Nhập khẩu uỷ thác là việc bạn nhờ một doanh nghiệp có chức năng xuất nhập khẩu đứng tên mua hàng từ nước ngoài, khai báo hải quan và nộp thuế ở khâu nhập khẩu cho lô hàng của bạn, rồi giao lại hàng cho bạn và nhận một khoản phí uỷ thác. Với cơ quan hải quan, doanh nghiệp đứng tên tờ khai là người khai báo và chịu trách nhiệm trước hết về những gì đã khai.
Hộ kinh doanh, doanh nghiệp mới thành lập hoặc cá nhân lần đầu nhập một lô máy móc thường chọn cách này vì chưa quen thủ tục, chưa có kinh nghiệm làm việc với đối tác nước ngoài, hoặc mặt hàng cần điều kiện mà họ chưa đáp ứng. Bài này giải thích quan hệ ba bên, cách chia trách nhiệm, và những dấu hiệu cho thấy một dịch vụ "nhập hộ trọn gói" đang kéo bạn vào rủi ro.
Ba bên trong một lô hàng nhập khẩu uỷ thác
Bên thứ nhất là bạn, chủ thật của nhu cầu: bạn chọn hàng, thường tự thương lượng giá với người bán, và sẽ là người dùng hoặc bán lại hàng ở Việt Nam. Bên thứ hai là doanh nghiệp nhận uỷ thác: ký hợp đồng mua bán với người bán nước ngoài bằng tên mình, đứng tên tờ khai, nộp thuế khâu nhập khẩu, nhận hàng và giao lại cho bạn. Bên thứ ba là người bán ở nước ngoài, chỉ biết đến doanh nghiệp nhận uỷ thác là người mua.
Giữa bạn và doanh nghiệp nhận uỷ thác có một hợp đồng uỷ thác nhập khẩu. Giữa doanh nghiệp đó và người bán có hợp đồng ngoại thương. Hai hợp đồng phải khớp với nhau về hàng, số lượng, giá, điều kiện giao hàng; nếu không khớp, khi có chuyện mỗi bên sẽ viện dẫn một tờ giấy khác nhau.
Cần phân biệt với việc thuê một đại lý làm thủ tục hải quan. Đại lý hải quan khai báo nhân danh chủ hàng, tờ khai vẫn đứng tên bạn; còn trong nhập khẩu uỷ thác, doanh nghiệp nhận uỷ thác đứng tên tờ khai. Nếu bạn đã có pháp nhân phù hợp và chỉ ngại thủ tục, thuê đại lý hải quan có khi gọn hơn và để bạn nắm trực tiếp hàng của mình.
Ai chịu trách nhiệm phần nào
Bảng dưới là cách chia trách nhiệm thường gặp, ở mức nguyên tắc. Hợp đồng uỷ thác cụ thể có thể chia khác, và nghĩa vụ với cơ quan nhà nước không thể chuyển hết bằng thoả thuận riêng giữa hai bên.
| Việc | Với cơ quan nhà nước | Giữa bạn và bên nhận uỷ thác |
|---|---|---|
| Khai báo hải quan, mã hàng, trị giá | Bên đứng tên tờ khai | Bạn phải cung cấp thông tin đúng; bên nhận chịu nếu tự khai sai |
| Nộp thuế khâu nhập khẩu | Bên nhận uỷ thác là người nộp | Bạn ứng tiền thuế trước hoặc hoàn lại theo chứng từ |
| Giấy phép, kiểm tra chuyên ngành | Tuỳ quy định từng mặt hàng | Ghi rõ ai làm hồ sơ, ai chịu chi phí, chậm thì ai chịu |
| Thanh toán cho người bán nước ngoài | Theo quy định ngoại hối, từ tài khoản bên mua | Bạn chuyển tiền cho bên nhận, bên nhận thanh toán và đưa chứng từ |
| Hàng sai, thiếu, hỏng | Không liên quan trực tiếp | Ai khiếu nại người bán, ai chịu chi phí giám định |
| Hàng bị truy thu thuế, xử phạt sau thông quan | Bên đứng tên tờ khai bị xử lý trước | Phân chia theo lỗi của từng bên, cần ghi sẵn |
Dòng cuối là chỗ nhiều người bỏ qua. Việc kiểm tra sau thông quan có thể diễn ra một thời gian dài sau khi hàng đã bán hết. Hợp đồng nên giữ hiệu lực của điều khoản phân chia trách nhiệm cả sau khi đã quyết toán xong lô hàng.
Khi nào nhập khẩu uỷ thác hợp lý, khi nào không
Hợp lý khi bạn nhập lần đầu hoặc không thường xuyên. Một xưởng mộc ở Đồng Nai nhập một máy cắt mỗi vài năm không cần tự xây dựng kinh nghiệm hải quan. Phí uỷ thác đổi lấy việc có người quen thủ tục đứng ra.
Hợp lý khi mặt hàng có điều kiện mà bên nhận đã đáp ứng. Một số hàng đòi doanh nghiệp nhập khẩu phải có giấy phép, điều kiện kho bãi, hoặc đã đăng ký với cơ quan chuyên ngành. Bên nhận uỷ thác đã có điều kiện đó giúp bạn tránh phải tự đi xin. Bạn vẫn phải hỏi rõ điều kiện ấy áp dụng cho cả lô của bạn hay không.
Không hợp lý khi bạn nhập đều đặn, khối lượng lớn. Lúc đó phí uỷ thác cộng dồn đáng kể, bạn lại phụ thuộc vào một bên giữ toàn bộ chứng từ hàng của mình. Tự đứng tên, thuê đại lý hải quan làm thủ tục thường là bước tiếp theo.
Không hợp lý khi mục đích là né điều kiện. Nếu bạn nhờ người khác đứng tên vì chính bạn không được phép kinh doanh mặt hàng đó, việc nhập khẩu uỷ thác không hợp thức hoá được việc bạn bán hàng sau đó. Rủi ro vẫn nằm ở khâu lưu thông.
Dấu hiệu của gói "nhập hộ bao trọn" nên tránh
Thị trường có nhiều dịch vụ quảng cáo nhập hàng trọn gói, giao tận kho, "bao thuế bao giấy tờ". Không phải dịch vụ nào cũng xấu, nhưng những dấu hiệu dưới đây cho thấy lô hàng của bạn có thể đang được khai không đúng:
- Báo giá trọn gói theo cân hoặc theo khối mà không tách tiền hàng, thuế, phí; bạn không biết thuế đã nộp là bao nhiêu.
- Không cung cấp bản sao tờ khai hải quan, chứng từ nộp thuế, hoá đơn giao hàng cho bạn.
- Gợi ý khai giá thấp hơn giá bạn thật sự trả người bán, hoặc khai tên hàng khác đi "cho nhẹ thuế".
- Hứa hàng cần kiểm tra chuyên ngành mà vẫn về nhanh như hàng thường, không cần hồ sơ gì.
- Yêu cầu bạn chuyển tiền hàng vào tài khoản cá nhân thay vì tài khoản doanh nghiệp đứng tên hợp đồng.
Hàng khai sai có thể bị giữ, bị truy thu, bị xử phạt; hàng đã bán ra thị trường mà không có chứng từ nhập khẩu hợp lệ thì người đang giữ hàng gặp khó khi bị kiểm tra nguồn gốc. Người chủ thật của lô hàng hiếm khi đứng ngoài được hậu quả chỉ vì không đứng tên tờ khai.
Quy trình một lô nhập khẩu uỷ thác làm cho đúng
Trình tự dưới đây giả định bạn đã chọn được hàng và người bán:
- Chọn bên nhận uỷ thác: kiểm giấy đăng ký doanh nghiệp, ngành nghề, kinh nghiệm với nhóm hàng của bạn; hỏi họ đã từng nhập mặt hàng này chưa.
- Cùng bên nhận xác định mã hàng, các điều kiện nhập khẩu và kiểm tra chuyên ngành nếu có. Việc này nên làm trước khi đặt cọc cho người bán.
- Ký hợp đồng uỷ thác nhập khẩu: hàng, giá trần, phí uỷ thác, cách ứng tiền, chứng từ giao lại cho bạn, phân chia trách nhiệm kể cả sau thông quan.
- Bên nhận ký hợp đồng ngoại thương với người bán; bạn đọc bản hợp đồng đó và đối chiếu với hợp đồng uỷ thác.
- Chuyển tiền theo từng mốc, nhận lại chứng từ thanh toán quốc tế tương ứng.
- Khi hàng về: nhận bản sao tờ khai, chứng từ nộp thuế, biên bản giao nhận hàng có ảnh; kiểm hàng trước khi ký nhận.
- Quyết toán: phí uỷ thác, thuế, chi phí thực tế có chứng từ; hoá đơn giữa hai bên theo hướng dẫn của kế toán.
Hãy giữ trọn bộ chứng từ của lô hàng trong thời gian dài, vì bạn có thể cần chúng khi bán hàng cho khách doanh nghiệp, khi bảo hành, hay khi có kiểm tra sau này.
Tiền, phí và hoá đơn: những gì cần chốt trước
Phí uỷ thác thường được tính theo tỷ lệ trên giá trị lô hàng hoặc một khoản cố định cho mỗi lô; mức cụ thể do thị trường và hai bên thoả thuận, bài này không nêu con số. Điều quan trọng hơn mức phí là phạm vi của nó: phí đã gồm chi phí làm thủ tục, lưu kho, vận chuyển nội địa chưa, hay mỗi khoản tính riêng. Hãy yêu cầu bảng liệt kê từng khoản kèm điều kiện phát sinh.
Vì bên nhận uỷ thác nộp thuế khâu nhập khẩu bằng tên mình, việc khấu trừ, hoàn thuế và lập hoá đơn giao hàng cho bạn có cách xử lý riêng theo pháp luật về thuế, hải quan và hoá đơn hiện hành. Đây là phần kế toán của bạn cần làm việc trực tiếp với kế toán bên nhận từ trước khi hàng về, chứ không để tới cuối kỳ mới đối chiếu.
Với tiền ứng trước, nên chuyển theo mốc thực tế: tiền cọc cho người bán khi hợp đồng ngoại thương đã ký, tiền thuế khi có thông báo thuế, phần còn lại khi nhận hàng. Chuyển trọn một lần từ đầu là đặt toàn bộ vốn vào tay bên nhận trong suốt thời gian hàng đi đường.
Ví dụ giả định: lô máy đóng gói của một hộ làm cà phê
Ví dụ giả định: anh Tín ở Đắk Lắk làm cà phê rang xay đóng túi, muốn nhập một máy đóng gói đã chọn qua hội chợ. Hộ kinh doanh của anh chưa từng nhập khẩu. Anh nhờ một công ty thương mại ở TP Hồ Chí Minh nhận uỷ thác. Trước khi đặt cọc, hai bên cùng xác định mã hàng và hỏi xem máy có thuộc diện phải kiểm tra gì thêm không, vì máy có bộ phận tiếp xúc thực phẩm.
Hợp đồng uỷ thác ghi rõ giá máy theo báo giá người bán, phí uỷ thác, các chi phí ngoài phí tính theo chứng từ thực, bản sao chứng từ anh được nhận, và một điều khoản: nếu sau này có truy thu do khai sai thông tin anh cung cấp thì anh chịu, nếu do công ty tự khai sai thì công ty chịu. Khi máy về, anh nhận đủ bộ chứng từ để sau này làm hồ sơ bảo hành với hãng.
Cách làm này tốn thêm vài buổi trao đổi so với một gói trọn gói rẻ hơn mà anh từng được chào, nhưng anh biết chính xác mình đã trả những gì, máy về bằng đường nào, và có giấy tờ chứng minh nguồn gốc khi cần.
Câu hỏi thường gặp
Cá nhân không có đăng ký kinh doanh có nhập khẩu uỷ thác được không?
Quan hệ uỷ thác nhập khẩu thường được thực hiện giữa thương nhân với nhau, nhưng cá nhân vẫn có thể nhờ doanh nghiệp nhập hàng cho nhu cầu của mình trong một số trường hợp. Bạn hỏi doanh nghiệp nhận uỷ thác và cơ quan hải quan về điều kiện áp dụng với mặt hàng cụ thể.
Hàng nhập uỷ thác bị hỏng khi về thì khiếu nại ai?
Người bán nước ngoài chỉ có quan hệ hợp đồng với doanh nghiệp nhận uỷ thác, nên khiếu nại người bán phải qua họ. Hợp đồng uỷ thác cần ghi nghĩa vụ của bên nhận trong việc khiếu nại, giám định và chuyển cho bạn khoản bồi thường nhận được.
Có thể tự thương lượng giá với người bán rồi mới nhờ bên nhận ký không?
Có, và đây là cách phổ biến. Bạn thương lượng hàng và giá, bên nhận uỷ thác ký hợp đồng ngoại thương theo đúng điều kiện đã chốt. Hãy đọc bản hợp đồng ngoại thương trước khi ký để chắc nó không khác điều bạn đã thoả thuận.
Bên nhận uỷ thác giữ hàng không giao vì tranh chấp tiền thì sao?
Đây là rủi ro thật, vì hàng đứng tên họ trên chứng từ. Hợp đồng nên tách rõ khoản nào đã thanh toán, khoản nào đang tranh cãi, và cam kết giao hàng khi bạn đã trả phần không tranh chấp. Gặp tình huống này nên hỏi luật sư sớm.
Dùng nhập khẩu uỷ thác có giúp giảm thuế không?
Không. Thuế nhập khẩu tính theo hàng hoá, trị giá và quy định áp dụng cho lô hàng, không phụ thuộc ai đứng tên. Dịch vụ nào hứa giảm thuế nhờ đứng tên hộ là dấu hiệu khai sai, rủi ro dồn về cả bạn.