Hợp đồng người được uỷ quyền đã ký đúng phạm vi, trước thời điểm uỷ quyền chấm dứt, vẫn ràng buộc người uỷ quyền như thể chính người đó đã ký. Rút uỷ quyền chỉ có tác dụng cho thời gian về sau; nó không phải nút xoá những giao kết đã có. Người phải thực hiện tiếp nghĩa vụ là bạn — người uỷ quyền — chứ không phải người đã cầm bút ký.
Đây là nguyên tắc của chế định đại diện trong Bộ luật Dân sự: người đại diện xác lập giao dịch nhân danh người được đại diện, nên quyền và nghĩa vụ phát sinh cho người được đại diện. Bài này giúp bạn đặt từng hợp đồng lên trục thời gian, xem cái nào ràng buộc mình, kiểm tra ngày ký có thật không, và tìm đường đúng nếu muốn ra khỏi một hợp đồng bất lợi.
Vì sao rút uỷ quyền không xoá được hợp đồng cũ
Khi người được uỷ quyền ký một hợp đồng, về mặt pháp lý, bạn mới là bên của hợp đồng đó. Tên bạn đứng ở phần các bên, hoặc người ký ghi rõ “nhân danh” bạn theo giấy uỷ quyền số nào, ngày nào. Bên kia giao kết với bạn, thông qua người đại diện. Vì vậy, việc bạn sau đó rút quyền của người đại diện không làm thay đổi một hợp đồng mà chính bạn đã là một bên.
Nếu không có nguyên tắc này, không ai dám ký với người được uỷ quyền: hôm nay ký, ngày mai người uỷ quyền rút là hợp đồng biến mất. Cả thị trường cho thuê nhà, mua bán qua đại diện, ký kết qua nhân viên công ty sẽ đứng lại. Luật bảo vệ sự ổn định đó, và đổi lại, đặt trách nhiệm chọn người, viết phạm vi lên vai người uỷ quyền.
Hệ quả: câu hỏi “rút uỷ quyền thì hợp đồng có mất không” thường có câu trả lời là không. Câu hỏi đúng hơn là: hợp đồng đó ký lúc nào, có đúng phạm vi không, và bên kia có biết gì không. Ba câu này quyết định bạn có bị ràng buộc hay không.
Đặt từng hợp đồng lên trục thời gian
Bảng dưới phân loại theo hai yếu tố: thời điểm ký so với thời điểm chấm dứt, và việc ký có nằm trong phạm vi uỷ quyền không. Đây là nguyên tắc chung; từng vụ cụ thể cần luật sư xem.
| Thời điểm ký | Phạm vi | Thường thì ràng buộc ai |
|---|---|---|
| Trước khi chấm dứt | Đúng phạm vi | Ràng buộc người uỷ quyền |
| Trước khi chấm dứt | Vượt phạm vi | Phần vượt không ràng buộc người uỷ quyền, trừ khi người đó công nhận hoặc biết mà không phản đối; người ký có thể phải chịu với bên kia |
| Sau khi chấm dứt, bên kia chưa được báo và không thể biết | Đúng phạm vi cũ | Có thể vẫn ràng buộc người uỷ quyền để bảo vệ bên thứ ba ngay tình; người uỷ quyền đòi lại người ký |
| Sau khi chấm dứt, bên kia đã biết hoặc phải biết | Bất kỳ | Thường không ràng buộc người uỷ quyền; người ký tự chịu trách nhiệm |
Bảng này cho thấy vì sao hai việc quan trọng nhất khi rút uỷ quyền là ghi rõ thời điểm chấm dứt và báo cho bên thứ ba. Thời điểm rõ thì dễ phân loại từng hợp đồng; bên thứ ba được báo thì dòng thứ ba biến thành dòng thứ tư.
Thời điểm chấm dứt là lúc nào
Nghe thì đơn giản, nhưng tranh chấp hay xoay quanh mốc này. Với hết hạn, mốc là ngày ghi trong giấy. Với việc đã hoàn thành, mốc là lúc việc cuối cùng trong phạm vi xong. Với người uỷ quyền qua đời, mốc là thời điểm mất. Với đơn phương chấm dứt, mọi thứ phức tạp hơn: ngày bạn ký văn bản, ngày văn bản tới tay người được uỷ quyền, hay ngày ghi trong văn bản là ngày có hiệu lực?
Cách tránh tranh cãi là ghi rõ trong văn bản chấm dứt một ngày giờ cụ thể, và gửi sao cho chứng minh được người kia đã nhận trước hoặc đúng thời điểm đó. Khi văn bản không ghi rõ, hoặc người kia nói chưa nhận, việc xác định thời điểm có thể phải dựa vào nhiều chứng cứ khác nhau. Đây là chỗ một bằng chứng gửi nhận rõ ràng có giá trị rất lớn.
Với uỷ quyền không thù lao, nguyên tắc yêu cầu báo trước một thời gian hợp lý. Trong khoảng báo trước đó, những gì người được uỷ quyền làm đúng phạm vi có thể vẫn ràng buộc bạn. Nếu bạn muốn dừng ngay, hãy nói rõ yêu cầu dừng ngay mọi giao dịch mới trong văn bản, và hỏi luật sư về hệ quả.
Kiểm tra hợp đồng có thật được ký trước không
Hợp đồng có công chứng hoặc chứng thực. Ngày công chứng, chứng thực được ghi trong lời chứng và lưu ở tổ chức thực hiện. Đây là bằng chứng mạnh về thời điểm. Muốn đối chiếu, liên hệ tổ chức đó theo hướng dẫn của họ.
Hợp đồng viết tay hoặc chỉ có chữ ký hai bên. Ngày ghi trên giấy dễ bị viết lùi. Kiểm tra dấu vết khác: tin nhắn trao đổi trước ngày đó, chuyển khoản đặt cọc, người chứng kiến, thời điểm người thuê dọn vào. Một hợp đồng ghi ngày trước khi rút mà tiền cọc chuyển sau ngày rút là dấu hiệu cần xem kỹ.
Hợp đồng điện tử, đơn đặt hàng qua thư điện tử. Thời điểm gửi, nhận thường được hệ thống ghi lại. Yêu cầu bên kia cung cấp bản có thông tin thời gian, đối chiếu với hộp thư nếu bạn có quyền truy cập.
Khi nghi ngờ ghi lùi ngày. Đó không còn là tranh chấp đơn giản về hiệu lực, mà có thể liên quan hành vi gian dối. Thu thập chứng cứ, không đối chất căng thẳng, hỏi luật sư; có dấu hiệu chiếm đoạt tài sản thì trình báo công an qua số 113 hoặc công an xã, phường nơi gần nhất.
Ai thực hiện tiếp hợp đồng đã ký
Khi xác định một hợp đồng ràng buộc bạn, nghĩa vụ của hợp đồng — giao nhà, nhận tiền, giao hàng, thanh toán — giờ do bạn thực hiện. Người được uỷ quyền cũ đã hết quyền, không thể và không nên tiếp tục. Bạn có hai cách: tự làm, hoặc uỷ quyền cho một người mới với phạm vi chỉ đúng phần việc còn lại của hợp đồng đó.
Việc đầu tiên nên làm là liên hệ bên kia, nói rõ: hợp đồng vẫn được tôn trọng, từ nay đầu mối là bạn hoặc người mới, mọi khoản thanh toán chuyển về tài khoản nào. Nhiều bên thứ ba lo lắng khi nghe tin người đại diện bị thay; một thông báo rõ ràng, giữ đúng cam kết, giúp hợp đồng chạy tiếp êm.
Đồng thời, yêu cầu người được uỷ quyền cũ giao lại bản gốc hợp đồng, giấy tờ, tiền đã nhận liên quan đến hợp đồng đó. Nếu họ đã nhận cọc hoặc tiền trả trước mà chưa chuyển cho bạn, nghĩa vụ với bên kia vẫn là của bạn, còn khoản tiền đó bạn đòi lại người được uỷ quyền cũ.
Muốn ra khỏi một hợp đồng bất lợi: đi đường nào
Đôi khi lý do rút uỷ quyền chính là vì người được uỷ quyền vừa ký một hợp đồng bạn thấy thiệt: giá thuê thấp, thời hạn dài, điều khoản phạt nặng. Nếu hợp đồng nằm trong phạm vi và ký trước khi chấm dứt, rút uỷ quyền không giải quyết được. Đường ra phải đi qua chính hợp đồng đó: điều khoản chấm dứt sớm, thoả thuận với bên kia, hoặc căn cứ luật định nếu có vi phạm.
Thương lượng thường là đường thực tế nhất: đề xuất điều chỉnh giá, rút ngắn thời hạn, hoặc chấm dứt kèm một khoản bù cho bên kia. Đơn phương huỷ một hợp đồng hợp lệ có thể khiến bạn mất cọc hoặc phải bồi thường. Trước khi gửi bất kỳ thông báo nào cho bên kia, đưa hợp đồng cho luật sư đọc.
Về phía người được uỷ quyền: nếu họ ký đúng phạm vi, việc đòi họ bồi thường khó thành, trừ khi họ vi phạm nghĩa vụ như làm trái chỉ dẫn đã thống nhất. Đây là bài học cho lần sau: phạm vi uỷ quyền càng chặt — giá sàn, thời hạn tối đa, điều khoản bắt buộc — càng ít khả năng có một hợp đồng bất lợi mà vẫn hợp lệ. Kèm thêm yêu cầu gửi bản nháp cho bạn duyệt trước khi ký là cách rẻ nhất để không phải đi tìm đường thoát về sau.
Khi người ký là người nhận uỷ quyền lại
Có trường hợp người bạn uỷ quyền đã uỷ quyền lại cho người thứ ba, và chính người thứ ba mới là người ký hợp đồng. Việc uỷ quyền lại chỉ hợp lệ khi bạn đồng ý hoặc trong tình huống bất khả kháng mà luật cho phép, và phạm vi của uỷ quyền lại không được vượt quá uỷ quyền ban đầu. Hợp đồng do người nhận uỷ quyền lại ký đúng các giới hạn đó, trước thời điểm chấm dứt, cũng ràng buộc bạn như hợp đồng do người được uỷ quyền trực tiếp ký.
Khi rút uỷ quyền gốc, quyền của người nhận uỷ quyền lại mất chỗ dựa. Nhưng người đó có thể không biết, và bên thứ ba làm việc với người đó càng không biết. Vì vậy văn bản chấm dứt nên gửi cho cả người nhận uỷ quyền lại, và danh sách bên thứ ba cần báo phải tính cả những người họ đã làm việc. Nếu uỷ quyền lại diễn ra mà bạn chưa từng đồng ý, đó là câu hỏi về vượt quyền, nên hỏi luật sư cùng giấy tờ cụ thể.
Ví dụ giả định: cho thuê mặt bằng ở Tây Ninh
Ông Tâm ở Tây Ninh uỷ quyền cho người em trông và cho thuê mặt bằng mặt tiền, phạm vi ghi “cho thuê, ký hợp đồng thuê, nhận tiền thuê”, không ghi giá tối thiểu hay thời hạn tối đa. Người em ký với một cặp vợ chồng thuê ba năm, giá thấp hơn mức ông mong muốn. Hai tuần sau, ông biết chuyện và rút uỷ quyền.
Hợp đồng ký trước ngày rút và nằm trong phạm vi, nên vẫn ràng buộc ông. Ông gặp hai vợ chồng thuê, xác nhận hợp đồng vẫn có hiệu lực, đổi tài khoản nhận tiền về của mình, nhận lại tiền cọc người em đang giữ. Ông đề nghị điều chỉnh giá từ năm thứ hai, đổi lại cho phép bên thuê sửa sang mặt tiền; hai bên ký phụ lục.
Ông không đòi được người em bồi thường, vì người em ký đúng phạm vi. Lần sau, khi lập uỷ quyền mới cho việc tương tự, ông ghi rõ giá thuê tối thiểu, thời hạn tối đa, và yêu cầu gửi bản nháp hợp đồng cho ông duyệt trước khi ký.
Câu hỏi thường gặp
Rút uỷ quyền ngay sau khi người kia ký thì hợp đồng có bị huỷ không?
Không. Nếu ký đúng phạm vi và trước thời điểm chấm dứt, hợp đồng vẫn ràng buộc người uỷ quyền. Muốn chấm dứt hợp đồng đó, phải dựa vào điều khoản của chính hợp đồng, thoả thuận với bên kia hoặc căn cứ luật định, không dựa vào việc rút uỷ quyền.
Hợp đồng ký trong thời gian báo trước chấm dứt uỷ quyền có giá trị không?
Thường vẫn có giá trị nếu nằm trong phạm vi, vì uỷ quyền chưa chấm dứt. Nếu muốn ngăn giao dịch mới trong thời gian đó, nên ghi rõ yêu cầu dừng ngay trong văn bản, báo các bên thứ ba, và hỏi luật sư về hệ quả của việc dừng ngay.
Người được uỷ quyền ký vượt phạm vi thì người uỷ quyền có phải chịu không?
Theo nguyên tắc chung, phần vượt phạm vi không ràng buộc người uỷ quyền, trừ khi người uỷ quyền công nhận hoặc biết mà không phản đối trong thời gian hợp lý. Người ký vượt phạm vi có thể phải chịu trách nhiệm với bên kia. Muốn từ chối, phản đối sớm bằng văn bản.
Bên thuê nói đã trả trước tiền cho người được uỷ quyền cũ, có phải nhận là đã trả không?
Nếu bên thuê trả khi người kia còn quyền nhận tiền, hoặc trả mà chưa biết và không thể biết uỷ quyền đã chấm dứt, khoản trả đó thường được coi là đã trả cho bạn. Bạn đòi lại khoản tiền từ người được uỷ quyền cũ.
Có thể yêu cầu toà tuyên hợp đồng vô hiệu vì người được uỷ quyền ký giá quá thấp không?
Giá thấp tự nó thường không làm hợp đồng vô hiệu nếu nằm trong phạm vi uỷ quyền. Vô hiệu cần căn cứ luật định như lừa dối, giả tạo, vi phạm điều cấm. Nếu nghi có thông đồng giữa người được uỷ quyền và bên kia, đưa chứng cứ cho luật sư đánh giá.
Làm sao biết người được uỷ quyền đã ký những hợp đồng nào?
Yêu cầu họ báo cáo bằng văn bản và giao lại bản gốc, đó là nghĩa vụ của người được uỷ quyền khi kết thúc. Đối chiếu thêm với tổ chức công chứng nếu có hợp đồng công chứng, với sao kê tài khoản, và hỏi những bên thứ ba bạn biết.