Uỷ quyền cho thuê nhà khi đi xa nên chia thành ba tầng quyền: trông coi, tìm và ký với người thuê trong giới hạn bạn đặt, và thu – giữ – chuyển tiền theo đúng cách bạn chỉ định. Gộp ba tầng thành một câu "thay mặt quản lý và cho thuê căn nhà" là cách phổ biến nhất, và cũng là nguồn tranh cãi phổ biến nhất giữa người đi xa với người ở lại.
Bài này dành cho người đi làm ở tỉnh khác, đi nước ngoài một thời gian, hoặc chuyển chỗ ở mà vẫn giữ căn nhà cũ. Bạn sẽ có khung các mục nên có, câu chữ nên tránh, và bảng kiểm trước khi ký. Văn bản cuối cùng, đặc biệt khi người được uỷ quyền sẽ ký hợp đồng thuê dài, nên để công chứng viên hoặc luật sư hoàn thiện theo tình trạng thật của căn nhà.
Ba tầng quyền và vì sao nên tách
Tầng một: trông coi. Mở cửa thông gió, kiểm tra điện nước, gọi thợ khi hỏng, nhận thư từ, đóng các khoản định kỳ như điện, nước, phí dịch vụ. Đây là phần ai cũng nghĩ tới đầu tiên và ít rủi ro nhất. Nếu bạn chỉ cần thế, giấy uỷ quyền nên dừng ở đây.
Tầng hai: cho thuê. Đăng tin, dẫn người xem nhà, thương lượng, ký hợp đồng thuê, nhận và trả cọc, bàn giao, thanh lý khi hết hạn. Tầng này tạo ra quan hệ pháp lý với người thứ ba: người thuê có quyền theo hợp đồng do người được uỷ quyền ký. Ký sai là bạn phải gánh.
Tầng ba: tiền. Thu tiền thuê, giữ cọc, chi sửa chữa, chuyển phần còn lại cho bạn. Tiền là chỗ hay làm sứt mẻ quan hệ người thân nhất, không phải vì ai gian, mà vì không ai ghi chép và mỗi người nhớ một kiểu.
Vì sao tách. Khi tách, bạn có thể giao tầng một cho người hàng xóm tin cậy, tầng hai cho người nhà hiểu chuyện, còn tầng ba thì để tiền chuyển thẳng vào tài khoản của mình. Hoặc giao cả ba cho một người nhưng mỗi tầng có giới hạn riêng. Người thuê, khi xem giấy uỷ quyền, cũng biết ngay người đứng trước mặt mình được làm tới đâu.
Khung mục cho tầng cho thuê
Đây là phần cần viết kỹ nhất. Bảng gợi ý các mục và cách giới hạn. Con số trong cột ví dụ là giả định, bạn tự đặt theo căn nhà của mình.
| Mục | Nội dung nên ghi | Ví dụ giả định về giới hạn |
|---|---|---|
| Đối tượng cho thuê | Để ở, làm văn phòng, kinh doanh mặt bằng; có cho thuê lại hay không | Chỉ cho thuê để ở, không cho thuê làm kho hay kinh doanh ăn uống |
| Giá thuê | Mức sàn người được uỷ quyền không được ký thấp hơn | Không thấp hơn một mức bạn ghi bằng số và bằng chữ |
| Thời hạn mỗi hợp đồng | Thời hạn tối đa được ký | Mỗi hợp đồng không dài hơn một năm, gia hạn phải hỏi ý kiến |
| Tiền cọc | Mức cọc, ai giữ, giữ ở đâu | Cọc chuyển vào tài khoản chủ nhà, không giữ tiền mặt |
| Người ký | Người được uỷ quyền ký nhân danh chủ nhà, không ký tên mình như bên cho thuê | Hợp đồng ghi rõ "ký theo văn bản uỷ quyền số…, ngày…" |
| Hồ sơ người thuê | Bản chụp giấy tờ tuỳ thân, thông tin liên lạc, thông báo lưu trú theo quy định | Gửi bản chụp cho chủ nhà trong vòng vài ngày sau khi ký |
| Thanh lý | Được kiểm nhà, khấu trừ hư hỏng, trả cọc | Khấu trừ phải có ảnh và biên bản, báo chủ nhà trước khi trả |
Mục "người ký" thường bị bỏ qua. Nếu người được uỷ quyền ký hợp đồng như thể họ là chủ nhà, về sau khi có tranh chấp, người thuê không biết đòi ai, còn bạn khó chứng minh hợp đồng đó ràng buộc mình ở mức nào. Cách ghi đúng là người đó ký thay mặt bạn, có dẫn văn bản uỷ quyền.
Tiền: thu, giữ, chi và báo cáo
Cách đơn giản và ít va chạm nhất là tiền thuê và tiền cọc chuyển thẳng vào tài khoản đứng tên chủ nhà. Người được uỷ quyền không cầm tiền, chỉ nhắc người thuê đóng đúng hạn và gửi ảnh biên lai chuyển khoản. Nếu người thuê chỉ trả tiền mặt, ghi rõ trong văn bản: người được uỷ quyền nhận tiền mặt phải chuyển vào tài khoản chủ nhà trong bao nhiêu ngày, kèm biên nhận có chữ ký người thuê.
Phần chi sửa chữa cần một hạn mức. Ví dụ giả định: mỗi lần sửa dưới một mức nhỏ thì người được uỷ quyền tự quyết và chụp hoá đơn; từ mức đó trở lên phải nhắn hỏi trước; việc sửa lớn như chống thấm mái, thay hệ thống điện thì chủ nhà tự liên hệ thợ. Không có hạn mức, người ở lại thì ngại tự quyết, người đi xa thì nghi người ở lại tiêu quá tay.
Báo cáo không cần cầu kỳ. Một bảng tính chung có các cột ngày, khoản, thu, chi, người làm, ảnh chứng từ là đủ. Thoả thuận một nhịp cố định, chẳng hạn ngày đầu mỗi tháng. Văn bản uỷ quyền chỉ cần một câu: người được uỷ quyền có nghĩa vụ báo cáo thu chi theo kỳ hai bên thống nhất. Câu đó vừa là nghĩa vụ theo tinh thần chung của Bộ luật Dân sự về uỷ quyền, vừa nhắc hai bên đừng quên.
Còn chuyện thuế cho thuê nhà là nghĩa vụ của chủ nhà. Người được uỷ quyền có thể làm hộ phần khai nếu văn bản cho phép, nhưng trách nhiệm vẫn là của bạn. Hỏi cơ quan thuế hoặc người làm kế toán về cách khai cho đúng.
Câu nên tránh
Những câu dưới đây hay có trong giấy uỷ quyền "cho nhanh" và đều mở rộng quyền vượt quá việc cho thuê:
- "Được toàn quyền quản lý, sử dụng, khai thác căn nhà" — "khai thác" có thể hiểu là cho thuê dài hạn, cho thuê lại, thậm chí dùng làm địa điểm kinh doanh.
- "Được ký mọi hợp đồng liên quan đến căn nhà" — bao gồm hợp đồng sửa chữa lớn, hợp đồng cải tạo, thậm chí hợp đồng đặt cọc bán nhà.
- "Được đại diện chủ nhà giải quyết mọi tranh chấp" — đi kiện, hoà giải, thoả thuận bồi thường là việc lớn, nên giao riêng khi cần.
- "Được cho thuê với giá do người được uỷ quyền quyết định" — bỏ mất giá sàn.
- "Được uỷ quyền lại cho bên thứ ba" — căn nhà có thể nằm trong tay một người môi giới bạn chưa từng gặp.
- "Thời hạn uỷ quyền: đến khi chủ nhà về nước" — không có ngày cụ thể, dễ thành vô thời hạn.
Nếu có giao việc tìm khách cho môi giới, nên để chủ nhà hoặc người được uỷ quyền ký hợp đồng môi giới riêng với điều khoản rõ, thay vì uỷ quyền lại.
Khi người thuê có vấn đề: người được uỷ quyền xử lý tới đâu
Phần này thường không ai nghĩ tới lúc ký, cho tới khi người thuê chậm trả tiền ba tháng, cho người lạ vào ở, hoặc gây ồn ào với hàng xóm. Khi đó người ở lại không biết mình có được nhắc, được lập biên bản, được yêu cầu dọn đi hay không. Văn bản uỷ quyền nên trả lời trước câu hỏi này, theo nấc tăng dần.
Nấc một là nhắc nhở và ghi nhận: người được uỷ quyền được nhắc người thuê bằng tin nhắn hoặc văn bản, chụp ảnh hiện trạng, báo lại cho chủ nhà. Nấc hai là gửi thông báo vi phạm theo đúng điều khoản hợp đồng thuê, nhân danh chủ nhà, sau khi chủ nhà đồng ý nội dung. Nấc ba là chấm dứt hợp đồng, thu hồi nhà, đi hoà giải hoặc khởi kiện; nấc này nên để chủ nhà quyết định, và nếu cần người đi thay thì lập văn bản uỷ quyền riêng cho việc tranh chấp, có luật sư tư vấn.
Có một ranh giới cần nói thẳng trong văn bản: người được uỷ quyền không được tự ý khoá cửa, cắt điện nước, dọn đồ của người thuê ra ngoài. Những việc đó có thể làm bạn thành bên vi phạm, dù người thuê sai trước. Mọi biện pháp mạnh đi theo đường hợp đồng và pháp luật, và khi có dấu hiệu người thuê dùng nhà vào việc phạm pháp thì báo cơ quan công an nơi có nhà.
Trình tự lập và dùng văn bản
Ví dụ giả định: anh Phong sang Hàn Quốc làm việc hai năm, căn nhà ở Hải Phòng để trống. Em gái anh sẽ lo. Trình tự gợi ý:
- Anh Phong liệt kê ba tầng quyền và quyết định giao tầng nào cho em gái, giới hạn ra sao.
- Chụp ảnh và quay video tình trạng căn nhà, đồ đạc, đồng hồ điện nước trước khi đi. Lưu một bản cho mình, một bản cho em.
- Soạn nháp nội dung theo khung, mang tới tổ chức hành nghề công chứng để ký trước khi đi, vì văn bản liên quan đến nhà ở mà người thuê và các bên khác thường muốn thấy dạng đã công chứng.
- Mở tài khoản hoặc dùng tài khoản riêng chỉ để nhận tiền thuê, giúp đối chiếu dễ.
- Lập bảng thu chi chung và thống nhất ngày báo cáo hằng tháng.
- Mỗi khi ký hợp đồng thuê mới, em gái gửi bản chụp hợp đồng và giấy tờ người thuê cho anh trong vài ngày.
- Khi anh về, hai anh em kiểm lại nhà theo video lúc đi, rồi báo chấm dứt uỷ quyền bằng văn bản.
Bảng kiểm trước khi ký
Đọc lại văn bản lần cuối và trả lời từng câu:
- Đã ghi đúng địa chỉ căn nhà theo đơn vị hành chính hiện hành và số giấy chứng nhận chưa?
- Ba tầng quyền được giao đã tách rõ, tầng nào không giao thì không có trong văn bản?
- Có giá sàn, thời hạn tối đa mỗi hợp đồng thuê, mục đích thuê được phép?
- Tiền cọc và tiền thuê đi vào tài khoản của ai, đã ghi rõ chưa?
- Có hạn mức chi sửa chữa và nghĩa vụ báo cáo theo kỳ?
- Có câu cấm bán, đặt cọc bán, thế chấp, cho thuê lại, uỷ quyền lại?
- Thời hạn uỷ quyền có ngày kết thúc cụ thể không?
- Nếu nhà là tài sản chung của vợ chồng hoặc đồng sở hữu, mọi người đã cùng ký hoặc đồng ý chưa?
- Đã có ảnh, video tình trạng nhà trước khi giao?
Nếu còn câu nào trả lời "chưa", sửa trước khi ký. Còn nếu bạn không chắc một mục có hợp lệ không, ghi câu hỏi ra giấy và hỏi công chứng viên ngay buổi ký, đừng để tới lúc đã ra sân bay.
Câu hỏi thường gặp
Người được uỷ quyền có được ký hợp đồng thuê nhà đứng tên mình không?
Không nên. Người được uỷ quyền nên ký nhân danh chủ nhà và ghi rõ là ký theo văn bản uỷ quyền nào, ngày nào. Ký đứng tên mình như bên cho thuê khiến quan hệ giữa người thuê với chủ nhà trở nên mập mờ, khó giải quyết khi có tranh chấp.
Giấy uỷ quyền cho thuê nhà có cần công chứng không?
Tuỳ yêu cầu của các bên và của việc cụ thể. Người thuê, ngân hàng hay cơ quan nhà nước thường muốn thấy văn bản đã công chứng khi liên quan đến nhà ở. Nếu bạn sắp đi xa lâu, công chứng trước khi đi đỡ phiền hơn nhiều so với làm từ nước ngoài.
Người nhà giữ tiền cọc của người thuê có rủi ro gì?
Tiền cọc là tiền của người thuê, chủ nhà có nghĩa vụ trả lại khi hết hạn nếu không có vi phạm. Nếu người nhà giữ và tiêu mất, chủ nhà vẫn phải trả. Cách an toàn là cọc chuyển thẳng vào tài khoản chủ nhà hoặc tài khoản riêng chỉ dùng cho cọc.
Đang ở nước ngoài muốn đổi người được uỷ quyền thì làm sao?
Bạn chấm dứt văn bản cũ và lập văn bản mới, thông qua cơ quan đại diện Việt Nam hoặc thủ tục hợp pháp hoá giấy tờ ở nước sở tại. Báo bằng văn bản cho người được uỷ quyền cũ và cho người thuê biết người liên hệ mới. Hỏi luật sư nếu người cũ không hợp tác.
Có nên cho người được uỷ quyền tự quyết giá thuê không?
Nên cho một khoảng linh hoạt nhưng có giá sàn. Không có sàn, người ở lại dễ bị người thuê ép giá hoặc vì muốn có khách nhanh mà hạ thấp. Ghi giá sàn bằng số và bằng chữ, khi thị trường thay đổi thì hai bên bàn lại và ghi nhận bằng tin nhắn hoặc phụ lục.
Người thuê hỏng đồ, ai được quyết khấu trừ tiền cọc?
Văn bản uỷ quyền nên ghi người được uỷ quyền được kiểm nhà và đề xuất khấu trừ, có ảnh và biên bản, nhưng báo chủ nhà trước khi trả cọc. Việc khấu trừ phải theo hợp đồng thuê đã ký. Nếu người thuê không đồng ý, đó là tranh chấp, nên hỏi luật sư.