TraoQuyen.comTrao Quyền
Uỷ quyền cho và thay cha mẹ già yếu

Chọn trước người giám hộ cho mình: việc người lớn tuổi làm được từ hôm nay

Người lớn tuổi có thể tự chọn trước ai sẽ làm giám hộ cho mình nếu sau này không còn tự quyết được: khác uỷ quyền, di chúc ra sao, chọn ai, bàn với con thế nào.

Elderly Vietnamese woman in an ao dai seated at a notary office desk in Da Nang, pen in hand above blank paper, her son waiting near the door, soft overhead light

Người đang minh mẫn có thể tự chọn trước người sẽ làm giám hộ cho mình, phòng khi sau này mình không còn tự nhận thức và làm chủ hành vi được. Bộ luật Dân sự hiện hành cho phép điều này, với điều kiện việc lựa chọn được lập thành văn bản theo hình thức luật định (có công chứng hoặc chứng thực) và người được chọn đồng ý khi đến lúc.

Đây là công cụ ít người biết, nhưng rất hợp với người lớn tuổi muốn giữ quyền tự quyết đến cùng: thay vì để luật hoặc toà án chọn theo thứ tự, chính mình nói trước ai là người mình tin. Bài này viết cho các cụ và cho người con được nhờ đọc giúp: công cụ này khác uỷ quyền và di chúc thế nào, nên chọn ai, cần bàn những gì và làm theo trình tự nào.

Khác uỷ quyền và di chúc ở đâu

Ba loại giấy này hay bị lẫn với nhau vì đều là "dặn trước". Thực ra mỗi loại phục vụ một giai đoạn khác nhau của cuộc đời:

Uỷ quyềnChọn trước người giám hộDi chúc
Dùng khi nàoKhi còn minh mẫn, nhưng muốn người khác làm thay việc cụ thểKhi không còn tự nhận thức, làm chủ hành viSau khi qua đời
Người nhận làm gìViệc được giao, trong phạm vi đã ghiChăm sóc, đại diện, quản lý tài sản theo luật về giám hộNhận di sản, người được chỉ định thì thực hiện di chúc
Ai kiểm soátChính người uỷ quyền, có thể huỷ bất cứ lúc nàoNgười giám sát việc giám hộ, cơ quan có thẩm quyềnPháp luật thừa kế, người thừa kế
Hình thứcTuỳ việc, có việc phải công chứngVăn bản có công chứng hoặc chứng thựcTheo các hình thức di chúc luật định

Ba thứ này bổ sung cho nhau chứ không thay nhau. Một người lớn tuổi sắp xếp chu đáo có thể có cả ba: uỷ quyền cho việc thường ngày khi đi lại khó, văn bản chọn người giám hộ cho giai đoạn không còn tự quyết, và di chúc cho phần sau cùng.

Vì sao nên tự chọn thay vì để luật chọn

Nếu không có văn bản lựa chọn, người giám hộ được xác định theo thứ tự luật định hoặc do toà án chỉ định trong số những người đủ điều kiện. Thứ tự đó được thiết kế cho số đông, không biết gì về chuyện nhà bạn: người con cả có thể sống ở nước ngoài, người vợ hoặc chồng có thể cũng đã yếu, người con ở gần có thể không phải người bạn tin nhất về tiền bạc.

Khi tự chọn, bạn đưa vào đó hiểu biết của chính mình về từng người: ai cẩn thận, ai kiên nhẫn với người già, ai ở gần, ai sống hoà thuận với các anh chị em còn lại. Đó là thông tin không toà án nào có được đầy đủ bằng bạn.

Một lý do ít ai nghĩ tới: tự chọn còn giúp chính người được chọn. Khi phải đứng ra lo cho cha mẹ trong lúc anh chị em còn nghi ngại, một văn bản do chính cha mẹ lập lúc minh mẫn là chỗ dựa rất lớn. Người đó không phải tự giải thích vì sao mình đứng ra; câu trả lời đã nằm trong lựa chọn của cha mẹ.

Tự chọn còn giúp giảm tranh chấp. Khi cha mẹ đã nói rõ bằng văn bản hợp lệ, các con khó cãi nhau về chuyện ai đứng ra lo. Năng lượng của gia đình dồn được vào việc chăm sóc, thay vì vào những cuộc họp căng thẳng trong lúc người thân đang bệnh.

Chọn ai: những câu nên tự hỏi

Người này có ở đủ gần không? Giám hộ không chỉ là ký giấy. Người giám hộ phải lo chỗ ở, việc khám chữa bệnh, người chăm sóc, chi tiêu hằng tháng. Ở quá xa thì việc gì cũng phải nhờ người khác, và quyền dễ rơi vào tay người không được chọn.

Người này có minh bạch với tiền không? Họ có thói quen ghi chép, giữ hoá đơn, chịu báo lại không? Một người con tốt bụng nhưng tiêu tiền tuỳ hứng có thể không phải người hợp để quản tài sản của cha mẹ.

Các con khác có chấp nhận người này không? Không cần mọi người vui vẻ tuyệt đối, nhưng nếu lựa chọn chắc chắn gây chia rẽ, nên nghĩ thêm, hoặc chuẩn bị cách giải thích rõ ràng ngay từ bây giờ.

Người này có đồng ý không? Luật chỉ để người được chọn làm giám hộ nếu họ đồng ý khi đến lúc. Hỏi trước, nghe họ nói thật về khả năng và hoàn cảnh của họ.

Có nên chọn người ngoài gia đình? Có thể, nếu bạn không có con hoặc các con đều không phù hợp. Người được chọn vẫn phải đủ điều kiện làm giám hộ theo luật. Trường hợp này nên hỏi luật sư kỹ hơn, vì quan hệ giữa người giám hộ và họ hàng của bạn có thể phức tạp.

Những nội dung nên bàn trước khi lập văn bản

Văn bản lựa chọn người giám hộ cần câu chữ do công chứng viên hoặc luật sư hoàn thiện. Phần của bạn là nghĩ thật kỹ và nói rõ ý muốn. Các điểm nên chuẩn bị:

  • Họ tên, thông tin người được chọn, và nếu muốn, một người dự phòng khi người thứ nhất không thể hoặc không đồng ý.
  • Mong muốn về nơi ở khi mình không còn tự quyết: ở nhà mình, ở với con nào, hay cơ sở chăm sóc nếu cần.
  • Mong muốn về cách dùng tài sản: ưu tiên chi cho chăm sóc sức khoẻ, giữ căn nhà nào nếu có thể.
  • Người nào bạn muốn được biết và được hỏi ý kiến khi người giám hộ quyết định việc lớn.
  • Những điều bạn không muốn xảy ra, ví dụ không bán căn nhà thờ tự của gia đình, ghi như mong muốn để người giám hộ cân nhắc.
  • Lý do bạn chọn người này, viết ngắn gọn, để các con khác hiểu khi đọc.

Không phải mong muốn nào cũng ràng buộc pháp lý như nhau. Luật sư sẽ giải thích phần nào có giá trị bắt buộc, phần nào chỉ là định hướng cho người giám hộ. Dù vậy, việc viết ra vẫn hữu ích: nó cho người giám hộ biết bạn muốn gì khi bạn không còn tự nói được.

Trình tự làm từ lúc nghĩ đến lúc cất giữ

Một cách đi gọn, phù hợp với phần lớn người lớn tuổi:

  1. Tự nghĩ và ghi ra giấy nháp người mình muốn chọn, cùng lý do.
  2. Nói chuyện riêng với người đó, hỏi họ có sẵn lòng không.
  3. Gặp luật sư hoặc công chứng viên để được giải thích quy định hiện hành và hình thức văn bản.
  4. Lập văn bản tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc nơi chứng thực, khi bạn hoàn toàn tỉnh táo; nếu đi lại khó, hỏi về công chứng ngoài trụ sở.
  5. Báo cho các con về lựa chọn này, tốt nhất là trong một buổi có mặt đủ người.
  6. Cất bản gốc ở nơi an toàn cùng giấy tờ quan trọng khác, cho người được chọn và ít nhất một người con khác biết chỗ cất.

Thứ tự giữa bước hai và bước ba có thể đổi tuỳ người. Có cụ muốn hỏi luật sư trước rồi mới hỏi con, để chắc mình hiểu đúng trước khi nói. Điều quan trọng là văn bản phải được lập khi bạn còn tự quyết hoàn toàn; để muộn thì công cụ này không còn dùng được.

Nói với các con sao cho không ai thấy bị loại ra

Chọn một người con làm giám hộ dễ bị các con khác hiểu thành "bố mẹ thương người đó hơn". Cách nói có thể làm giảm cảm giác đó. Nhấn mạnh rằng giám hộ là việc vất vả, là trách nhiệm chứ không phải phần thưởng; rằng người được chọn vẫn phải báo cáo, có người giám sát; và rằng di chúc, nếu có, là chuyện khác hẳn.

Nên nói lý do cụ thể: "Con Hai ở gần, quen bác sĩ của mẹ, lại ghi sổ cẩn thận". Lý do thực tế dễ chấp nhận hơn những câu chung chung về tình cảm. Nếu bạn muốn một người con khác làm người giám sát việc giám hộ, nên nói luôn ý đó trong cùng buổi, để mỗi người có một vai rõ ràng.

Nếu có người con phản đối mạnh, đừng vội đổi ý chỉ để êm chuyện. Nghe lý do của họ: có khi họ biết điều gì đó bạn chưa biết. Nhưng quyết định cuối cùng là của bạn, và đó chính là ý nghĩa của việc chọn trước.

Thay đổi, huỷ và giới hạn của công cụ này

Văn bản lựa chọn người giám hộ không phải là lời hứa trọn đời. Khi hoàn cảnh thay đổi, ví dụ người được chọn chuyển đi xa, quan hệ trong nhà khác đi, hoặc chính bạn đổi ý, bạn có thể lập văn bản mới khi còn minh mẫn. Hỏi công chứng viên về cách làm để văn bản cũ không gây nhầm lẫn.

Cũng cần hiểu giới hạn. Văn bản này không có hiệu lực ngay; nó chỉ phát huy khi bạn thực sự ở tình trạng cần được giám hộ theo quy định, và thường vẫn cần thủ tục với cơ quan có thẩm quyền. Người được chọn vẫn phải đủ điều kiện làm giám hộ và phải đồng ý vào thời điểm đó. Nếu họ từ chối hoặc không còn đủ điều kiện, việc xác định người giám hộ quay về quy định chung.

Một điểm thực tế nữa: văn bản cất kỹ đến mức không ai tìm thấy thì cũng như không có. Nhiều gia đình chỉ phát hiện cha mẹ từng lập giấy tờ quan trọng khi dọn tủ sau này, lúc đã quá muộn. Ghi một dòng trong sổ giấy tờ của gia đình rằng văn bản này tồn tại, lập ngày nào, ở văn phòng nào, bản gốc cất ở đâu.

Vì những giới hạn đó, nên kết hợp với uỷ quyền cho giai đoạn còn tỉnh và nói chuyện cởi mở trong gia đình. Không có tờ giấy nào thay được sự đồng lòng của những người sẽ ở cạnh bạn.

Câu hỏi thường gặp

Văn bản chọn người giám hộ có cần công chứng không?

Theo Bộ luật Dân sự hiện hành, việc lựa chọn người giám hộ cho mình phải lập thành văn bản có công chứng hoặc chứng thực. Hỏi công chứng viên để được hướng dẫn hình thức cụ thể.

Có thể chọn hai người cùng làm giám hộ không?

Quy định về số người giám hộ và cách phối hợp có những điểm riêng. Nếu muốn có nhiều người cùng lo, hãy hỏi luật sư; một cách hay dùng là chọn một người giám hộ và đề nghị người khác làm người giám sát việc giám hộ.

Người được chọn có phải ký vào văn bản không?

Luật yêu cầu người được chọn đồng ý khi đến lúc cần giám hộ. Việc họ có cùng ký từ đầu hay không, công chứng viên sẽ hướng dẫn. Dù thế nào, nên hỏi ý họ trước khi lập văn bản.

Đã chọn người giám hộ rồi có cần lập uỷ quyền nữa không?

Nên có cả hai nếu điều kiện cho phép. Uỷ quyền dùng khi bạn còn tỉnh nhưng đi lại khó; người giám hộ chỉ bắt đầu khi bạn không còn tự quyết được. Hai giai đoạn này khác nhau.

Văn bản chọn người giám hộ có thay được di chúc không?

Không. Người giám hộ lo cho bạn khi bạn còn sống nhưng không tự quyết được. Phân chia tài sản sau khi qua đời vẫn theo di chúc hoặc theo pháp luật về thừa kế.

Người không có con có nên lập văn bản này không?

Rất nên. Khi không có con, thứ tự người giám hộ theo luật có thể dẫn đến người bạn không mong muốn, hoặc không có ai phù hợp. Tự chọn trước giúp bạn chủ động hơn nhiều.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138