Khi ký theo uỷ quyền, người đại diện ký nhân danh người uỷ quyền: hợp đồng là của người uỷ quyền, quyền và nghĩa vụ thuộc về người uỷ quyền, người đại diện chỉ là người đặt bút. Vì vậy văn bản phải ghi rõ ai là chủ thể giao dịch, ai là người ký thay và theo văn bản uỷ quyền nào. Ghi lẫn tư cách thì hợp đồng có thể bị hiểu là của chính người đại diện.
Bài giải thích hai chữ hay dùng “nhân danh” và “thay mặt” ở mức đời thường, chỉ ra những lỗi tư cách hay gặp, gợi ý cách ghi phần chủ thể và dòng chữ ký trong hợp đồng do người đại diện ký, và cách ký khi một người đại diện cho nhiều đồng chủ sở hữu cùng lúc. Câu chữ cụ thể nên để công chứng viên hoặc luật sư hoàn thiện.
Đại diện là hành động nhân danh người khác
Theo nguyên tắc chung của Bộ luật Dân sự, đại diện là việc một người nhân danh và vì lợi ích của người khác để xác lập, thực hiện giao dịch. Giao dịch do người đại diện làm trong phạm vi đại diện tạo ra quyền và nghĩa vụ cho người được đại diện. Người đại diện không trở thành bên mua, bên bán, bên cho thuê; họ chỉ là người thay mặt bên đó có mặt và ký.
Điều này khác với một số quan hệ mà người nhận việc tự đứng tên mình giao dịch rồi chuyển kết quả cho người giao việc, như một số dạng uỷ thác mua bán. Trong uỷ quyền, chủ thể giao dịch luôn là người uỷ quyền. Nếu văn bản để người đại diện đứng tên là bên giao dịch, bản chất đã đổi, kéo theo những câu hỏi khác về tài sản, thuế và trách nhiệm.
Vì vậy, câu chữ trong giấy uỷ quyền nên nói rõ người được uỷ quyền thực hiện các việc “nhân danh bên uỷ quyền”. Và mọi văn bản người đó ký sau này đều phải phản ánh đúng tư cách ấy. Phạm vi viết chặt đến đâu mà tư cách ký sai thì hợp đồng vẫn có thể đi lệch hướng.
Các chữ hay gặp và cách hiểu thông thường
Bảng dưới là cách hiểu phổ biến trong đời sống và văn bản dân sự, không phải định nghĩa pháp lý chính thức. Khi dùng trong văn bản cụ thể, hỏi công chứng viên về cách diễn đạt phù hợp.
| Chữ | Cách hiểu thông thường | Lưu ý |
|---|---|---|
| Nhân danh | Hành động dưới danh nghĩa người khác, kết quả thuộc về người đó | Cụm thường dùng trong văn bản pháp luật dân sự về đại diện |
| Thay mặt | Có mặt và làm thay cho người khác | Trong văn bản dân sự thường được hiểu gần với nhân danh; nên đi kèm tên người được thay mặt và căn cứ |
| Đại diện theo uỷ quyền | Tư cách phát sinh từ văn bản uỷ quyền | Nên kèm số, ngày, nơi chứng nhận văn bản uỷ quyền |
| Ký thay, thừa uỷ quyền, thay mặt tập thể | Cách ghi thẩm quyền ký trong văn bản của cơ quan, tổ chức | Có quy tắc riêng về văn thư; không nên tự áp vào giấy tờ dân sự cá nhân |
| Đại diện theo pháp luật | Tư cách do luật hoặc điều lệ quy định, như người đại diện của công ty, cha mẹ của con chưa thành niên | Không cần giấy uỷ quyền nhưng phải chứng minh tư cách |
Điều quan trọng không nằm ở việc chọn chữ nào cho “đúng”, mà ở chỗ văn bản trả lời rõ ba câu: ai là chủ thể giao dịch, ai là người ký, người ký dựa vào căn cứ nào. Chữ “thay mặt” đứng một mình, không nói thay mặt ai theo căn cứ nào, là cách viết yếu.
Lỗi tư cách hay gặp
Người đại diện ký tên người uỷ quyền. Viết chữ ký giống chữ ký của người uỷ quyền là giả chữ ký, không phải đại diện. Hành vi này có thể dẫn tới trách nhiệm pháp lý nặng, kể cả khi được người uỷ quyền “cho phép miệng”. Người đại diện luôn ký bằng chữ ký của chính mình.
Người đại diện ký tên mình mà không ghi tư cách. Bên kia và người đọc sau này có thể hiểu đây là giao dịch của chính người đại diện. Tranh chấp về sau sẽ xoay quanh câu hỏi ai là bên trong hợp đồng.
Phần chủ thể ghi tên người đại diện. Hợp đồng thuê nhà ghi “bên cho thuê” là người con thay vì người mẹ chủ nhà. Lỗi này dễ kéo theo lệch về chứng từ, thuế và quyền đòi nhà.
Biên nhận tiền đứng tên người đại diện. Biên nhận ghi người đại diện “đã nhận” mà không ghi nhận thay cho ai, làm khó chứng minh tiền là của người uỷ quyền.
Không đính kèm văn bản uỷ quyền. Hợp đồng không dẫn hoặc không kèm bản sao văn bản uỷ quyền khiến người đọc về sau không kiểm được người ký có quyền hay không.
Ghi chủ thể và dòng chữ ký trong hợp đồng do người đại diện ký
Trình tự gợi ý dưới đây giúp hợp đồng đọc lên là thấy ngay ai là bên, ai là người ký. Câu chữ chính thức để công chứng viên hoặc luật sư hoàn thiện theo loại hợp đồng:
- Phần bên giao dịch ghi thông tin của người uỷ quyền: họ tên, giấy tờ tuỳ thân, nơi cư trú theo quy định hiện hành.
- Ngay dưới đó ghi người đại diện: họ tên, giấy tờ tuỳ thân, và câu đại ý là đại diện theo uỷ quyền của bên đó.
- Dẫn căn cứ: văn bản uỷ quyền ngày nào, do đâu chứng nhận hoặc chứng thực, nếu có.
- Ở phần chữ ký, ghi tên bên giao dịch là người uỷ quyền, bên dưới là chữ ký và họ tên của người đại diện, kèm dòng ghi tư cách.
- Đính kèm bản sao văn bản uỷ quyền làm phần không tách rời, hoặc ghi rõ bên kia đã được xem bản chính.
- Với biên nhận tiền, ghi rõ người đại diện nhận thay cho người uỷ quyền, và số tiền sẽ được xử lý thế nào.
Nếu bên kia đưa sẵn hợp đồng mẫu không có chỗ cho người đại diện, đề nghị sửa trước khi ký. Một dòng bổ sung ở phần chủ thể và phần chữ ký là đủ, và bên kia thường đồng ý vì nó cũng bảo vệ họ.
Một người đại diện ký cho nhiều người cùng lúc
Tình huống hay gặp với tài sản chung: hai vợ chồng cùng đứng tên căn nhà, ba anh em cùng thừa kế một thửa đất, và tất cả cùng uỷ quyền cho một người lo việc cho thuê hay làm thủ tục. Khi đó người đại diện không đại diện cho “gia đình” hay “các đồng chủ sở hữu” nói chung, mà đại diện cho từng người một, theo từng văn bản uỷ quyền hoặc một văn bản có đủ chữ ký của từng người.
Phần chủ thể trong hợp đồng vì thế nên liệt kê đủ từng đồng chủ sở hữu, rồi ghi người đại diện là đại diện theo uỷ quyền của những ai, theo văn bản nào. Nếu một người trong nhóm chưa uỷ quyền, người đại diện không thể ký thay cho người đó chỉ vì những người còn lại đồng ý. Thiếu một chữ ký của đồng chủ sở hữu là lý do phổ biến khiến hợp đồng về tài sản chung bị tranh chấp.
Ở dòng chữ ký, người đại diện ký một lần nhưng phải ghi rõ ký cho những ai. Với nơi tiếp nhận hồ sơ, việc kiểm đủ văn bản uỷ quyền của từng đồng chủ sở hữu là bước họ thường làm kỹ. Nếu phạm vi uỷ quyền của mỗi người khác nhau, ví dụ người này cho phép nhận tiền còn người kia không, người đại diện chỉ được làm trong phần giao nhau của các phạm vi đó, và nên hỏi công chứng viên trước khi ký.
Ví dụ giả định: hợp đồng thuê nhà ký thay mẹ
Một người mẹ ở Cần Thơ có căn nhà cho thuê, uỷ quyền cho con gái ký hợp đồng. Bản nháp đầu tiên bên thuê đưa ra ghi “bên cho thuê” là người con, phần chữ ký cũng chỉ có tên người con. Nếu ký như vậy, trên giấy người con trở thành chủ thể cho thuê, dù nhà không đứng tên mình. Khi bên thuê vi phạm, ai là người có quyền khởi kiện đòi nhà; khi kê khai thuế cho thuê nhà, ai là người kê khai; nếu người con đi xa, ai ký phụ lục gia hạn. Mỗi câu hỏi đều có thể dẫn tới tranh luận.
Bản sửa lại ghi bên cho thuê là người mẹ, người con là người đại diện theo uỷ quyền, dẫn ngày và nơi chứng nhận văn bản uỷ quyền, đính kèm bản sao. Phần chữ ký ghi tên người mẹ là bên cho thuê, người con ký và ghi họ tên mình bên dưới cùng dòng tư cách. Tiền thuê chuyển vào tài khoản của người mẹ ghi trong hợp đồng.
Sửa mất mười phút nhưng mọi câu hỏi phía trên đều có câu trả lời ngay trên giấy. Đây là ví dụ minh hoạ cách nghĩ; với hợp đồng cụ thể, đặc biệt khi giá trị lớn hoặc thời hạn dài, nên nhờ luật sư đọc lại.
Trong công ty, hộ kinh doanh: chức danh không thay được tư cách
Ở doanh nghiệp, người ký hợp đồng thường ghi chức danh: giám đốc, trưởng chi nhánh, trưởng phòng kinh doanh. Chức danh cho biết người đó làm gì trong công ty, nhưng chưa cho biết họ ký với tư cách nào. Người đại diện theo pháp luật của công ty ký theo tư cách do luật và điều lệ quy định; những người khác ký thì cần căn cứ là văn bản uỷ quyền của người có thẩm quyền.
Vì vậy, khi một trưởng phòng ký hợp đồng cho công ty, phần chủ thể nên ghi công ty là bên giao dịch, người ký là trưởng phòng theo văn bản uỷ quyền số, ngày nào, của ai. Chỉ ghi “trưởng phòng kinh doanh” mà không dẫn căn cứ khiến bên kia, và chính công ty về sau, khó kiểm người đó có được ký hợp đồng với giá trị ấy hay không.
Với hộ kinh doanh, ranh giới giữa tài sản của hộ và tài sản của cá nhân thường mờ hơn. Người nhà ký thay chủ hộ nên ghi rõ đang ký cho hộ kinh doanh do ai đứng tên đăng ký, không phải ký cho chính mình. Các quy tắc chi tiết về uỷ quyền trong doanh nghiệp và hộ kinh doanh có văn bản riêng; khi soạn quy chế ký kết hay giấy uỷ quyền cho nhân viên, nên nhờ luật sư hoặc người làm pháp chế rà lại.
Câu hỏi thường gặp
Người được uỷ quyền có được ký tên người uỷ quyền nếu người đó đồng ý không?
Không nên. Người đại diện ký bằng chữ ký của chính mình và ghi tư cách đại diện. Viết chữ ký của người khác, dù được đồng ý miệng, là giả chữ ký và có thể dẫn tới hậu quả pháp lý nghiêm trọng, đồng thời làm giao dịch dễ bị vô hiệu.
Ghi “thay mặt” hay “nhân danh” trong giấy uỷ quyền thì đúng hơn?
Trong văn bản dân sự, hai chữ thường được hiểu gần nhau. Điều quan trọng hơn là văn bản nói rõ người được uỷ quyền làm việc nhân danh ai, dựa trên căn cứ nào. Công chứng viên sẽ giúp chọn cách diễn đạt phù hợp với loại việc.
Hợp đồng đã ký với tư cách ghi sai thì sửa thế nào?
Có thể làm phụ lục điều chỉnh phần chủ thể và chữ ký, có xác nhận của các bên, nếu bên kia đồng ý. Với hợp đồng đã công chứng hoặc đã đăng ký, thủ tục điều chỉnh có thể phức tạp hơn, nên hỏi công chứng viên hoặc luật sư.
Ba anh em cùng đứng tên một thửa đất thì người đại diện cần mấy giấy uỷ quyền?
Người đại diện cần có sự uỷ quyền của từng đồng chủ sở hữu, bằng các văn bản riêng hoặc một văn bản có đủ chữ ký của cả ba. Thiếu một người thì không ký thay được phần của người đó. Hỏi công chứng viên về hình thức phù hợp với tài sản cụ thể.
Có cần đính kèm giấy uỷ quyền vào hợp đồng không?
Nên đính kèm bản sao hoặc ít nhất dẫn rõ ngày, nơi chứng nhận văn bản uỷ quyền trong hợp đồng. Như vậy người đọc về sau kiểm được người ký có quyền và phạm vi tới đâu, tránh tranh cãi về tư cách.