Uỷ quyền trông coi xây nhà ở quê nên tách bạch bốn việc: làm hồ sơ với chính quyền, giám sát hằng ngày, đồng ý phát sinh, và chi tiền — mỗi việc một giới hạn, vì bốn việc này có mức rủi ro rất khác nhau. Người ở xa thường giao hết cho một người thân bằng một câu "nhờ trông coi xây nhà giúp", và đến khi nhà xong mới vỡ lẽ chi phí vượt xa dự tính mà không ai nhớ đã đồng ý lúc nào.
Bài này dành cho người làm ăn ở thành phố hay nước ngoài, xây hoặc sửa nhà cho cha mẹ, hay xây nhà để sau này về ở. Bạn sẽ có khung mục, câu nên tránh, cách chia đợt tiền và bảng kiểm. Hợp đồng với nhà thầu là căn cứ chính; văn bản uỷ quyền phải khớp với nó, và nên để công chứng viên hoặc luật sư hoàn thiện khi giá trị lớn.
Bốn việc với bốn mức rủi ro
Làm hồ sơ với chính quyền. Nộp hồ sơ xin phép xây dựng nếu thuộc diện phải xin, nhận kết quả, làm việc với cán bộ xã khi có kiểm tra. Đây là việc hành chính, rủi ro thấp, nhưng phải đúng người đứng tên đất. Giấy uỷ quyền nên ghi rõ hồ sơ nào, thửa đất nào.
Giám sát hằng ngày. Có mặt ở công trình, chụp ảnh, kiểm vật tư nhập về, nhắc thợ theo bản vẽ, báo lại. Rủi ro thấp nhưng tốn công nhất; người thân làm việc này nên được ghi nhận, có thể kèm thù lao.
Đồng ý phát sinh. Thợ đề nghị đổi vật tư, thêm hạng mục, sửa thiết kế tại chỗ. Mỗi lần đồng ý là một khoản tiền. Đây là chỗ chi phí vượt dự toán nhiều nhất. Nên có hạn mức rõ.
Chi tiền. Trả tiền đợt cho nhà thầu, mua vật tư, trả công thợ. Rủi ro cao nhất vì tiền đã chi khó lấy lại.
Người đứng tên đất là ai. Nếu đất đứng tên cha mẹ còn bạn bỏ tiền xây, người uỷ quyền cho phần hồ sơ hành chính là cha mẹ, không phải bạn. Còn phần tiền và hợp đồng với nhà thầu thì có thể là bạn. Một công trình vì thế có khi cần hai văn bản, hoặc một văn bản có cả cha mẹ và bạn cùng ký, mỗi người giao phần việc thuộc quyền mình. Chuyện ai bỏ tiền xây trên đất của ai còn kéo theo câu hỏi về quyền với căn nhà sau này; nếu giá trị lớn, nên hỏi luật sư để ghi nhận cho rõ ngay từ đầu.
Vì sao phải tách. Bạn có thể giao hai việc đầu rộng rãi, còn hai việc sau giữ chặt. Người thân cũng nhẹ gánh hơn: họ không phải tự quyết những khoản tiền lớn rồi lo bị trách.
Khung các mục và giới hạn gợi ý
Con số trong bảng là ví dụ giả định; bạn đặt theo quy mô công trình của mình.
| Mục | Nội dung nên ghi | Giới hạn gợi ý |
|---|---|---|
| Công trình | Địa chỉ thửa đất theo đơn vị hành chính hiện hành, số giấy chứng nhận, hợp đồng thi công số, ngày | Chỉ dùng cho công trình này |
| Hồ sơ hành chính | Nộp, bổ sung, nhận giấy phép xây dựng hoặc thông báo khởi công theo quy định | Không ký thay các cam kết về ranh đất với hàng xóm khi chưa hỏi chủ nhà |
| Giám sát | Kiểm vật tư theo danh mục hợp đồng, chụp ảnh hằng ngày, ghi nhật ký | Báo chủ nhà qua nhóm nhắn tin chung với nhà thầu |
| Phát sinh | Đồng ý phát sinh nhỏ dưới một mức, có ảnh và ghi chép | Trên mức đó phải có xác nhận của chủ nhà bằng tin nhắn hoặc văn bản |
| Chi tiền | Chủ nhà chuyển thẳng cho nhà thầu theo đợt hợp đồng; người thân giữ quỹ nhỏ cho việc lặt vặt | Quỹ nhỏ có trần, báo cáo theo tuần |
| Nghiệm thu | Ghi nhận hiện trạng từng giai đoạn, ký biên bản ghi nhận có liệt kê lỗi | Không ký nghiệm thu hoàn thành, không thanh toán đợt cuối |
Nếu nhà thầu cũng là người quen của người được uỷ quyền, càng nên giữ quyền chi tiền ở phía chủ nhà. Đây không phải nghi ngờ ai, mà là tránh đặt người thân vào thế khó giữa hai bên.
Tiền xây nhà: chuyển theo đợt, đừng gom vào người thân
Cách nhiều gia đình làm là chuyển một khoản lớn cho người thân ở quê, nhờ trả dần. Cách này nhanh lúc đầu nhưng khó đối chiếu về sau: tiền vật tư, tiền thợ, tiền nước uống cho thợ, tiền phát sinh lẫn vào nhau, và khi tổng chi vượt dự tính thì không ai chỉ ra được vượt ở đâu. Người thân trung thực đến mấy cũng khó giữ sổ sách chính xác trong mấy tháng công trình.
Cách gọn hơn: hợp đồng với nhà thầu chia đợt thanh toán theo giai đoạn, ví dụ giả định là xong móng, xong khung, xong mái, hoàn thiện. Mỗi đợt, người thân gửi ảnh và xác nhận giai đoạn đã xong, chủ nhà chuyển khoản thẳng cho nhà thầu. Người thân chỉ giữ một quỹ nhỏ có trần cho việc lặt vặt, và báo cáo theo tuần trong một bảng tính chung.
Với vật tư chủ nhà tự mua, nếu có, nên để cửa hàng vật tư xuất hoá đơn hoặc phiếu giao hàng ghi rõ công trình, và chủ nhà chuyển khoản cho cửa hàng. Văn bản uỷ quyền ghi người thân được ký nhận vật tư, kiểm số lượng và chủng loại, nhưng không được đặt mua quá danh mục đã duyệt.
Ngoài ra, những khoản liên quan tới nghĩa vụ với nhà nước khi xây dựng, nếu có, là việc của chủ nhà. Người thân có thể đi nộp hộ theo văn bản, nhưng chủ nhà nên tự kiểm biên lai.
Nhật ký công trình và báo cáo: thứ giữ được hoà khí
Nghĩa vụ báo cáo nghe có vẻ nặng nề giữa người trong nhà, nhưng thực ra nó bảo vệ người được uỷ quyền nhiều hơn ai hết. Khi chi phí vượt dự tính hay thợ làm sai, câu hỏi đầu tiên luôn là "ai đồng ý việc này". Có nhật ký và ảnh theo ngày, người thân chỉ cần mở ra là trả lời được; không có, mọi thứ thành chuyện nhớ người này nói người kia, và người trông coi thường là người chịu tiếng.
Nhật ký không cần cầu kỳ. Một cuốn sổ giấy hoặc một bảng tính chia sẻ với các cột: ngày, thời tiết, số thợ, việc đã làm, vật tư nhập về, phát sinh đề xuất, ai đồng ý, ảnh. Ghi trong năm phút cuối ngày là đủ. Ảnh nên chụp từ cùng vài góc cố định mỗi ngày, để nhìn chuỗi ảnh là thấy tiến độ. Riêng phần móng, cốt thép, đường ống đi âm tường, cần chụp trước khi bị đổ bê tông hoặc trát kín, vì sau đó không còn nhìn thấy được.
Văn bản uỷ quyền chỉ cần một câu về nghĩa vụ ghi nhật ký và báo cáo theo kỳ hai bên thống nhất. Còn cách báo cáo cụ thể, hai bên thoả thuận ngoài văn bản cho linh hoạt. Nếu công trình có giá trị lớn và phức tạp, nên thuê thêm người có chuyên môn giám sát kỹ thuật ở các giai đoạn quan trọng; người thân trông coi hằng ngày, còn chất lượng kết cấu thì để người trong nghề kiểm.
Câu nên tránh
Những câu sau làm văn bản trở thành tấm séc khống:
- "Được toàn quyền quyết định các vấn đề liên quan đến việc xây dựng" — gồm cả đổi thiết kế, đổi nhà thầu, đổi vật tư.
- "Được ký kết hợp đồng thi công và các phụ lục" — nếu bạn đã ký hợp đồng với nhà thầu, không cần giao thêm quyền này.
- "Được nhận và chi tiền cho công trình" — không trần, không đợt, không báo cáo.
- "Được thoả thuận với các hộ liền kề về ranh giới, tường chung" — việc liên quan quyền sử dụng đất, chủ nhà nên tự quyết sau khi hỏi kỹ.
- "Được nghiệm thu và bàn giao công trình" — gồm cả nghiệm thu hoàn thành, mốc cho đợt tiền cuối và bảo hành.
- "Thời hạn đến khi công trình hoàn thành" — công trình kéo dài, phát sinh tranh chấp thì văn bản vẫn còn.
Thay vào đó ghi từng việc theo bảng, có hạn mức, có ngày kết thúc, và có nghĩa vụ báo cáo. Nếu công trình kéo dài hơn dự kiến, hai bên gia hạn bằng văn bản.
Một cách tổ chức cho người ở xa
Ví dụ giả định: chị Thảo sống ở TP Hồ Chí Minh, xây lại nhà cho mẹ ở An Giang. Anh rể ở gần sẽ trông coi. Trình tự gợi ý:
- Chị ký hợp đồng với nhà thầu, có bản vẽ, danh mục vật tư, tiến độ và các đợt thanh toán.
- Chị hỏi chính quyền xã nơi có đất xem công trình có thuộc diện phải xin phép không và hồ sơ gồm gì.
- Chị soạn văn bản uỷ quyền cho anh rể theo khung, ký theo hình thức nơi nhận hồ sơ yêu cầu.
- Lập nhóm nhắn tin gồm chị, anh rể, nhà thầu; mọi phát sinh đều đề xuất trong nhóm, có ảnh và giá.
- Anh rể ghi nhật ký công trình mỗi ngày: thời tiết, số thợ, việc đã làm, vật tư nhập, ảnh.
- Mỗi giai đoạn xong, anh rể gửi ảnh và ký biên bản ghi nhận; chị chuyển khoản cho nhà thầu.
- Khi hoàn thiện, chị về kiểm, ký nghiệm thu hoàn thành và thanh toán đợt cuối.
Bảng kiểm trước khi ký
Đánh dấu từng dòng trước khi đặt bút:
- Ghi đúng thửa đất, số giấy chứng nhận, hợp đồng thi công.
- Người đứng tên đất là người uỷ quyền, hoặc các đồng sở hữu đã cùng ký.
- Bốn việc được tách, mỗi việc có giới hạn.
- Hạn mức phát sinh ghi bằng số và bằng chữ.
- Tiền đợt chuyển thẳng cho nhà thầu, quỹ nhỏ có trần.
- Không có quyền nghiệm thu hoàn thành và thanh toán đợt cuối.
- Không có quyền thoả thuận ranh giới với hàng xóm.
- Có nghĩa vụ ghi nhật ký, báo cáo theo tuần.
- Có ngày kết thúc và cách gia hạn.
Người thân bỏ công trông coi một công trình mấy tháng là giúp rất lớn. Văn bản rõ ràng là cách để sự giúp đỡ đó không biến thành món nợ ân tình khó nói về sau, và để khi nhà xong, cả nhà còn ngồi được với nhau.
Câu hỏi thường gặp
Người thân trông coi xây nhà có cần giấy uỷ quyền không?
Với việc trông coi hằng ngày thì không bắt buộc, nhưng khi phải nộp hồ sơ xin phép, ký nhận vật tư, ký biên bản với nhà thầu hay làm việc với chính quyền, văn bản uỷ quyền giúp người thân có tư cách rõ ràng và giới hạn rõ ràng.
Có nên để người thân ký hợp đồng với thợ xây không?
Tốt nhất chủ nhà tự ký hợp đồng chính với nhà thầu, kể cả ký từ xa nếu hai bên chấp nhận. Người thân chỉ giám sát và ghi nhận. Nếu phải giao việc ký, ghi rõ hợp đồng nào, giá trị tối đa, điều khoản thanh toán không được đổi.
Phát sinh khi xây nhà ai được đồng ý?
Văn bản uỷ quyền nên đặt hạn mức: phát sinh nhỏ người thân đồng ý được, có ảnh và ghi chép; phát sinh lớn phải có xác nhận của chủ nhà. Mọi phát sinh nên đề xuất bằng tin nhắn trong nhóm chung để có dấu vết.
Người thân xin phép xây dựng thay có được không?
Hồ sơ xin phép đứng tên chủ đất. Người khác có thể nộp và nhận thay nếu có văn bản uỷ quyền theo yêu cầu của nơi tiếp nhận. Hỏi chính quyền nơi có đất về hồ sơ và hình thức văn bản trước khi soạn.
Nghiệm thu nhà xây xong có nên để người thân ký?
Người thân nên ký biên bản ghi nhận từng giai đoạn có liệt kê lỗi. Nghiệm thu hoàn thành gắn với đợt tiền cuối và bảo hành, nên chủ nhà tự ký sau khi kiểm, hoặc ít nhất xem đủ ảnh và video trước khi đồng ý.
Có nên trả thù lao cho người thân trông coi xây nhà?
Tuỳ gia đình, nhưng nếu có thì nên ghi rõ mức và cách trả, tách khỏi tiền công trình. Ghi rõ giúp tránh việc người thân ngại nói, còn chủ nhà không biết nên cảm ơn thế nào cho phải.