TraoQuyen.comTrao Quyền
Huỷ, thu hồi, chấm dứt uỷ quyền

Đơn phương chấm dứt uỷ quyền: mỗi bên được dừng khi nào, báo trước và đền bù ra sao

Người uỷ quyền và người được uỷ quyền đều có thể tự dừng giữa chừng, nhưng nghĩa vụ báo trước và đền bù khác nhau tuỳ có thù lao hay không.

Middle-aged Vietnamese woman at a wooden kitchen table in Huế, sliding a blank folded sheet back across the table to a younger man, hands only, warm afternoon light

Uỷ quyền không phải sợi dây buộc chặt hai người tới hết hạn: theo nguyên tắc của Bộ luật Dân sự, cả người uỷ quyền lẫn người được uỷ quyền đều có quyền đơn phương dừng lại. Cái giá của việc dừng mới là điểm khác nhau. Có thù lao hay không, ai là người rút, đã làm tới đâu và bên thứ ba đã biết chưa — bốn câu đó quyết định bạn phải trả gì, báo cho ai và giữ giấy tờ nào.

Bài này đi qua từng tình huống ở mức nguyên tắc, không dẫn số điều và không nêu mức phí. Quy định có thể đã sửa đổi, nên trước khi gửi văn bản chấm dứt cho một việc lớn như nhà đất hay tiền trong tài khoản, bạn nên hỏi lại công chứng viên hoặc luật sư về văn bản hiện hành và cách làm phù hợp với hồ sơ của mình.

Vì sao luật cho phép rút uỷ quyền giữa chừng

Uỷ quyền dựa trên lòng tin. Bạn giao cho người khác nhân danh mình làm một việc — bán chiếc xe, nhận hồ sơ, ký hợp đồng thuê nhà — vì tin họ sẽ làm đúng ý mình. Khi lòng tin đó lung lay, buộc bạn tiếp tục để một người mình không còn tin đứng tên mình đi giao dịch thì vô lý. Vì vậy pháp luật dân sự Việt Nam, giống nhiều nước khác, coi quyền rút uỷ quyền là quyền gần như tuyệt đối của người uỷ quyền.

Chiều ngược lại cũng vậy. Người được uỷ quyền nhận việc vì nể người thân, vì được trả công hoặc vì trách nhiệm trong công ty. Hoàn cảnh thay đổi — ốm, chuyển nơi ở, mâu thuẫn với người uỷ quyền — thì họ cũng không bị ép làm tiếp. Luật không giữ ai ở lại trong một quan hệ đại diện mà một bên đã muốn thoát ra.

Đổi lại, luật đặt ra hai cái phanh để việc rút không gây thiệt hại vô cớ cho người kia: nghĩa vụ báo trước trong một thời gian hợp lý, và nghĩa vụ trả công cho phần việc đã làm cùng bồi thường thiệt hại nếu có. Mức độ của từng cái phanh phụ thuộc vào việc uỷ quyền có thù lao hay không. Nắm được cấu trúc này, bạn tự trả lời được phần lớn câu hỏi trước khi đi hỏi người có chuyên môn.

Bốn tình huống: ai rút, có thù lao hay không

Bảng dưới tóm cấu trúc nghĩa vụ theo nguyên tắc chung của Bộ luật Dân sự. Chữ “thời gian hợp lý” không được luật đếm bằng ngày cụ thể, nên khi có tranh chấp, người phán xét sẽ xem bản chất công việc và mức gấp gáp.

Tình huốngĐược dừng khôngNghĩa vụ kèm theo
Người uỷ quyền rút, uỷ quyền có thù laoĐược, bất cứ lúc nàoTrả thù lao tương ứng phần việc đã làm và bồi thường thiệt hại nếu việc rút gây thiệt hại
Người uỷ quyền rút, uỷ quyền không thù laoĐược, bất cứ lúc nàoBáo trước cho người được uỷ quyền một thời gian hợp lý
Người được uỷ quyền xin thôi, có thù laoĐược, bất cứ lúc nàoBồi thường thiệt hại cho người uỷ quyền nếu có
Người được uỷ quyền xin thôi, không thù laoĐược, bất cứ lúc nàoBáo trước cho người uỷ quyền một thời gian hợp lý

Điểm hay bị hiểu lầm: “không thù lao” không có nghĩa là không có nghĩa vụ gì. Người em nhận làm hộ chị việc bán căn nhà mà bỏ ngang đúng hôm hẹn công chứng, không báo một câu, vẫn có thể phải chịu trách nhiệm nếu việc bỏ ngang gây thiệt hại. Ngược lại, “có thù lao” cũng không biến uỷ quyền thành hợp đồng không thể huỷ — người thuê chỉ phải trả công và bù thiệt hại, chứ không bị khoá lại.

Một lớp nữa nằm ngoài bảng: nếu hai bên đã thoả thuận riêng về việc chấm dứt trong hợp đồng uỷ quyền — ví dụ phải báo trước bao lâu, đền bù bao nhiêu — thì thoả thuận đó thường được ưu tiên áp dụng, miễn không trái luật. Vì vậy việc đầu tiên là đọc lại chính giấy của mình.

Người uỷ quyền muốn rút: bốn việc làm theo thứ tự

Rà lại giấy uỷ quyền trước khi nói chuyện. Tìm bản gốc hoặc bản sao, xem đó là hợp đồng uỷ quyền có chữ ký hai bên hay giấy uỷ quyền một chiều, có công chứng hay chứng thực không, có điều khoản thù lao, thời hạn, điều kiện chấm dứt không. Hình thức của văn bản ban đầu quyết định văn bản chấm dứt nên làm ở đâu.

Báo cho người được uỷ quyền bằng văn bản. Một tin nhắn trong lúc nóng giận khó làm bằng chứng. Văn bản ngắn ghi rõ: căn cứ giấy uỷ quyền ngày nào, kể từ thời điểm nào chấm dứt, yêu cầu dừng mọi việc nhân danh bạn, yêu cầu báo lại phần việc đã làm và giao lại giấy tờ, tiền, tài sản đang giữ. Gửi theo cách chứng minh được bên kia đã nhận.

Báo cho bên thứ ba đang làm việc với người được uỷ quyền. Đây là bước hay bị quên nhất và nguy hiểm nhất. Nếu bên thứ ba không biết uỷ quyền đã chấm dứt, giao dịch họ ký với người cầm giấy có thể vẫn ràng buộc bạn. Ngân hàng, văn phòng công chứng nơi lập giấy, người mua, cơ quan đang giữ hồ sơ — ai đang chờ người cầm giấy tới thì báo cho người đó.

Thanh toán phần đã làm và chốt sổ. Với uỷ quyền có thù lao, tính phần công việc đã hoàn thành theo thoả thuận ban đầu. Ghi lại bằng biên bản hai bên ký: đã làm gì, còn gì dở, đã giao lại những gì, tiền công đã trả. Biên bản này khép lại quan hệ và chặn tranh chấp về sau.

Người được uỷ quyền muốn xin thôi: làm sao để không bị bắt đền

Người được uỷ quyền thường ở thế khó nói hơn. Anh rể được nhờ trông và cho thuê căn nhà ở Đà Nẵng, sau hai năm không muốn ôm việc nữa nhưng ngại mất lòng. Nhân viên được giám đốc uỷ quyền ký hợp đồng mua hàng, chuyển sang bộ phận khác và không muốn tên mình còn gắn với các giao dịch cũ. Trong cả hai trường hợp, im lặng bỏ ngang là lựa chọn tệ nhất.

Cách an toàn là báo trước bằng văn bản, nêu ngày dự kiến dừng, đủ xa để người uỷ quyền tìm người khác hoặc tự làm. Trong thời gian chờ, tiếp tục giữ gìn tài sản và hồ sơ như bình thường, không ký thêm giao dịch mới có tính ràng buộc dài hạn. Đến ngày dừng, lập danh sách bàn giao: chìa khoá, giấy tờ gốc, hợp đồng đang chạy, tiền thu hộ chưa chuyển, việc còn dang dở và hạn chót của từng việc.

Nếu uỷ quyền có thù lao, người xin thôi nên dự liệu khoản có thể phải bù: ví dụ giả định, người được trả công để làm thủ tục cho một lô hàng nhập, bỏ ngang khiến hàng nằm cảng lâu thêm, phát sinh chi phí lưu kho. Khoản đó có thể bị đòi. Báo sớm, bàn giao gọn và có biên bản là cách giảm rủi ro đơn giản nhất.

Những trường hợp rút uỷ quyền không “sạch” ngay lập tức

Quyền rút gần như tuyệt đối, nhưng hệ quả của việc rút không phải lúc nào cũng tức thì. Mấy tình huống dưới đây đáng cân nhắc trước khi gửi văn bản:

  • Giao dịch đã ký trước thời điểm chấm dứt. Hợp đồng người được uỷ quyền đã ký đúng phạm vi trước khi bạn rút vẫn ràng buộc bạn. Rút uỷ quyền không xoá được quá khứ.
  • Bên thứ ba ngay tình chưa được báo. Người mua, người thuê không biết và không thể biết uỷ quyền đã chấm dứt thì giao dịch với họ có thể vẫn có hiệu lực. Thiệt hại khi đó bạn phải tự đòi người được uỷ quyền.
  • Hồ sơ đang nộp dở ở cơ quan nhà nước. Cơ quan tiếp nhận làm việc với người có tên trên phiếu hẹn. Bạn cần đến báo, mang giấy tờ tuỳ thân và văn bản chấm dứt, hỏi cách đổi người nhận kết quả.
  • Uỷ quyền gắn với một hợp đồng lớn hơn. Ví dụ uỷ quyền nằm trong một thoả thuận vay, thế chấp hay góp vốn; rút uỷ quyền có thể bị coi là vi phạm hợp đồng chính. Chỗ này nên hỏi luật sư trước.
  • Người được uỷ quyền đã uỷ quyền lại cho người khác. Khi uỷ quyền gốc chấm dứt, quyền của người nhận uỷ quyền lại cũng không còn chỗ dựa, nhưng bạn vẫn nên báo cho cả người đó.

Điểm chung của cả năm tình huống: rút uỷ quyền là một hành vi pháp lý, còn việc khiến mọi người liên quan biết và dừng lại là một chuỗi việc thực tế. Thiếu phần thứ hai, phần thứ nhất chỉ nằm trên giấy.

Uỷ quyền đã công chứng thì rút ở đâu

Giấy hoặc hợp đồng uỷ quyền đã công chứng tạo ra một thắc mắc rất phổ biến: muốn rút có bắt buộc người kia đồng ý không? Ở đây có hai lớp nguyên tắc chồng lên nhau. Bộ luật Dân sự cho phép mỗi bên đơn phương chấm dứt. Luật Công chứng lại đặt nguyên tắc rằng sửa đổi, huỷ bỏ một văn bản đã công chứng cần sự đồng ý của tất cả những người đã ký. Hai lớp này được giải quyết khác nhau tuỳ thời kỳ và tuỳ cách làm của từng tổ chức hành nghề công chứng.

Trên thực tế, khi hai bên cùng đồng ý, cách gọn nhất là cùng tới tổ chức đã công chứng giấy ban đầu để lập văn bản huỷ. Khi chỉ một bên muốn dừng, nhiều nơi chứng nhận văn bản đơn phương chấm dứt hoặc văn bản thông báo chấm dứt của người uỷ quyền, rồi người đó tự gửi cho bên kia và cho bên thứ ba. Cách làm cụ thể, giấy tờ cần mang và việc cập nhật vào hệ thống dữ liệu công chứng nên hỏi trực tiếp công chứng viên nơi lưu hồ sơ gốc.

Một lời dặn thực tế: dù đã có văn bản chấm dứt có chứng nhận, đừng coi đó là xong. Hãy gửi bản sao cho người được uỷ quyền và cho từng nơi có thể nhận giấy uỷ quyền cũ. Văn bản nằm trong ngăn kéo của bạn không ngăn được người cầm giấy cũ đi giao dịch ở một tỉnh khác.

Ví dụ giả định: rút uỷ quyền bán xe giữa chừng

Ông Bình ở Cần Thơ uỷ quyền cho người cháu bán chiếc ô tô cũ, có công chứng, không ghi thù lao, phạm vi gồm đăng tin, thương lượng, ký hợp đồng mua bán và nhận tiền. Ba tuần sau, ông nghe cháu đang hẹn người mua với giá thấp hơn nhiều so với giá ông muốn. Ông quyết định rút.

Thứ tự ông làm: gọi cháu nói rõ quyết định, sau đó gửi văn bản chấm dứt có ngày giờ, yêu cầu cháu dừng mọi thương lượng, trả lại giấy đăng ký xe và chìa khoá phụ. Vì uỷ quyền không thù lao, ông không phải trả công, nhưng ông chủ động hoàn lại tiền cháu đã bỏ ra đăng tin để giữ hoà khí. Tiếp theo, ông tới văn phòng công chứng đã lập giấy để hỏi cách lập văn bản chấm dứt và việc cập nhật dữ liệu. Ông cũng nhắn trực tiếp cho người mua đang được hẹn, nói rằng cháu ông không còn quyền bán xe.

Nếu ông chỉ gọi điện cho cháu rồi thôi, người mua ngay tình có thể đã ký hợp đồng và đặt cọc với cháu dựa trên giấy uỷ quyền còn nằm trong tay cháu. Khi đó chuyện không còn là một cuộc nói chuyện trong gia đình nữa, mà là một vụ tranh chấp ba bên. Mấy cuộc gọi và một văn bản ngắn đã chặn trước khả năng đó.

Câu hỏi thường gặp

Rút uỷ quyền có cần nêu lý do không?

Theo nguyên tắc chung, người uỷ quyền không bắt buộc phải nêu lý do khi đơn phương chấm dứt, vì quan hệ này dựa trên lòng tin. Tuy vậy, trong văn bản vẫn nên ghi ngắn gọn căn cứ và thời điểm chấm dứt để tránh hiểu lầm. Nếu hợp đồng uỷ quyền có điều khoản riêng về chấm dứt, cần làm đúng điều khoản đó.

Thời gian báo trước hợp lý là bao lâu?

Luật không đếm bằng con số cố định. Thời gian hợp lý phụ thuộc vào tính chất việc được giao: một việc nhận hộ hồ sơ có thể chỉ cần báo vài hôm, còn việc quản lý nhà cho thuê đang có khách ở cần đủ thời gian để bàn giao. Khi không chắc, nên chọn mốc rộng rãi và ghi rõ trong văn bản.

Người được uỷ quyền đòi tiền công cho cả thời hạn còn lại có đúng không?

Theo nguyên tắc chung, khi người uỷ quyền rút uỷ quyền có thù lao, họ trả thù lao tương ứng với phần việc đã làm và bồi thường thiệt hại nếu có, không mặc nhiên phải trả cho cả phần thời gian chưa làm. Nếu hai bên đã thoả thuận khác trong hợp đồng thì xem lại điều khoản đó, và hỏi luật sư khi số tiền đáng kể.

Đã rút uỷ quyền mà người kia vẫn giữ giấy gốc thì sao?

Giấy gốc trong tay họ không làm uỷ quyền sống lại, nhưng có thể bị dùng để đánh lừa bên thứ ba. Vì vậy cần yêu cầu trả giấy bằng văn bản, đồng thời báo trước cho những nơi có thể nhận giấy đó. Nếu thấy dấu hiệu bị dùng để chiếm đoạt tài sản, báo công an qua số 113 hoặc công an xã nơi gần nhất.

Hai người cùng được uỷ quyền, có rút riêng một người được không?

Thường là được, vì quan hệ uỷ quyền với từng người có thể tách ra, nhưng còn tuỳ cách giấy uỷ quyền viết: cùng thực hiện hay mỗi người được làm độc lập. Nếu giấy ghi hai người phải cùng ký, rút một người có thể khiến người còn lại không làm được việc. Nên hỏi công chứng viên cách lập văn bản phù hợp.

Rút uỷ quyền rồi có uỷ quyền lại cho chính người đó được không?

Được, đó là một uỷ quyền mới, lập lại từ đầu với phạm vi và thời hạn mới. Nên coi đây là dịp viết lại phạm vi cho chặt hơn, ghi rõ việc gì được làm, giới hạn số tiền, thời hạn, thay vì sao chép nguyên giấy cũ đã từng gây ra vấn đề.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138