người thân, vẫn nên làm một thoả thuận ngắn về tiền cọc, hạn mức chi và báo cáo để giữ hoà khí.
Đơn vị quản lý có được tự giảm giá thuê để có khách không?
Chỉ khi hợp đồng cho phép. Hãy ghi mức giá tối thiểu và mức giảm tối đa họ được tự quyết, trên mức đó phải hỏi bạn. Không ghi thì họ có lý do để làm theo ý mình khi nhà trống lâu.
Muốn lấy lại nhà sớm để về ở thì làm thế nào?
Với uỷ thác quản lý, bạn chấm dứt hợp đồng với đơn vị quản lý theo thời hạn báo trước, còn người thuê đang ở được tiếp tục theo hợp đồng thuê của họ trừ khi thoả thuận được. Muốn chủ động, hãy dặn đơn vị quản lý ký hợp đồng thuê ngắn khi bạn sắp về.