Người được uỷ quyền có nghĩa vụ báo cho người uỷ quyền biết việc đã làm, đó là nguyên tắc chung của pháp luật dân sự. Nhưng luật không nói báo lúc nào, báo bằng gì, báo những gì. Giấy uỷ quyền chặt nên ghi rõ ba điều đó, cùng danh mục giấy tờ, tài sản phải giao lại khi xong việc.
Bài dành cho người sắp giao việc cho người thân, nhân viên hay đơn vị dịch vụ, và cả cho người đang nhận việc muốn tự bảo vệ mình bằng sự minh bạch. Bạn sẽ có ba loại mốc báo cáo, nội dung một lần báo, cách chọn kênh để lưu dấu, trình tự giao lại khi kết thúc và cách xử lý khi người kia im lặng.
Luật đã có nghĩa vụ báo cáo, vì sao vẫn phải viết ra
Theo nguyên tắc chung của Bộ luật Dân sự về hợp đồng uỷ quyền, bên được uỷ quyền phải báo cho bên uỷ quyền về việc thực hiện công việc, giữ gìn tài liệu và phương tiện được giao, giữ bí mật thông tin biết được, giao lại tài sản đã nhận và lợi ích thu được, và bồi thường nếu vi phạm nghĩa vụ. Bên uỷ quyền có quyền yêu cầu được thông báo đầy đủ.
Các nghĩa vụ ấy đúng nhưng chung. “Báo về việc thực hiện” có thể là một cuộc gọi cuối năm, cũng có thể là bản chụp chứng từ sau mỗi lần ký. Khi hai bên hiểu khác nhau, người uỷ quyền thấy mình bị giấu, người được uỷ quyền thấy mình bị nghi. Cả hai đều có lý theo cách hiểu của mình.
Viết cụ thể nghĩa vụ báo cáo ngay trong giấy, hoặc trong thoả thuận kèm theo, biến một nguyên tắc chung thành việc làm hằng ngày. Người được uỷ quyền biết đến mốc nào phải gửi gì; người uỷ quyền biết lúc nào nên nhận được tin, và lúc nào sự im lặng là bất thường.
Báo cáo còn là lớp bảo vệ cho chính người được uỷ quyền. Khi có tranh cãi, những bản báo cáo đã gửi đúng hẹn là bằng chứng họ làm đúng phạm vi và đã cho người uỷ quyền biết từng bước.
Ba loại mốc báo cáo
Một giấy uỷ quyền có thể dùng một hoặc cả ba loại mốc dưới đây, tuỳ việc:
| Loại mốc | Khi nào báo | Hợp với việc | Ví dụ giả định |
|---|---|---|---|
| Theo sự kiện | Ngay sau mỗi việc quan trọng: ký, nhận tiền, nộp hồ sơ, bàn giao | Giao dịch tài sản, thủ tục nhiều bước | Gửi bản chụp hợp đồng thuê trong ngày ký |
| Định kỳ | Theo tuần, tháng, quý dù có việc hay không | Quản lý tài sản, chi tiêu kéo dài | Cuối mỗi tháng gửi bảng thu chi kèm ảnh hoá đơn |
| Khi có bất thường | Ngay khi gặp việc ngoài phạm vi hoặc ngoài dự kiến | Mọi loại việc | Bên thuê đòi sửa lớn, cơ quan yêu cầu bổ sung giấy tờ |
| Báo cáo cuối | Khi xong việc hoặc khi uỷ quyền chấm dứt | Mọi loại việc | Tổng kết việc đã làm, tiền đã nhận, giấy tờ đã trả |
Mốc “khi có bất thường” là mốc quan trọng nhất và hay bị bỏ qua nhất. Người được uỷ quyền thường tự xử lý cho xong vì ngại làm phiền, và chính lúc đó họ dễ bước ra ngoài phạm vi. Ghi rõ những tình huống phải báo ngay giúp họ biết khi nào nên dừng tay.
Một lần báo cáo nên gồm những gì
Báo cáo không cần dài, nhưng cần đủ để người không có mặt hình dung đúng việc đã diễn ra. Một mẫu nội dung gọn:
- Việc đã làm: làm gì, ngày nào, ở đâu, với ai.
- Giấy tờ đã ký hoặc đã nhận: tên giấy tờ, bản chụp gửi kèm, bản chính đang ở đâu.
- Tiền vào và tiền ra: số tiền, lý do, tài khoản hoặc người nhận, chứng từ kèm theo.
- Việc đang dở: còn thiếu gì, dự kiến khi nào xong, có rủi ro gì.
- Việc cần người uỷ quyền quyết định: nêu lựa chọn và hạn chót cần trả lời.
- Thay đổi so với lần báo trước: giá, điều kiện, người liên hệ, lịch hẹn.
Nếu việc lặp lại nhiều lần, có thể thống nhất một bảng đơn giản với các cột trên, mỗi lần chỉ thêm dòng mới. Đừng biến báo cáo thành văn bản hành chính; mục tiêu là đủ thông tin, không phải đủ hình thức.
Chọn kênh báo cáo để lưu được dấu vết
Tin nhắn trong một cuộc trò chuyện riêng. Nhanh, tiện, có thời gian gửi. Nhược điểm là dễ trôi, dễ bị xoá. Nên có thói quen chụp lại hoặc xuất lưu định kỳ.
Thư điện tử. Chậm hơn nhưng dễ tìm lại, đính kèm được nhiều tệp, hợp với việc kéo dài và có nhiều chứng từ.
Sổ thu chi chung. Một bảng tính dùng chung hoặc một cuốn sổ giấy có chữ ký mỗi trang, hợp với việc quản lý tiền của cha mẹ hay tiền thuê nhà.
Nhóm trò chuyện có thêm người thứ ba. Trong gia đình, thêm một anh chị em vào nhóm báo cáo giúp minh bạch mà không cần ai phải đòi hỏi.
Bảo mật giấy tờ. Ảnh chụp giấy tờ có thông tin cá nhân như số định danh, số tài khoản, giấy chứng nhận tài sản chỉ nên gửi qua kênh riêng giữa những người cần biết, không đưa lên nhóm đông người.
Ghi sẵn danh mục phải giao lại ngay từ lúc ký
Theo nguyên tắc chung, khi uỷ quyền chấm dứt, người được uỷ quyền phải giao lại tài liệu, phương tiện được giao và tài sản, lợi ích thu được. Nhưng “giao lại những gì” chỉ rõ ràng khi được ghi ngay từ đầu, lúc mọi thứ còn nằm trong tay bạn. Trình tự gợi ý khi soạn giấy:
- Liệt kê trong giấy hoặc phụ lục những thứ bạn giao cho người được uỷ quyền: bản chính giấy tờ, chìa khoá, con dấu, thẻ, thiết bị, khoản tạm ứng.
- Ghi trước những loại kết quả họ sẽ nhận trong quá trình làm việc và phải chuyển về bạn: kết quả hồ sơ, bản chính hợp đồng đã ký, biên nhận, tiền còn lại.
- Ghi thời hạn giao lại từng loại: bản chính kết quả hồ sơ giao trong vài ngày sau khi nhận, chứ không đợi đến khi kết thúc cả việc.
- Ghi cách giao: trực tiếp có biên bản, gửi bảo đảm, hay giao cho một người được nêu tên khi bạn ở xa.
- Ghi rằng bản chính giấy uỷ quyền cũng phải được trả lại hoặc huỷ khi việc kết thúc.
Danh mục ghi từ đầu biến việc bàn giao cuối cùng thành một phép đối chiếu đơn giản. Khi không có danh mục, cuộc bàn giao dễ biến thành cuộc nhớ lại xem ai đã cầm gì, và trí nhớ của hai bên hiếm khi trùng nhau. Thủ tục khép lại uỷ quyền khi việc đã xong là chủ đề riêng; ở đây chỉ cần chuẩn bị đủ để bước đó không bị thiếu.
Khi người được uỷ quyền không báo cáo
Lần đầu lỡ hẹn chưa phải dấu hiệu xấu; người làm hộ thường bận việc của chính mình. Nhắc một lần bằng tin nhắn ngắn, nêu rõ cần thông tin gì và hạn nào. Nếu vẫn im lặng, gửi yêu cầu bằng văn bản, dẫn lại nghĩa vụ báo cáo đã thoả thuận, để có dấu vết rằng bạn đã đòi.
Nếu sự im lặng đi kèm dấu hiệu bất thường, như bên thứ ba báo đã trả tiền mà bạn chưa nhận, hoặc có người lạ đến xem tài sản, đừng chờ. Liên hệ trực tiếp bên thứ ba để nắm tình hình, và cân nhắc chấm dứt uỷ quyền. Việc chấm dứt có thủ tục và hệ quả riêng, nhất là khi giấy đã công chứng hoặc có thù lao; trường hợp này nên hỏi luật sư hoặc công chứng viên.
Nếu có dấu hiệu chiếm đoạt tài sản, giữ lại mọi chứng cứ: giấy uỷ quyền, tin nhắn, sao kê, lời xác nhận của bên thứ ba. Báo cơ quan công an qua số 113 hoặc công an nơi gần nhất khi có căn cứ cho rằng tài sản đã bị chiếm đoạt.
Báo cáo trong gia đình: minh bạch mà không mất lòng
Trong gia đình, chữ “báo cáo” nghe nặng nề. Con cái lo việc cho cha mẹ, anh em lo việc cho nhau, thường không muốn bị coi như nhân viên. Nhưng chính trong gia đình, tranh chấp về tiền lại đau và kéo dài nhất, vì không có giấy tờ, chỉ có ký ức của mỗi người.
Cách nói giúp dễ chấp nhận là đặt báo cáo như một cách bảo vệ người làm hộ. Ví dụ giả định: chị gái ở Thái Nguyên nhận lo tiền thuốc và sinh hoạt cho mẹ, các em ở xa góp tiền hằng tháng. Thay vì chờ ai hỏi, chị lập một bảng thu chi gửi vào nhóm anh chị em mỗi tháng, kèm ảnh hoá đơn lớn. Không ai phải đòi, và nếu sau này có chuyện chia tài sản, không ai nói được là chị đã tiêu tiền của mẹ.
Mức chi tiết nên tỷ lệ với số tiền và độ quan trọng. Khoản chợ búa hằng ngày có thể ghi gộp theo tuần; khoản sửa nhà, khoản giao dịch tài sản thì cần chứng từ từng khoản. Thoả thuận trước mức này giúp người làm hộ không bị bắt bẻ từng đồng, còn người góp tiền vẫn thấy rõ dòng tiền lớn đi đâu.
Khi người nhận việc là đơn vị dịch vụ hay nhân viên công ty
Với người thân, nghĩa vụ báo cáo thường được nói chuyện thẳng thắn. Với đơn vị dịch vụ làm thủ tục, văn phòng luật hay nhân viên của chính công ty mình, nghĩa vụ đó nên nằm trong hợp đồng dịch vụ hoặc quy chế nội bộ, và giấy uỷ quyền dẫn chiếu tới đó. Như vậy giấy uỷ quyền vẫn gọn cho bên thứ ba đọc, còn chi tiết báo cáo nằm ở văn bản giữa hai bên.
Khi làm việc với đơn vị dịch vụ, hỏi trước họ báo tiến độ theo cách nào: cổng tra cứu riêng, thư điện tử theo giai đoạn hay một đầu mối liên lạc cố định. Đề nghị ghi rõ những mốc bắt buộc phải báo: đã nộp hồ sơ, có yêu cầu bổ sung, có kết quả, đã giao lại bản chính. Đơn vị làm ăn đàng hoàng thường có sẵn quy trình này và không ngại ghi ra.
Với nhân viên công ty được uỷ quyền nhận hàng, ký biên bản hay làm việc với cơ quan, báo cáo nên đi theo kênh nội bộ quen thuộc của công ty, có lưu trữ, có người duyệt. Điều cần tránh là báo cáo chỉ qua tin nhắn cá nhân giữa nhân viên và một người quản lý; khi một trong hai nghỉ việc, dấu vết cũng đi theo. Sổ theo dõi các giấy uỷ quyền đã cấp và báo cáo tương ứng giúp công ty biết ai đang cầm quyền gì.
Câu hỏi thường gặp
Giấy uỷ quyền không ghi nghĩa vụ báo cáo thì người được uỷ quyền có phải báo không?
Có. Theo nguyên tắc chung, bên được uỷ quyền phải báo cho bên uỷ quyền về việc thực hiện công việc, và bên uỷ quyền có quyền yêu cầu thông báo đầy đủ. Chỉ là không có mốc và hình thức cụ thể, nên dễ hiểu khác nhau.
Báo cáo qua tin nhắn có giá trị làm bằng chứng không?
Tin nhắn có thể được dùng làm chứng cứ trong nhiều trường hợp, nhưng giá trị tuỳ việc có lưu đầy đủ, xác định được người gửi hay không. Nên lưu trữ định kỳ, kèm ảnh chứng từ, và với việc quan trọng thì có thêm biên bản ký tay.
Người được uỷ quyền có quyền giữ lại giấy tờ gốc sau khi xong việc không?
Theo nguyên tắc chung, khi uỷ quyền chấm dứt, họ phải giao lại tài liệu và tài sản đã nhận. Nếu họ giữ lại với lý do chưa được trả chi phí hay thù lao, đó là tranh chấp cần giải quyết riêng; nên hỏi luật sư thay vì giằng co.
Có nên đưa người thứ ba vào nhóm nhận báo cáo không?
Trong gia đình, đây thường là cách tốt để minh bạch. Tuy vậy, ảnh giấy tờ có thông tin cá nhân hay số tài khoản chỉ nên gửi cho người thật sự cần biết. Có thể gửi bảng tổng hợp cho cả nhóm và gửi chứng từ chi tiết qua kênh riêng.
Báo cáo cuối khi kết thúc uỷ quyền cần những gì?
Tóm lược việc đã làm, các giấy tờ đã ký, tổng tiền đã nhận và đã chuyển, những gì đã giao lại và còn lại. Kèm biên bản bàn giao có chữ ký hai bên. Đây là tài liệu đáng giữ lâu dài.