Có người đại diện theo uỷ quyền thì phần lớn các buổi làm việc ở toà, người đó đi thay bạn là đủ. Nhưng toà vẫn có thể triệu tập chính bạn khi cần nghe trực tiếp: lấy lời khai về sự kiện chỉ bạn biết, đối chất với bên kia hoặc người làm chứng, và những việc gắn với nhân thân như ly hôn. Giấy triệu tập gửi đích danh bạn thì nên hiểu là toà muốn gặp bạn, không phải gửi nhầm.
Bài này giúp bạn đọc giấy triệu tập cho đúng: buổi nào người đại diện đi thay được, buổi nào bạn phải tự có mặt, vắng mặt thì có hậu quả gì, và khi ở xa thì có những cách nào hợp lệ để đáp ứng yêu cầu của toà mà không phải về nhiều lần.
Vì sao đã có người đại diện mà toà vẫn gọi bạn
Người đại diện theo uỷ quyền thay bạn thực hiện quyền và nghĩa vụ tố tụng, nhưng họ không thay được trí nhớ của bạn. Khi vụ việc xoay quanh một cuộc nói chuyện, một lần giao tiền không có biên nhận, hay một thoả thuận miệng giữa hai bên, chỉ người trong cuộc mới kể lại được chi tiết. Thẩm phán cần lời khai đó để đánh giá chứng cứ; người đại diện nói lại theo lời bạn kể thì giá trị chứng minh thấp hơn nhiều.
Toà cũng gọi bạn khi lời khai của hai bên mâu thuẫn và cần đối chất, khi cần xác định chữ ký hay chữ viết là của ai, hoặc khi có dấu hiệu giấy uỷ quyền có vấn đề, chẳng hạn người đại diện trình bày khác hẳn với bản tự khai bạn đã nộp trước đó. Trong những trường hợp này, toà muốn chắc rằng ý chí được trình bày là của bạn.
Và với những việc mà luật không cho uỷ quyền, như việc ly hôn, toà chỉ làm việc với chính đương sự. Nếu bạn nhận giấy triệu tập trong vụ có yếu tố nhân thân, đừng nghĩ có thể nhờ người khác đi thay.
Đọc giấy triệu tập: loại buổi làm việc và ai cần đi
Giấy triệu tập thường ghi mục đích buổi làm việc. Bảng dưới là hướng đọc theo nguyên tắc chung; mọi điểm không rõ, bạn gọi thư ký toà ghi trên giấy để hỏi trước.
| Buổi làm việc | Người đại diện đi thay được? | Ghi chú |
|---|---|---|
| Nộp bổ sung tài liệu, nhận thông báo | Thường được | Mang bản gốc giấy uỷ quyền và giấy tờ tuỳ thân |
| Phiên họp kiểm tra giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hoà giải | Thường được, nếu giấy có quyền tham gia | Muốn ký hoà giải thì phải có quyền thoả thuận |
| Lấy lời khai đương sự | Phụ thuộc mục đích; nếu ghi đích danh bạn thì nên đi | Có thể đề nghị khai ở toà gần nơi ở |
| Đối chất | Thường cần chính bạn | Đối chất là để so lời khai trực tiếp |
| Phiên toà sơ thẩm, phúc thẩm | Được, nếu giấy có quyền tham gia phiên toà | Toà vẫn có thể yêu cầu bạn có mặt |
| Việc ly hôn: hoà giải, lấy lời khai, phiên toà | Không | Phải tự có mặt hoặc dùng cách toà chấp nhận |
Bảng chỉ là hướng chung. Thẩm phán có quyền quyết định cách thu thập chứng cứ trong từng hồ sơ, nên một cuộc gọi ngắn đến thư ký toà thường cho câu trả lời chắc hơn mọi suy đoán.
Vắng mặt có hậu quả gì
Khi người đại diện có mặt. Nếu bạn vắng mặt nhưng người đại diện theo uỷ quyền tham gia buổi làm việc hoặc phiên toà, về nguyên tắc toà vẫn tiến hành được và coi như bạn đã tham gia qua người đại diện. Điều kiện là giấy uỷ quyền còn hiệu lực và bao trùm việc đó.
Khi cả bạn và người đại diện cùng vắng. Đây là tình huống nguy hiểm. Theo quy định hiện hành, nguyên đơn đã được triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn vắng mặt không có lý do chính đáng, không đề nghị xét xử vắng mặt, có thể bị coi là từ bỏ yêu cầu khởi kiện và toà đình chỉ. Bị đơn vắng mặt trong tình huống tương tự thì toà có thể xử vắng mặt.
Khi toà gọi đích danh bạn để lấy lời khai mà bạn không đến. Toà có thể đánh giá vụ việc dựa trên chứng cứ đang có, và việc bạn không trình bày được chi tiết có thể khiến yêu cầu của bạn thiếu căn cứ. Hậu quả không phải lúc nào cũng là đình chỉ, nhưng bạn tự làm yếu vị thế của mình.
Lý do chính đáng phải chứng minh được. Ốm đau nằm viện, thiên tai, tai nạn, sự kiện bất khả kháng là những lý do thường được chấp nhận, kèm giấy tờ xác nhận. Bận việc riêng hay "không biết" thường không đủ. Nếu biết trước không thể đến, gửi văn bản báo toà càng sớm càng tốt.
Nhận giấy triệu tập đích danh: năm việc làm ngay
Khi giấy toà gửi tên bạn dù đã có người đại diện, xử lý theo thứ tự này để không lỡ hạn:
- Đọc kỹ mục đích, ngày giờ, địa điểm, thẩm phán và thư ký phụ trách. Chụp ảnh giấy gửi ngay cho người đại diện.
- Gọi thư ký toà hỏi rõ: toà cần chính bạn hay người đại diện đi được; nếu cần bạn, nội dung sẽ hỏi là gì để chuẩn bị.
- Nếu đi được, xem lại bản tự khai đã nộp và chứng cứ liên quan, để lời khai lần này không mâu thuẫn với lần trước.
- Nếu không đi được, gửi văn bản báo lý do kèm giấy tờ chứng minh, đề xuất cách khác: lùi lịch, khai tại toà nơi bạn đang ở, hoặc phiên trực tuyến nếu toà áp dụng.
- Nhờ người đại diện mang theo bản gốc giấy uỷ quyền và đi cùng hoặc thay bạn ở phần việc họ được làm, ghi chép lại nội dung để báo bạn.
Khi gọi thư ký toà, ghi lại tên người nghe máy, giờ gọi và nội dung trả lời. Nếu sau này có tranh cãi về việc bạn đã được hướng dẫn thế nào, ghi chép này giúp bạn nhớ lại chính xác.
Ở xa: các cách đáp ứng yêu cầu của toà mà không phải về
Người đang làm việc ở tỉnh khác hay ở nước ngoài thường nghĩ chỉ có hai lựa chọn: về hoặc bỏ. Thực tế có những cách ở giữa. Toà đang giải quyết có thể uỷ thác cho toà án nơi bạn cư trú lấy lời khai, tức là bạn đến toà gần nhà để khai, biên bản được chuyển về toà chính. Việc này cần thời gian chuyển hồ sơ, nên đề nghị sớm.
Với người ở nước ngoài, việc lấy lời khai có thể qua kênh tương trợ tư pháp hoặc cơ quan đại diện của Việt Nam, thường mất nhiều tháng. Một số toà tổ chức phiên họp, phiên toà trực tuyến theo quy định hiện hành khi đủ điều kiện kỹ thuật; đây là lựa chọn của toà, bạn có thể đề nghị nhưng không đòi được.
Cách ít tốn kém nhất trong nhiều trường hợp là gộp lịch: hỏi toà về các mốc dự kiến, xin sắp xếp lấy lời khai, đối chất vào cùng một đợt bạn về, để mỗi chuyến về giải quyết được nhiều việc. Người đại diện lo các buổi còn lại.
Phân vai rõ với người đại diện để không ai bị bất ngờ
Nhiều rắc rối xảy ra vì đương sự và người đại diện không biết ai sẽ đi buổi nào. Một bản thoả thuận nhỏ giữa hai người, không cần công chứng, giúp tránh điều đó:
- Người đại diện là đầu mối nhận mọi giấy toà; giấy nào ghi đích danh bạn thì báo ngay trong ngày.
- Mỗi buổi làm việc, người đại diện gửi tóm tắt: ai có mặt, toà hỏi gì, bên kia trình bày gì, hẹn bước tiếp theo.
- Bạn gửi lại bằng văn bản ý kiến của mình trước mỗi buổi quan trọng, để người đại diện trình bày đúng.
- Buổi nào cả hai không đi được, người đại diện báo bạn trước ít nhất vài ngày để gửi văn bản cho toà.
- Khi người đại diện không tiếp tục được, báo sớm để bạn lập uỷ quyền mới hoặc tự tham gia.
Nếu dùng ứng dụng nhắn tin để trao đổi, nên có một nhóm riêng cho vụ việc và lưu lại tin nhắn. Không chuyển giấy toà, bản tự khai vào công cụ AI khi chưa che tên, số căn cước, địa chỉ của các bên.
Những hiểu lầm hay gặp về giấy triệu tập khi đã uỷ quyền
"Đã uỷ quyền thì toà không được gọi mình nữa." Sai. Uỷ quyền không làm bạn mất tư cách đương sự. Toà vẫn có quyền triệu tập bạn khi cần làm rõ sự việc, và bạn vẫn có quyền tự tham gia bất cứ buổi nào, kể cả khi người đại diện cũng có mặt.
"Người đại diện nhận giấy rồi thì mình không cần biết." Rủi ro. Người đại diện có thể quên báo, hiểu sai mục đích buổi làm việc, hoặc không còn liên lạc được. Việc toà tống đạt cho người đại diện là hợp lệ với bạn, nên nếu họ bỏ lỡ, hậu quả vẫn rơi vào bạn.
"Gửi đơn xin hoãn là xong." Không hẳn. Toà xem xét lý do có chính đáng không và có thể không chấp nhận. Đơn xin hoãn cần lý do cụ thể, giấy tờ chứng minh, và nên gửi trước ngày làm việc chứ không phải sáng hôm đó.
"Toà gọi là vì mình làm sai điều gì." Thường không phải vậy. Lấy lời khai, đối chất là thủ tục bình thường để toà có đủ chứng cứ. Bạn đến đúng giờ, trình bày đúng sự thật là đã bảo vệ quyền lợi của chính mình.
Chuẩn bị cho buổi lấy lời khai trực tiếp
Khi đã xác định phải tự đi, bạn nên dành một buổi tối để chuẩn bị. Đọc lại đơn khởi kiện hoặc bản tự khai đã nộp, ghi ra giấy các mốc thời gian quan trọng: ngày ký hợp đồng, ngày giao tiền, ngày phát sinh tranh chấp, ngày các bên nói chuyện lần cuối. Thẩm phán hay hỏi đúng những mốc này, và lời khai lệch ngày so với bản cũ dễ bị bên kia khai thác.
Mang theo giấy tờ tuỳ thân, giấy triệu tập, bản gốc các chứng cứ đã nộp bản sao. Nếu có người đại diện, đi cùng họ để họ nắm nội dung, nhưng phần lời khai là của bạn; người đại diện không trả lời thay khi thẩm phán hỏi bạn.
Trong buổi khai, nghe hết câu hỏi rồi mới trả lời, việc gì không nhớ chắc thì nói không nhớ chắc, không đoán. Cuối buổi, đọc kỹ biên bản trước khi ký; chỗ nào ghi chưa đúng ý, đề nghị sửa ngay. Biên bản đã ký sẽ là căn cứ trong suốt phần còn lại của vụ án.
Câu hỏi thường gặp
Giấy triệu tập gửi về nhà nhưng mình đã uỷ quyền, có được bỏ qua không?
Không nên. Giấy ghi đích danh bạn là dấu hiệu toà cần bạn. Ít nhất hãy gọi thư ký toà để hỏi người đại diện đi thay có được không. Bỏ qua mà không hỏi có thể khiến bạn bị coi là vắng mặt không lý do chính đáng.
Người đại diện ốm đột xuất đúng hôm phiên toà thì sao?
Người đại diện hoặc bạn nên báo ngay cho toà, kèm giấy tờ chứng minh nếu có, và đề nghị hoãn. Toà xem xét lý do có chính đáng không. Nếu vụ việc quan trọng, nên tính trước phương án người đại diện thứ hai hoặc bạn tự đi.
Có thể vừa đề nghị xét xử vắng mặt vừa có người đại diện không?
Có người đại diện tham gia thì bạn không cần đề nghị xét xử vắng mặt cho chính mình, vì người đại diện đã thay bạn tham gia. Văn bản đề nghị vắng mặt thường dùng khi bạn không có ai đại diện và chấp nhận để toà xử dựa trên lời khai, tài liệu đã nộp.
Khai ở toà gần nhà có giá trị như khai ở toà đang xử không?
Biên bản lấy lời khai do toà được uỷ thác lập là chứng cứ được chuyển về hồ sơ. Giá trị của nó vẫn được thẩm phán đánh giá cùng các chứng cứ khác. Hạn chế là bạn không trực tiếp nghe bên kia trình bày và không được hỏi lại ngay.
Đối chất có đáng sợ không, nên chuẩn bị gì?
Đối chất là buổi toà để các bên trình bày lại những điểm mâu thuẫn trước mặt nhau. Bạn nên đọc lại bản tự khai cũ, nhớ các mốc thời gian, mang theo tài liệu gốc. Trả lời đúng những gì mình biết, không đoán. Có thể nhờ luật sư tham gia với tư cách người bảo vệ quyền lợi.
Người đại diện có thể thay mình ký biên bản lấy lời khai của chính mình không?
Không. Biên bản lấy lời khai của bạn ghi lời bạn trình bày, nên do bạn ký sau khi đọc lại. Người đại diện ký biên bản của buổi làm việc mà họ tham gia với tư cách đại diện, ghi nội dung họ trình bày trong phạm vi uỷ quyền.