Khi bạn đang ở Việt Nam và cần một người ở nước ngoài làm việc thay mình bên đó, giấy uỷ quyền thường phải đi qua ba lớp: lập và công chứng hoặc chứng thực tại Việt Nam, dịch sang ngôn ngữ nơi nhận, rồi chứng nhận lãnh sự và hợp pháp hoá lãnh sự để nước kia công nhận con dấu Việt Nam. Nước đến và nơi nhận quyết định lớp nào cần, lớp nào được miễn.
Đây là chiều ngược với tình huống quen thuộc "người ở nước ngoài uỷ quyền về Việt Nam". Ví dụ: cha mẹ ở Việt Nam uỷ quyền cho con đang du học xử lý tài khoản ngân hàng cũ ở nước đó; người từng làm việc ở nước ngoài uỷ quyền cho bạn bè nhận bằng cấp, chứng chỉ, tiền hoàn thuế; doanh nghiệp nhỏ uỷ quyền cho đối tác nước ngoài làm thủ tục với cơ quan bên kia. Bài này trình bày trình tự chung và những câu nên hỏi. Quy định của từng nước khác nhau nhiều, nên mọi bước phải đối chiếu với nơi nhận.
Bắt đầu từ nơi nhận ở nước ngoài, không bắt đầu từ văn phòng công chứng
Sai lầm phổ biến nhất là soạn giấy, đi công chứng, dịch, hợp pháp hoá xong mới hỏi nơi nhận, rồi phát hiện họ chỉ nhận mẫu riêng, hoặc chỉ nhận văn bản ký trước công chứng viên của nước họ, hoặc cần ngôn ngữ khác. Mỗi lớp thủ tục tốn thời gian và chi phí; làm sai thứ tự là mất cả chuỗi.
Vì vậy bước đầu tiên luôn là hỏi người sẽ đi làm việc thay bạn ở nước ngoài, nhờ họ hỏi trực tiếp nơi nhận: ngân hàng, trường học, cơ quan thuế, toà án, doanh nghiệp. Những thông tin cần có: nơi đó có mẫu uỷ quyền riêng không; văn bản lập ở Việt Nam có được chấp nhận không; cần dịch sang ngôn ngữ nào, ai được dịch; cần hợp pháp hoá đến mức nào; có thời hạn từ lúc lập đến lúc nộp không.
Có nơi chấp nhận đơn giản hơn bạn nghĩ, ví dụ chỉ cần văn bản có chữ ký và bản chụp hộ chiếu gửi qua thư điện tử cho một thủ tục nhỏ. Có nơi lại rất chặt. Không có quy tắc chung nào thay được câu trả lời từ chính nơi nhận.
Trình tự chung khi nơi nhận đòi đủ các lớp
Khi nơi nhận ở nước ngoài yêu cầu văn bản lập tại Việt Nam phải được hợp pháp hoá, trình tự thường gặp như sau. Từng bước cần đối chiếu với hướng dẫn hiện hành của cơ quan làm thủ tục:
- Soạn nội dung uỷ quyền theo yêu cầu của nơi nhận, tốt nhất là song ngữ tiếng Việt và ngôn ngữ nơi nhận, hoặc tiếng Việt kèm bản dịch.
- Công chứng văn bản uỷ quyền tại tổ chức hành nghề công chứng, hoặc chứng thực chữ ký nếu nơi nhận chấp nhận mức đó và việc thuộc phạm vi chứng thực chữ ký.
- Nếu văn bản chỉ bằng tiếng Việt, dịch sang ngôn ngữ nơi nhận và chứng thực chữ ký người dịch theo quy định, hoặc dùng cách dịch mà nơi nhận chấp nhận.
- Làm chứng nhận lãnh sự tại cơ quan có thẩm quyền của Bộ Ngoại giao Việt Nam hoặc cơ quan được giao thực hiện ở địa phương; bước này xác nhận con dấu, chữ ký trên văn bản Việt Nam.
- Làm hợp pháp hoá lãnh sự tại cơ quan đại diện ngoại giao hoặc lãnh sự của nước nơi văn bản sẽ được dùng, đặt tại Việt Nam.
- Gửi bản chính qua đường bảo đảm cho người được uỷ quyền ở nước ngoài, giữ bản chụp toàn bộ và biên nhận gửi.
Có những nước được miễn hợp pháp hoá với Việt Nam theo điều ước hoặc nguyên tắc có đi có lại; có nước áp dụng cơ chế khác. Đừng tự suy luận từ kinh nghiệm của người quen đi nước khác; hỏi cơ quan làm chứng nhận lãnh sự và cơ quan đại diện của nước đến.
Ba lựa chọn khác có thể nhanh hơn
Ký trước viên chức lãnh sự của nước đến ngay tại Việt Nam. Một số cơ quan đại diện nước ngoài tại Việt Nam có dịch vụ chứng nhận chữ ký hoặc công chứng cho văn bản dùng ở nước họ. Khi đó văn bản thường được nơi nhận ở nước kia chấp nhận trực tiếp. Hỏi cơ quan đại diện về điều kiện, lịch hẹn và việc họ có phục vụ người không mang quốc tịch nước họ không.
Dùng mẫu riêng của nơi nhận. Ngân hàng, trường học nước ngoài hay có biểu mẫu uỷ quyền riêng kèm hướng dẫn chứng thực chữ ký. Điền đúng mẫu và làm đúng mức xác nhận họ đòi thường gọn hơn tự soạn văn bản.
Thủ tục trực tuyến của nơi nhận. Một số việc như cấp lại chứng chỉ, đóng tài khoản, nhận bảng điểm có thể làm trực tuyến bởi chính bạn mà không cần uỷ quyền. Hỏi kỹ trước khi mất công làm cả chuỗi giấy tờ.
Viết nội dung cho người đọc ở nước khác
Người tiếp nhận ở nước ngoài không quen cách viết giấy tờ Việt Nam. Một vài điểm nên điều chỉnh:
| Thành phần | Cách viết thường gặp ở Việt Nam | Nên viết để nơi nhận ở nước ngoài hiểu |
|---|---|---|
| Họ tên | Họ đệm tên theo thứ tự Việt Nam | Ghi đúng như hộ chiếu, có thể ghi rõ phần nào là họ |
| Giấy tờ tuỳ thân | Số căn cước | Số hộ chiếu, vì nơi nhận ở nước ngoài quen đối chiếu hộ chiếu |
| Địa chỉ | Tên xã, phường, tỉnh theo địa giới hiện hành | Địa chỉ đầy đủ, thêm tên nước, không viết tắt |
| Việc được uỷ quyền | Một câu chung | Danh sách việc cụ thể, nêu tên tổ chức nhận, số tài khoản, số hồ sơ |
| Thời hạn | Đến khi hoàn thành công việc | Ngày bắt đầu và ngày kết thúc cụ thể |
| Ngày tháng | Ngày, tháng, năm | Ghi tên tháng bằng chữ để tránh nhầm thứ tự ngày tháng |
Hàng cuối nghe nhỏ nhưng gây nhầm thật: ngày 03/04 có thể được đọc là ngày ba tháng tư hoặc ngày tư tháng ba tuỳ nước. Ghi tên tháng bằng chữ là cách đơn giản nhất để khỏi bị hỏi lại.
Những chỗ hay hỏng trong chuỗi giấy tờ
Chuỗi càng dài, càng nhiều chỗ để sai. Các lỗi hay gặp:
- Bản dịch không khớp bản gốc ở tên riêng, số hộ chiếu, tên ngân hàng; nơi nhận đối chiếu và trả lại. Đưa người được uỷ quyền đọc bản dịch trước khi chứng thực.
- Làm hợp pháp hoá cho bản không phải bản sẽ nộp. Ví dụ hợp pháp hoá bản tiếng Việt nhưng nơi nhận cần bản dịch cũng phải được xác nhận. Hỏi rõ văn bản nào cần qua bước nào.
- Thời hạn uỷ quyền ngắn hơn thời gian thủ tục. Giấy ghi hiệu lực ba tháng nhưng chuỗi công chứng, dịch, hợp pháp hoá, gửi đi đã mất gần hết thời gian đó.
- Gửi bản chính qua đường không theo dõi được. Mất bản chính là làm lại cả chuỗi.
- Văn bản không ghi cho phép người được uỷ quyền ký giấy tờ của nơi nhận. Nhiều nơi yêu cầu người được uỷ quyền ký các biểu mẫu nội bộ; giấy uỷ quyền phải cho phép điều đó.
- Không tính đến luật nước nhận. Một số nước có quy định riêng về hình thức uỷ quyền cho việc bất động sản hay tài khoản ngân hàng; người được uỷ quyền nên hỏi một luật sư hoặc công chứng viên bên đó.
Giữ liên lạc với người làm thay ở nước ngoài
Khi người được uỷ quyền ở rất xa, bạn gần như không thể tự đến nơi nhận để kiểm tra. Vì vậy cách làm việc giữa hai bên quan trọng không kém tờ giấy. Trước khi gửi bản chính, thống nhất bằng tin nhắn hoặc thư điện tử: những việc sẽ làm theo thứ tự nào, mỗi việc xong thì gửi lại cho bạn chứng từ gì, tiền nếu có sẽ chuyển về tài khoản nào đứng tên ai.
Nên chọn người được uỷ quyền là người đang sống ổn định ở nơi đó trong suốt thời gian thủ tục, nói được ngôn ngữ nơi nhận, có giấy tờ tuỳ thân hợp lệ tại nước đó. Một sinh viên sắp tốt nghiệp về nước, một người quen chỉ ở tạm vài tháng có thể rời đi giữa chừng, để lại tờ giấy uỷ quyền mà không ai dùng được.
Cũng nên tính phương án khi việc không xong: nơi nhận đòi thêm giấy, người được uỷ quyền phải đổi người, hay bạn quyết định dừng. Ghi trong giấy uỷ quyền rằng văn bản chấm dứt khi việc hoàn tất hoặc khi bạn thông báo bằng văn bản, và yêu cầu người được uỷ quyền gửi trả hoặc huỷ bản chính khi không còn dùng. Những thoả thuận này không làm khó ai, nhưng giúp bạn chủ động khi ở cách xa hàng nghìn cây số.
Ví dụ giả định và lời nhắc cuối
Ví dụ giả định: bà Mai ở Thanh Hoá từng làm việc vài năm ở nước ngoài, còn một tài khoản tiết kiệm nhỏ bên đó. Con trai bà đang học tại thành phố nơi có chi nhánh ngân hàng. Con hỏi ngân hàng và được biết họ có mẫu uỷ quyền riêng, chấp nhận chữ ký của bà nếu được xác nhận bởi cơ quan đại diện của nước họ tại Việt Nam. Bà đặt lịch, ký mẫu trước viên chức lãnh sự ở Hà Nội, gửi bản chính sang cho con. Toàn bộ không cần qua công chứng trong nước và chứng nhận lãnh sự.
Ví dụ cho thấy đường đúng phụ thuộc vào nơi nhận chứ không phụ thuộc vào thói quen. Với một nơi nhận khác, bà có thể phải đi cả chuỗi công chứng, dịch, chứng nhận lãnh sự, hợp pháp hoá. Trước khi làm, hãy hỏi đủ thông tin từ nơi nhận, viết nội dung cụ thể, và giữ bản chụp mọi bước.
Một lời nhắc nữa: giấy uỷ quyền gửi ra nước ngoài nằm ngoài tầm theo dõi của bạn. Nên giới hạn phạm vi đúng việc cần làm, đặt thời hạn rõ, yêu cầu người được uỷ quyền gửi lại chứng từ sau mỗi việc. Với tài sản giá trị lớn, hỏi luật sư ở cả hai nước trước khi ký.
Câu hỏi thường gặp
Giấy uỷ quyền công chứng ở Việt Nam có dùng được ở nước ngoài không?
Có thể, nhưng thường phải qua chứng nhận lãnh sự và hợp pháp hoá lãnh sự, trừ khi nước đến miễn thủ tục này với Việt Nam. Một số nơi nhận chỉ chấp nhận mẫu riêng hoặc chữ ký được xác nhận bởi cơ quan đại diện của nước họ. Hỏi nơi nhận trước khi làm.
Chứng nhận lãnh sự và hợp pháp hoá lãnh sự khác nhau thế nào?
Chứng nhận lãnh sự do cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam thực hiện để xác nhận con dấu, chữ ký trên giấy tờ Việt Nam khi dùng ở nước ngoài. Hợp pháp hoá lãnh sự do cơ quan đại diện của nước đến thực hiện để nước đó công nhận giấy tờ. Văn bản thường đi qua cả hai bước theo thứ tự này.
Nên lập giấy uỷ quyền song ngữ hay tiếng Việt rồi dịch?
Song ngữ giúp giảm một bước dịch và để người đọc bên nước ngoài đọc thẳng, nhưng tổ chức công chứng phải có người hiểu được ngôn ngữ đó. Tiếng Việt rồi dịch thì phổ biến hơn nhưng thêm bước chứng thực bản dịch. Chọn theo yêu cầu của nơi nhận.
Mất bao lâu để hoàn tất chuỗi giấy tờ?
Tuỳ nơi làm và lịch hẹn của từng cơ quan, nên không có con số chung. Hãy hỏi thời gian xử lý ở từng bước khi đặt lịch, cộng thêm thời gian gửi bản chính ra nước ngoài, rồi đặt thời hạn uỷ quyền đủ dài để không hết hạn trước khi nộp.
Người được uỷ quyền ở nước ngoài có cần ký gì không?
Với giấy uỷ quyền đơn phương thì thường không. Nhưng nơi nhận có thể yêu cầu họ ký biểu mẫu nội bộ hoặc xuất trình giấy tờ tuỳ thân tại chỗ. Nếu cần hợp đồng uỷ quyền hai bên, cách làm sẽ phức tạp hơn và nên hỏi công chứng viên.
Có thể nhờ dịch vụ làm trọn gói các bước không?
Có thể nhờ đơn vị dịch thuật hoặc dịch vụ giấy tờ nộp và nhận hộ ở một số bước, nhưng phần ký trước công chứng viên hoặc viên chức lãnh sự vẫn phải do chính bạn làm. Giữ bản chụp mọi giấy tờ giao cho dịch vụ và hỏi rõ bước nào họ được làm thay.