TraoQuyen.comTrao Quyền
Uỷ quyền cho và thay cha mẹ già yếu

Uỷ quyền cho người ngoài gia đình lo việc cha mẹ: cháu, hàng xóm, người chăm thuê

Con ở xa, cha mẹ cần người tại chỗ: uỷ quyền cho cháu, hàng xóm hay người chăm thuê thì chọn ai, giới hạn phạm vi ra sao, thù lao và cách con kiểm từ xa.

Young Vietnamese woman, a hired caregiver, helping an elderly woman sit at a table in a Ca Mau riverside house, a closed envelope on the table, afternoon light, faces turned away

Khi các con đều ở xa, cha mẹ có thể uỷ quyền cho người ngoài gia đình lo một số việc như nhận lương hưu, đóng tiền điện nước, làm giấy tờ ở xã, nhưng phạm vi nên hẹp hơn và cơ chế kiểm tra phải chặt hơn so với khi giao cho con. Người ngoài không có cùng lợi ích lâu dài với gia đình, và có những người, như người chăm sóc thuê, đứng ở vị trí dễ phát sinh xung đột lợi ích.

Bài này giúp gia đình cân nhắc từng loại người nhận: cháu, họ hàng, hàng xóm, người chăm sóc thuê, người làm dịch vụ. Nội dung gồm cách chọn, cách giới hạn phạm vi, chuyện thù lao, cách con ở xa kiểm việc mà không làm mất lòng người đang giúp, và một ví dụ giả định để hình dung.

Khi nào nghĩ đến người ngoài

Ngày càng nhiều gia đình có các con làm ăn ở thành phố lớn hoặc ở nước ngoài, còn cha mẹ già ở quê. Những việc nhỏ như nhận lương hưu tại điểm chi trả, nộp giấy ở uỷ ban xã, ký nhận hàng, gia hạn hợp đồng cho thuê đất đòi hỏi người có mặt tại chỗ. Con không thể bay về cho từng việc.

Người ngoài gia đình lúc này là lựa chọn thực tế. Nhưng cần nhớ một nguyên tắc: người ngoài nên được giao việc, không nên được giao quyền quyết định lớn. Những việc định đoạt tài sản như bán, tặng cho, thế chấp, hay những quyết định có lựa chọn giữa nhiều hướng, vẫn nên để cha mẹ tự quyết, hoặc chờ con về.

Cũng nên bàn với chính cha mẹ. Có cụ thấy ngại khi để người ngoài biết chuyện tiền bạc trong nhà, có cụ lại tin một người hàng xóm hơn cả cháu ruột. Người được uỷ quyền là người cha mẹ phải gặp, nói chuyện, giao giấy tờ thường xuyên; chọn người cha mẹ thấy thoải mái quan trọng không kém chọn người con thấy đáng tin.

Trước khi tìm người ngoài, gia đình nên tự hỏi: có thể dùng dịch vụ trực tuyến, chuyển sang nhận tiền qua tài khoản, hay nhờ cơ quan chi trả tại nhà cho người già yếu không? Đôi khi việc thay đổi cách làm giúp bớt hẳn nhu cầu uỷ quyền.

So sánh các loại người nhận uỷ quyền ngoài con cái

Mỗi loại người nhận có điểm mạnh và rủi ro riêng. Bảng dưới đây giúp gia đình cân nhắc; không có lựa chọn nào an toàn tuyệt đối.

Người nhậnĐiểm mạnhRủi ro cần lườngPhạm vi nên giao
Cháu ruột, họ hàng gầnCó quan hệ gia đình, quen cha mẹCó thể bị kẹt giữa các nhánh trong họ khi chia tài sảnViệc giấy tờ, nhận tiền định kỳ
Hàng xóm lâu nămỞ sát bên, biết tình hình hằng ngàyQuan hệ có thể thay đổi, khó đòi hỏi trách nhiệmViệc nhỏ, thời hạn ngắn
Người chăm sóc thuêỞ cạnh cha mẹ nhiều nhấtXung đột lợi ích, phụ thuộc vào cha mẹ về thu nhậpHạn chế, chỉ việc gắn với chăm sóc hằng ngày nếu có
Luật sư, người làm dịch vụChuyên nghiệp, có trách nhiệm nghề nghiệpChi phí, ít hiểu hoàn cảnh gia đìnhViệc pháp lý cụ thể, theo hợp đồng dịch vụ

Với người chăm sóc thuê, nhiều gia đình chọn không uỷ quyền gì liên quan đến tiền. Người chăm sóc lo sinh hoạt, còn việc tiền bạc giao cho một người khác như cháu hoặc hàng xóm. Tách hai vai như vậy giảm cám dỗ và giảm nghi ngờ cho chính người chăm sóc. Người chăm sóc tốt thường cũng thấy nhẹ nhõm khi không phải cầm tiền của người mình chăm.

Người chăm sóc thuê: vì sao cần thận trọng hơn

Họ phụ thuộc vào gia đình về thu nhập. Khi người chăm sóc cũng là người cầm tiền của cha mẹ, ranh giới giữa tiền công, tiền chi tiêu và tiền của cha mẹ rất dễ mờ đi, dù không ai có ý xấu.

Cha mẹ dễ phụ thuộc vào họ về tình cảm. Người ở cạnh hằng ngày có ảnh hưởng lớn đến cha mẹ già. Cha mẹ có thể đồng ý với đề nghị của người chăm sóc chỉ vì sợ họ bỏ đi.

Khó kiểm khi con ở xa. Con chỉ nghe qua điện thoại, phần lớn thông tin lại đến từ chính người chăm sóc.

Nếu vẫn phải giao, giới hạn thật hẹp. Ví dụ chỉ nhận một khoản cố định cho chi tiêu ăn uống hằng tuần, có sổ ghi, có hoá đơn, và một người khác kiểm định kỳ. Không giao quyền rút tiền gửi, không giao giấy tờ nhà đất.

Tôn trọng họ như người làm nghề. Thận trọng không có nghĩa là nghi ngờ. Một thoả thuận rõ ràng về việc và tiền giúp người chăm sóc tốt làm việc yên tâm, không bị đặt vào thế khó.

Giới hạn phạm vi khi giao cho người ngoài

Với người ngoài gia đình, giấy uỷ quyền nên được thu hẹp hơn mức thường giao cho con. Một số nguyên tắc:

  • Chỉ liệt kê đúng những việc cần người tại chỗ; việc làm được từ xa thì để con làm.
  • Thời hạn ngắn, gia hạn khi cần, để có dịp xem lại.
  • Ghi không được uỷ quyền lại cho người khác.
  • Không giao quyền định đoạt tài sản: bán, tặng, thế chấp, cho vay.
  • Không giao bản gốc giấy tờ quan trọng; khi cần nộp bản gốc, ghi lại ngày giao và ngày nhận về.
  • Ghi nghĩa vụ báo lại cho cha mẹ và cho một người con cụ thể sau mỗi việc.

Câu chữ để công chứng viên hoặc luật sư đặt. Phần của gia đình là nói rõ những giới hạn mình muốn, kể cả những giới hạn có vẻ thừa. Thừa một dòng an toàn hơn thiếu một dòng.

Khi làm việc với ngân hàng, nhiều nơi chỉ chấp nhận uỷ quyền theo mẫu của họ và có hạn mức riêng. Hỏi trước để không phải lập giấy hai lần, và để biết người ngoài được làm đến đâu theo chính quy định của ngân hàng.

Con ở xa kiểm việc thế nào cho nhẹ nhàng

Kiểm tra từ xa dễ làm người giúp cảm thấy bị soi. Một nhịp làm việc rõ ràng ngay từ đầu giúp mọi thứ tự nhiên hơn:

  1. Thống nhất ngay từ đầu: sau mỗi việc, người được uỷ quyền gửi ảnh biên nhận cho con qua tin nhắn.
  2. Gọi cho cha mẹ đều đặn, hỏi cha mẹ đã nhận tiền chưa, có ai đến nhà không, theo cách trò chuyện bình thường.
  3. Mỗi quý, đối chiếu biên nhận với khoản tiền đã đến tay cha mẹ hoặc vào tài khoản của cha mẹ.
  4. Mỗi lần về quê, ghé qua uỷ ban xã hoặc điểm chi trả, hỏi thăm cán bộ nếu thuận tiện.
  5. Giữ liên lạc với một người thứ hai ở địa phương, như một người hàng xóm khác hay trưởng thôn, để có góc nhìn độc lập.

Đừng che che giấu giấu việc kiểm tra. Nói rõ với người được uỷ quyền rằng đây là cách gia đình làm với mọi người, kể cả con cháu. Người tử tế sẽ hiểu, và chính họ cũng được bảo vệ khi mọi thứ minh bạch.

Nếu phát hiện điều bất thường, nói chuyện với cha mẹ trước, rồi mới hỏi người được uỷ quyền. Cha mẹ là người có quyền chấm dứt uỷ quyền bất cứ lúc nào; khi chấm dứt, báo cho các nơi đã từng nhận giấy để giấy cũ không còn được dùng.

Thù lao: trả hay không, ghi ra sao

Bộ luật Dân sự cho phép uỷ quyền có thù lao hoặc không có thù lao, tuỳ thoả thuận. Với người ngoài gia đình, việc trả thù lao rõ ràng thường tốt hơn để họ giúp "không công" rồi tự bù bằng cách khác, hoặc để quan hệ trở nên mập mờ.

Thù lao nên được thoả thuận trước, ghi bằng văn bản ngắn, nêu khoản tiền cho mỗi lần hay mỗi tháng, ai trả, trả bằng cách nào. Không nên để người được uỷ quyền tự trừ thù lao vào tiền của cha mẹ mà họ đang cầm; tách riêng việc trả công giúp sổ sách rõ ràng.

Cũng cần tách thù lao với chi phí phát sinh. Tiền xe đi lại, tiền sao chụp giấy tờ, phí dịch vụ ở ngân hàng là chi phí cho việc của cha mẹ, nên được hoàn lại theo chứng từ. Thù lao là tiền công của người làm. Gộp hai khoản này vào một con số chung dễ khiến về sau không ai biết mình đã trả bao nhiêu cho việc gì.

Với hàng xóm hay họ hàng không muốn nhận tiền, gia đình có thể cảm ơn bằng cách khác phù hợp với phong tục địa phương. Nhưng ngay cả khi không có thù lao, nghĩa vụ báo lại và giữ chứng từ vẫn nên được nói rõ.

Ví dụ giả định: bà Năm ở Cà Mau và người cháu họ

Ví dụ giả định: bà Năm, tám mươi tư tuổi, sống một mình ở Cà Mau. Hai con trai làm ăn ở Thành phố Hồ Chí Minh, một con gái ở nước ngoài. Gia đình thuê một chị chăm sóc ban ngày. Bà cần người nhận lương hưu hằng tháng, đóng tiền điện, và lo giấy tờ khi xã gọi.

Sau khi bàn qua điện thoại, cả nhà thống nhất: chị chăm sóc lo ăn uống, sinh hoạt, nhận một khoản chi tiêu hằng tuần do con trai chuyển, có sổ ghi. Việc nhận lương hưu và giấy tờ ở xã giao cho một người cháu họ, ở cách nhà bà vài cây số, tin cậy và đã giúp gia đình nhiều lần. Bà Năm tự đi công chứng uỷ quyền cho cháu khi còn đi được, phạm vi chỉ hai việc, thời hạn ngắn.

Mỗi lần nhận lương, người cháu chụp biên nhận gửi vào nhóm nhắn tin có hai con trai, rồi mang tiền đến đưa bà. Con trai gọi điện hỏi bà đã nhận chưa, bà nói đủ. Thù lao cho người cháu được con trai chuyển riêng mỗi tháng. Một năm sau, cả nhà ngồi xem lại, gia hạn giấy. Không có gì phức tạp, nhưng mỗi người đều biết rõ phần việc của mình.

Câu hỏi thường gặp

Người nước ngoài hay người không có hộ khẩu địa phương có nhận uỷ quyền được không?

Người nhận uỷ quyền cần đủ điều kiện theo quy định; nơi cư trú không phải điều kiện chung. Tuy nhiên nơi nhận giấy có thể yêu cầu giấy tờ tuỳ thân cụ thể. Hỏi trước công chứng viên và nơi tiếp nhận.

Có nên uỷ quyền cho người chăm sóc nhận lương hưu thay không?

Nên hạn chế. Người chăm sóc ở vị trí dễ có xung đột lợi ích. Nếu không có lựa chọn khác, giao phạm vi thật hẹp, có sổ ghi và có người khác kiểm định kỳ.

Người được uỷ quyền là hàng xóm làm sai thì cha mẹ đòi bồi thường được không?

Về nguyên tắc, người được uỷ quyền làm sai, vượt phạm vi gây thiệt hại có thể phải bồi thường. Việc cụ thể cần luật sư đánh giá; nếu có dấu hiệu chiếm đoạt tiền, có thể trình báo công an.

Có thể uỷ quyền cho một văn phòng luật lo việc giấy tờ của cha mẹ không?

Có thể, thường kèm hợp đồng dịch vụ pháp lý. Cách này phù hợp với việc pháp lý cụ thể, ít phù hợp với việc sinh hoạt hằng ngày. Nên hỏi rõ phạm vi và chi phí trước.

Khi cha mẹ không còn tỉnh, giấy uỷ quyền cho người ngoài xử lý thế nào?

Nên dừng việc dùng giấy cho các việc lớn và hỏi luật sư về cơ chế giám hộ. Báo cho người được uỷ quyền và các nơi đã nhận giấy để tránh giấy bị dùng sai.

Có cần báo cho chính quyền xã biết cha mẹ đã uỷ quyền cho người ngoài không?

Không bắt buộc trong mọi trường hợp. Nhưng nếu người được uỷ quyền sẽ thường xuyên làm việc với xã, giới thiệu trước giúp mọi việc thuận hơn và tạo thêm một người biết chuyện ở địa phương.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138