Muốn huỷ một hợp đồng uỷ quyền đã công chứng, cách gọn nhất là hai bên cùng tới tổ chức công chứng đang lưu hồ sơ gốc để lập văn bản huỷ; khi chỉ một bên muốn dừng, thủ tục phức tạp hơn và cách làm tuỳ từng nơi. Sự phức tạp đến từ việc hai nguyên tắc pháp lý cùng áp lên một tờ giấy: quyền đơn phương chấm dứt của Bộ luật Dân sự, và yêu cầu về sự đồng ý của mọi người đã ký khi sửa đổi, huỷ bỏ văn bản theo Luật Công chứng.
Bài này giải thích cách hai nguyên tắc đó gặp nhau trong thực tế, bạn cần mang gì, nên đến đâu, và làm gì sau khi đã có văn bản. Thủ tục công chứng đã thay đổi qua các lần sửa luật, và mỗi tổ chức hành nghề có cách hướng dẫn riêng, nên trước khi đi, hãy gọi hỏi chính nơi đang lưu hồ sơ.
“Huỷ” và “chấm dứt”: hai chữ, hai hệ quả
Trong đời thường, người ta nói “huỷ uỷ quyền” cho mọi trường hợp không muốn người kia làm thay mình nữa. Trong ngôn ngữ pháp lý, hai chữ này không hoàn toàn trùng nhau. Chấm dứt uỷ quyền là làm cho quan hệ đại diện kết thúc kể từ một thời điểm; những gì người được uỷ quyền đã làm đúng phạm vi trước đó vẫn đứng yên. Huỷ bỏ hợp đồng, theo nguyên tắc chung của luật hợp đồng, có thể kéo theo việc các bên hoàn trả cho nhau những gì đã nhận.
Với hợp đồng uỷ quyền, nhu cầu của gần như mọi người là chấm dứt từ nay về sau, không phải lật lại những việc đã xong. Vì vậy khi tới tổ chức công chứng, bạn nên mô tả đúng nhu cầu của mình — dừng kể từ ngày nào, những việc đã làm xử lý ra sao — và để công chứng viên chọn tên văn bản và câu chữ phù hợp, thay vì tự đòi một tên gọi cụ thể.
Một chi tiết nữa: “giấy uỷ quyền” do một người lập, thường chỉ chứng thực chữ ký, khác với “hợp đồng uỷ quyền” có chữ ký hai bên và được công chứng. Loại văn bản ban đầu quyết định văn bản chấm dứt cần ai ký và làm ở đâu. Trước khi đi, mở giấy ra xem phần đầu và phần lời chứng ở cuối để biết mình đang cầm loại nào.
Văn bản ban đầu và cách chấm dứt thường gặp
Bảng dưới mô tả các trường hợp phổ biến ở mức nguyên tắc. Thủ tục cụ thể, mẫu văn bản và giấy tờ cần mang do tổ chức công chứng hoặc cơ quan chứng thực hướng dẫn.
| Văn bản ban đầu | Hai bên cùng đồng ý | Chỉ một bên muốn dừng |
|---|---|---|
| Hợp đồng uỷ quyền có công chứng | Cùng ký văn bản huỷ bỏ hoặc chấm dứt tại tổ chức đang lưu hồ sơ gốc | Hỏi tổ chức đó về văn bản đơn phương chấm dứt hoặc thông báo chấm dứt; tự gửi cho bên kia và bên thứ ba |
| Giấy uỷ quyền chứng thực chữ ký | Người uỷ quyền lập văn bản chấm dứt, chứng thực chữ ký, báo cho người được uỷ quyền | Thường như cột bên trái, vì giấy ban đầu chỉ là ý chí một bên |
| Giấy uỷ quyền viết tay không chứng thực | Lập văn bản chấm dứt có chữ ký hai bên | Văn bản chấm dứt của người uỷ quyền, gửi có bằng chứng nhận |
| Uỷ quyền lập ở nước ngoài, có hợp pháp hoá | Hỏi cơ quan đại diện hoặc tổ chức công chứng trong nước về nơi lập văn bản chấm dứt | Như cột bên trái, kèm luật sư nếu tài sản lớn |
Đừng cho rằng giấy viết tay thì không cần làm gì. Nếu bên thứ ba đã từng chấp nhận tấm giấy đó trong một giao dịch nhỏ, họ có thể chấp nhận lần nữa. Thông báo bằng văn bản vẫn cần thiết, chỉ là thủ tục chứng nhận nhẹ hơn.
Khi hai bên cùng đồng ý: các bước tại tổ chức công chứng
Đây là trường hợp dễ nhất và nên tận dụng nếu quan hệ hai bên còn tốt. Trình tự thường gặp:
- Gọi tổ chức công chứng đã lập hợp đồng ban đầu, hỏi lịch, giấy tờ cần mang và việc có cần đặt hẹn không. Nếu tổ chức đó đã giải thể, chuyển đổi hoặc sáp nhập, hỏi nơi đang lưu trữ hồ sơ.
- Chuẩn bị bản chính hợp đồng uỷ quyền đã công chứng mà mỗi bên đang giữ, giấy tờ tuỳ thân còn hạn của cả hai, giấy tờ về tài sản hoặc công việc liên quan nếu được yêu cầu.
- Trình bày với công chứng viên: muốn chấm dứt kể từ thời điểm nào, đã làm được những việc gì, có giao dịch nào đang dở, các bên đã thanh toán cho nhau xong chưa.
- Đọc kỹ dự thảo văn bản, nhất là đoạn về hệ quả: việc đã làm có được giữ nguyên không, giấy tờ gốc đã giao lại chưa, có khoản tiền nào còn treo.
- Ký, nhận bản chính văn bản huỷ hoặc chấm dứt; hỏi công chứng viên việc cập nhật thông tin vào hệ thống dữ liệu mà các tổ chức công chứng tra cứu.
- Gửi bản sao cho những bên thứ ba từng biết đến hợp đồng uỷ quyền, giữ bằng chứng gửi.
Nếu một bên ở tỉnh khác, hỏi xem có thể ký ở hai nơi hay không; cách làm này tuỳ tổ chức và tuỳ quy định từng thời kỳ, nên đừng tự giả định.
Khi người được uỷ quyền không chịu ký hoặc không liên lạc được
Tình huống hay gặp hơn nhiều: bạn muốn dừng, người kia không đồng ý, cố tình né, hoặc đã đi xa. Nếu yêu cầu chữ ký của tất cả các bên được hiểu cứng nhắc, quyền đơn phương chấm dứt của Bộ luật Dân sự sẽ không thực hiện được. Thực tế, nhiều tổ chức công chứng hướng dẫn người uỷ quyền lập văn bản thể hiện ý chí đơn phương chấm dứt, rồi người đó có trách nhiệm gửi cho bên kia và bên thứ ba. Có nơi làm theo cách khác. Đây là chỗ bạn cần hỏi trực tiếp, và nếu được từ chối, hỏi rõ lý do để tìm cách khác.
Song song với thủ tục tại tổ chức công chứng, hãy làm những việc không phụ thuộc vào ai: gửi văn bản chấm dứt cho người được uỷ quyền bằng thư bảo đảm có báo phát tới địa chỉ cuối cùng bạn biết, báo các bên thứ ba quan trọng, thu hồi giấy tờ gốc về tài sản nếu còn trong tầm tay.
Khi tài sản lớn và người kia có dấu hiệu chuẩn bị dùng giấy để giao dịch, việc nhờ luật sư là đáng đồng tiền. Luật sư có thể đánh giá có nên đề nghị biện pháp ngăn chặn tạm thời hay không, và cách gửi văn bản tới cơ quan đăng ký tài sản. Nếu có dấu hiệu chiếm đoạt, trình báo công an qua số 113 hoặc công an xã, phường.
Những thứ nên mang theo khi tới làm thủ tục
Danh sách dưới đây là phần thường được hỏi; nơi bạn đến có thể yêu cầu thêm hoặc bớt. Mang dư còn hơn phải đi hai lần:
- Bản chính hợp đồng hoặc giấy uỷ quyền đã công chứng, chứng thực mà bạn đang giữ.
- Giấy tờ tuỳ thân còn hạn; nếu đã đổi loại giấy tờ so với lúc ký, mang thêm giấy tờ cũ hoặc giấy xác nhận thông tin cư trú để đối chiếu.
- Giấy tờ về tài sản hoặc công việc trong phạm vi uỷ quyền, nếu công chứng viên cần kiểm tra tình trạng.
- Bằng chứng về những gì người được uỷ quyền đã làm: hợp đồng đặt cọc, biên lai nộp hồ sơ, sao kê nếu có.
- Thông tin liên lạc và địa chỉ của người được uỷ quyền để ghi vào văn bản và để gửi thông báo.
- Với tài sản chung của vợ chồng, giấy tờ hôn nhân và ý kiến của người kia nếu cả hai từng cùng uỷ quyền.
Đừng mang bản gốc giấy tờ nhà đất ra khỏi nhà nếu không được yêu cầu cụ thể. Bản sao có chứng thực thường đủ cho phần đối chiếu.
Chỉ muốn rút một phần phạm vi, không huỷ toàn bộ
Không phải lúc nào bạn cũng muốn cắt hẳn. Người em đang trông coi và cho thuê căn nhà rất tốt, nhưng bạn không còn muốn em có quyền bán. Người kế toán vẫn nên được nộp tờ khai thay cửa hàng, nhưng bạn muốn bỏ quyền nhận tiền. Trong những trường hợp này, huỷ toàn bộ rồi lập lại là một cách, nhưng cũng có thể lập văn bản sửa đổi để thu hẹp phạm vi.
Về nguyên tắc, thu hẹp phạm vi của một hợp đồng uỷ quyền đã công chứng là một dạng sửa đổi, nên thường cần các bên đã ký cùng thống nhất và làm theo cùng hình thức. Nếu người được uỷ quyền không đồng ý, bạn quay về bài toán đơn phương chấm dứt toàn bộ, rồi lập uỷ quyền mới với phạm vi hẹp hơn cho chính người đó hoặc người khác.
Dù chọn cách nào, khi phạm vi thay đổi, bên thứ ba cần biết phiên bản nào đang có hiệu lực. Hai tấm giấy cùng nằm trong tay người được uỷ quyền — một bản cũ rộng và một bản mới hẹp — là tình huống dễ bị lợi dụng nhất. Thu lại bản cũ, hoặc ghi rõ trong văn bản mới rằng bản cũ đã chấm dứt từ ngày nào.
Ví dụ giả định: người uỷ quyền ở Hải Phòng, người được uỷ quyền ở Thành phố Hồ Chí Minh
Chị Lan ở Hải Phòng từng ký hợp đồng uỷ quyền có công chứng cho một người bạn ở Thành phố Hồ Chí Minh quản lý và cho thuê căn hộ của chị trong đó. Hai năm sau, chị muốn tự quản lý. Người bạn đồng ý nhưng bận, không thể ra Hải Phòng.
Chị gọi tổ chức công chứng đã lập hợp đồng — nằm ở Thành phố Hồ Chí Minh — hỏi cách làm. Được hướng dẫn rằng nếu hai bên cùng đồng ý thì cùng tới ký là gọn nhất, chị sắp xếp một chuyến vào, hẹn người bạn ở đúng văn phòng đó, ký văn bản chấm dứt trong một buổi. Trước buổi ký, hai người đã lập biên bản bàn giao: hợp đồng thuê đang chạy, tiền cọc của khách thuê đang do ai giữ, chìa khoá, các khoản đã thu hộ.
Sau khi ký, chị gửi thông báo cho khách thuê rằng từ tháng sau chị trực tiếp nhận tiền, đồng thời báo ban quản lý toà nhà. Phần việc đã làm của người bạn — hợp đồng thuê đang chạy — được giữ nguyên, chỉ đổi người nhận tiền. Nếu hai người không thống nhất, chị sẽ phải đi theo đường đơn phương, lâu và tốn hơn.
Câu hỏi thường gặp
Có thể huỷ hợp đồng uỷ quyền đã công chứng ở một văn phòng công chứng khác không?
Theo nguyên tắc chung, việc sửa đổi, huỷ bỏ văn bản đã công chứng do tổ chức đã công chứng hoặc tổ chức đang lưu trữ hồ sơ thực hiện. Một số trường hợp đặc biệt có thể khác. Nên gọi hỏi tổ chức ban đầu trước, và hỏi cả nơi gần mình xem có hướng nào phù hợp.
Văn bản huỷ có làm mất hiệu lực các hợp đồng đã ký trước đó không?
Thường là không, nếu những hợp đồng đó được ký đúng phạm vi uỷ quyền và trước thời điểm chấm dứt. Văn bản huỷ hay chấm dứt có tác dụng cho thời gian sau. Muốn xử lý giao dịch đã ký, đó là câu chuyện riêng với bên kia của giao dịch, nên hỏi luật sư.
Người được uỷ quyền đang ở nước ngoài thì làm sao ký văn bản huỷ?
Có thể hỏi cơ quan đại diện Việt Nam ở nước đó về việc chứng nhận chữ ký hoặc lập văn bản, rồi gửi về; hoặc người uỷ quyền đi theo hướng đơn phương chấm dứt trong nước. Cách nào phù hợp tuỳ tài sản và yêu cầu của tổ chức công chứng, nên hỏi trước khi gửi giấy tờ qua lại.
Giấy uỷ quyền chỉ chứng thực chữ ký ở uỷ ban xã thì huỷ ở đâu?
Giấy uỷ quyền một chiều thể hiện ý chí của người uỷ quyền, nên người đó có thể lập văn bản chấm dứt và chứng thực chữ ký tại nơi có thẩm quyền chứng thực, rồi gửi cho người được uỷ quyền. Hỏi bộ phận chứng thực nơi mình đến về mẫu và giấy tờ cần mang.
Sau khi huỷ, có cần thu lại bản gốc hợp đồng uỷ quyền từ người kia không?
Nên thu lại hoặc ít nhất ghi trong biên bản rằng bản gốc đã được giao lại hoặc huỷ. Bản gốc còn trong tay người khác là rủi ro, vì một bên thứ ba không biết việc chấm dứt có thể tin vào nó. Nếu không thu được, việc thông báo cho bên thứ ba càng quan trọng.
Có nên huỷ hợp đồng uỷ quyền cũ trước khi lập hợp đồng uỷ quyền mới cho người khác không?
Nên chấm dứt hợp đồng cũ trước hoặc cùng lúc, nếu hai người không được phép cùng làm một việc. Để hai tấm giấy cùng còn hiệu lực cho cùng một tài sản là mầm mống tranh chấp: hai người có thể cùng thương lượng với hai người mua khác nhau.