TraoQuyen.comTrao Quyền
Uỷ quyền trong tranh chấp và ở toà

Người đại diện theo uỷ quyền ở toà án dân sự: ai được nhận, ai bị toà từ chối

Ai có thể thay bạn theo một vụ kiện dân sự, những người toà không chấp nhận làm đại diện, và cách chọn người cầm giấy uỷ quyền để vụ việc không bị chậm.

Two Vietnamese siblings seated on a wooden bench in a provincial courthouse corridor in Nghệ An, holding a closed folder between them, seen from behind, morning light through tall windows

Trong một vụ án dân sự, đương sự được quyền nhờ người khác thay mình tham gia tố tụng bằng văn bản uỷ quyền; người đó gọi là người đại diện theo uỷ quyền và nhân danh đương sự làm những việc nằm trong phạm vi đã giao. Người nhận uỷ quyền phải là người có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, và không rơi vào nhóm mà Bộ luật Tố tụng dân sự loại trừ — chủ yếu là người có quyền lợi đối lập với bạn trong chính vụ đó, và cán bộ đang công tác trong ngành toà án, kiểm sát, công an.

Bài này giúp bạn chọn đúng người trước khi ra công chứng: ai thường được chọn, ai toà sẽ không chấp nhận dù giấy đã ký, người được uỷ quyền làm được gì và không làm được gì thay bạn. Phần pháp lý ở mức nguyên tắc; vụ việc cụ thể bạn nên hỏi luật sư hoặc chính thư ký, thẩm phán đang giải quyết hồ sơ.

Người đại diện theo uỷ quyền khác người đại diện theo pháp luật ở đâu

Trong tố tụng có hai loại người đại diện. Người đại diện theo pháp luật xuất hiện vì luật định sẵn: cha mẹ đại diện cho con chưa thành niên, người giám hộ đại diện cho người được giám hộ, người đứng đầu theo điều lệ đại diện cho công ty. Không ai phải ký giấy gì để có tư cách đó. Người đại diện theo uỷ quyền thì khác: tư cách của họ sinh ra từ ý chí của đương sự, thể hiện trên văn bản uỷ quyền, và chỉ rộng đúng bằng những gì văn bản ghi.

Sự khác biệt này quyết định cách toà nhìn người đứng trước mặt mình. Với người đại diện theo uỷ quyền, việc đầu tiên thư ký toà làm là đọc giấy uỷ quyền: ai uỷ quyền, cho ai, việc gì, vụ nào, đến khi nào, có được công chứng hoặc chứng thực hợp lệ không. Thiếu một trong các ý đó, người được uỷ quyền có thể được mời về bổ sung, và buổi làm việc hôm đó coi như lỡ.

Cũng cần phân biệt với người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, thường là luật sư. Người bảo vệ ngồi cạnh để giúp bạn trình bày, tranh luận, nhưng không nhân danh bạn mà quyết định thay. Người đại diện theo uỷ quyền thì đứng vào vị trí của bạn. Hai vai này có bài riêng trong cùng danh mục; ở đây chỉ cần nhớ đại diện là thay mặt, bảo vệ là đi cùng.

Những người thường được chọn làm đại diện và điều cần cân nhắc

Người thân trong gia đình. Vợ, chồng, con đã thành niên, anh chị em là lựa chọn phổ biến vì hiểu sự việc và tin được. Điểm cần nghĩ kỹ: nếu người thân đó cũng có phần lợi ích trong tài sản đang tranh chấp, chẳng hạn cùng là người thừa kế, họ có thể bị toà đưa vào vụ án với tư cách đương sự, và khi quyền lợi hai người đối lập thì tư cách đại diện không còn đứng được.

Bạn bè, đồng nghiệp có thời gian. Luật không đòi người đại diện phải có quan hệ họ hàng hay bằng cấp luật. Một người bạn rảnh giờ hành chính, đọc giấy tờ cẩn thận, giữ lời hứa báo lại cho bạn là đủ điều kiện. Rủi ro nằm ở chỗ họ không quen nói trước thẩm phán và dễ đồng ý những việc mà bạn chưa định đồng ý.

Luật sư. Luật sư có thể nhận làm người đại diện theo uỷ quyền, khi đó họ thay bạn ở mọi buổi làm việc trong phạm vi giấy uỷ quyền. Ưu điểm là hiểu thủ tục, biết khi nào nên đề nghị gì. Thù lao và phạm vi công việc phải ghi trong hợp đồng dịch vụ pháp lý riêng, không nằm trong giấy uỷ quyền.

Nhân viên pháp chế hoặc người của công ty. Khi đương sự là doanh nghiệp, người đại diện theo pháp luật thường uỷ quyền cho trưởng phòng pháp chế hoặc một nhân viên theo dõi hồ sơ. Giấy uỷ quyền nên ghi tên vụ việc cụ thể, không ghi chung "mọi vụ kiện của công ty", để tránh tranh cãi khi người đó nghỉ việc giữa chừng.

Ai bị toà từ chối làm người đại diện theo uỷ quyền

Bộ luật Tố tụng dân sự liệt kê một số trường hợp không được làm người đại diện. Bảng dưới diễn lại ở mức nguyên tắc để bạn tự soát trước khi chọn người; chi tiết và ngoại lệ cần đối chiếu văn bản hiện hành.

Trường hợpVì sao bị loạiGặp ở đâu trong thực tế
Người cũng là đương sự trong cùng vụ, có quyền lợi đối lập với bạnKhông ai được vừa bảo vệ mình vừa bảo vệ người đang chống lại mìnhAnh em tranh chấp thừa kế, một người muốn nhờ người kia "đi cho tiện"
Người đang đại diện cho một đương sự khác có quyền lợi đối lập với bạnXung đột lợi ích trong cùng một hồ sơMột người họ hàng đã nhận uỷ quyền của bên kia trước đó
Cán bộ, công chức đang làm việc trong toà án, viện kiểm sát, công anBảo đảm khách quan; chỉ có ngoại lệ khi họ đại diện cho chính cơ quan mình hoặc là người đại diện theo pháp luậtNgười nhà làm ở cơ quan tư pháp được nhờ "đi giúp"
Người chưa thành niên hoặc bị hạn chế, mất năng lực hành vi dân sựKhông đủ tư cách tự xác lập, thực hiện quyền nghĩa vụNhờ con đang học cấp ba nộp bổ sung giấy tờ và trình bày thay

Ngoài danh sách trên, toà còn xem giấy uỷ quyền có hợp lệ về hình thức không. Văn bản uỷ quyền tham gia tố tụng thường phải được công chứng, chứng thực hợp pháp, hoặc được lập ngay tại toà có thẩm phán hay người được phân công chứng kiến, theo quy định hiện hành. Giấy viết tay chỉ có chữ ký hai bên rất dễ bị yêu cầu làm lại.

Người được uỷ quyền làm được những việc gì thay bạn

Trong phạm vi giấy uỷ quyền, người đại diện có các quyền và nghĩa vụ tố tụng của chính đương sự. Những việc thường được giao:

  • Nộp đơn khởi kiện, đơn phản tố, bản tự khai, tài liệu chứng cứ và nhận lại biên nhận của toà.
  • Nhận thông báo, giấy triệu tập, quyết định của toà thay bạn; toà sẽ tống đạt cho người đại diện thay vì gửi cho bạn.
  • Tham gia phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hoà giải.
  • Đề nghị toà thu thập chứng cứ, đưa thêm người vào vụ án, áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, nếu giấy uỷ quyền cho phép.
  • Tham gia phiên toà, trình bày, hỏi, tranh luận.
  • Những quyền có tính quyết định như rút đơn, thay đổi yêu cầu, thoả thuận với bên kia, kháng cáo — chỉ khi giấy uỷ quyền ghi rõ.

Dòng cuối là nơi nhiều gia đình vấp. Một giấy chỉ ghi "tham gia tố tụng" sẽ được hiểu khác nhau tuỳ người đọc; nếu bạn không muốn người đại diện tự ý ký hoà giải, hãy ghi rõ là không được, hoặc ghi giới hạn cụ thể. Cách viết từng quyền có bài riêng ngay sau bài này.

Những việc người được uỷ quyền không làm thay được

Có những việc mà luật buộc chính đương sự phải tự làm. Rõ nhất là ly hôn: về nguyên tắc, vợ chồng không được uỷ quyền cho người khác thay mình tham gia tố tụng giải quyết việc ly hôn, vì quyết định chấm dứt hôn nhân gắn với nhân thân. Trường hợp cha mẹ, người thân yêu cầu ly hôn thay cho người bị bạo lực gia đình không nhận thức được hành vi là đại diện theo pháp luật, không phải uỷ quyền.

Ngoài ra, ngay cả khi đã có người đại diện, toà vẫn có thể triệu tập chính đương sự khi cần lấy lời khai trực tiếp hoặc đối chất về những sự kiện chỉ người trong cuộc biết. Người đại diện kể lại "nghe anh ấy nói" không thay được lời của người trực tiếp chứng kiến. Gặp yêu cầu đó, bạn nên sắp xếp có mặt thay vì để người đại diện xin hoãn nhiều lần.

Một giới hạn khác ít người để ý: người được uỷ quyền không tự uỷ quyền lại cho người thứ ba nếu văn bản không cho phép, và trong tố tụng việc chuyển tay này bị xem xét rất chặt. Muốn đổi người, an toàn nhất là bạn trực tiếp lập văn bản uỷ quyền mới và báo toà, thay vì để người cũ tự ký giấy cho người mới.

Chọn người đại diện: năm câu tự hỏi trước khi ra công chứng

Trước khi ký, bạn nên trả lời được năm câu sau. Câu nào trả lời "không chắc" thì dừng lại hỏi thêm.

  1. Người này có phần lợi ích nào trong tài sản, khoản nợ hay quyền đang tranh chấp không? Nếu có, họ có thể bị đưa vào vụ án và mất tư cách đại diện.
  2. Họ có đi được vào giờ hành chính, kể cả những buổi toà báo gấp trước vài ngày không?
  3. Họ có chịu đọc kỹ giấy tờ, ghi lại nội dung từng buổi làm việc và báo cho bạn ngay trong ngày không?
  4. Bạn có sẵn lòng để họ biết toàn bộ chuyện tiền bạc, gia đình liên quan đến vụ việc không?
  5. Nếu họ đồng ý một điều bạn không muốn, bạn có chấp nhận được hậu quả không? Nếu không, hãy thu hẹp quyền trong giấy uỷ quyền.

Ví dụ giả định: bà Hạnh ở Thanh Hoá có vụ đòi lại khoản cho vay, nhờ con rể đi toà. Đến buổi hoà giải mới phát hiện con rể từng vay chung với bị đơn trong một khoản khác, và bị đơn đề nghị đưa anh vào vụ án. Thẩm phán hoãn để làm rõ; bà phải lập uỷ quyền mới cho người cháu. Năm câu hỏi trên nếu được hỏi từ đầu đã tránh được hai tháng chậm trễ.

Giữ vai trò của bạn sau khi đã có người đại diện

Uỷ quyền không có nghĩa là giao hẳn vụ việc rồi thôi theo dõi. Người uỷ quyền vẫn là đương sự; bản án, quyết định của toà ràng buộc bạn chứ không ràng buộc người đi thay. Những gì người đại diện làm trong phạm vi uỷ quyền được coi như chính bạn làm, kể cả khi bạn không đồng ý sau đó.

Cách giữ vai trò đơn giản: yêu cầu người đại diện gửi bạn ảnh chụp mọi giấy toà giao trong ngày nhận, gọi điện tóm tắt sau mỗi buổi làm việc, không ký biên bản nào mà chưa đọc lại qua điện thoại với bạn nếu biên bản có nội dung thoả thuận. Bạn giữ một bản sao giấy uỷ quyền và ghi ngày hết hạn vào lịch, để chủ động gia hạn hoặc làm mới khi vụ việc kéo dài.

Nếu đưa giấy tờ vụ việc vào công cụ AI để nhờ tóm tắt hay lập dòng thời gian, hãy che tên, số căn cước, địa chỉ, số tài khoản trước khi dán. Bản tóm tắt chỉ là để bạn hiểu nhanh; quyết định tố tụng vẫn phải dựa trên văn bản của toà và ý kiến người có chuyên môn.

Câu hỏi thường gặp

Người được uỷ quyền có phải là người cùng tỉnh với toà đang giải quyết không?

Không. Luật không giới hạn nơi cư trú của người đại diện. Điều cần nghĩ là họ có đi lại được đúng lịch toà triệu tập hay không. Người ở xa hay xin hoãn sẽ làm vụ việc kéo dài, và vắng mặt nhiều lần không có lý do chính đáng có thể dẫn tới hậu quả bất lợi cho chính bạn.

Một người có thể đại diện cho nhiều đương sự trong cùng một vụ không?

Được, nếu quyền lợi của những đương sự đó không đối lập nhau. Ví dụ ba anh em cùng là nguyên đơn đòi lại một thửa đất có thể cùng uỷ quyền cho một người. Nhưng nếu giữa họ cũng có tranh chấp về phần chia, tư cách đại diện chung sẽ bị xem xét lại.

Giấy uỷ quyền làm ở phòng công chứng có cần thêm xác nhận của toà không?

Văn bản uỷ quyền đã được công chứng hoặc chứng thực hợp lệ thường được toà chấp nhận mà không cần thêm thủ tục. Toà chỉ yêu cầu bổ sung khi nội dung không rõ vụ việc, phạm vi mơ hồ, hết thời hạn hoặc có dấu hiệu sai sót về người ký.

Có thể uỷ quyền ngay tại toà thay vì đi công chứng không?

Theo quy định hiện hành, văn bản uỷ quyền có thể được lập tại toà với sự chứng kiến của thẩm phán hoặc người được chánh án phân công. Cách này tiện khi bạn có mặt ở buổi làm việc đầu và muốn nhờ người khác đi các buổi sau. Hỏi thư ký toà trước để biết lịch và giấy tờ cần mang.

Người đại diện làm sai ý mình thì có huỷ được kết quả không?

Nếu việc họ làm nằm trong phạm vi uỷ quyền, kết quả thường ràng buộc bạn và khó lật lại. Nếu họ làm vượt phạm vi, phần vượt có thể không phát sinh hiệu lực với bạn, nhưng phải chứng minh và tranh luận. Vì vậy thu hẹp phạm vi ngay từ đầu dễ hơn nhiều so với đi sửa sau.

Công chức ở cơ quan không thuộc ngành toà án, kiểm sát, công an có làm đại diện được không?

Nhóm bị loại theo nguyên tắc là cán bộ, công chức trong các cơ quan tư pháp nêu trên. Công chức ngành khác thường không bị cấm vì lý do nghề nghiệp, nhưng vẫn phải xét có xung đột lợi ích trong vụ việc hay không, và nên hỏi quy định nội bộ của cơ quan họ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138