Bên cạnh danh sách việc được làm, giấy uỷ quyền chặt nên có một danh sách ngắn những việc người cầm giấy không được làm, nhất là các việc nặng như bán, tặng cho, thế chấp, vay, bảo lãnh, nhận nợ, chấp nhận phạt, rút yêu cầu. Về nguyên tắc, việc không được giao thì không thuộc phạm vi. Nhưng trong thực tế, người đọc hay suy diễn từ chữ rộng, và một câu loại trừ rõ ràng cắt đứt suy diễn đó.
Bài chia các việc nên loại trừ thành từng nhóm, chỉ ra những điều tưởng hiển nhiên mà vẫn đáng viết, cách viết loại trừ để không làm hỏng chính việc được giao, một ví dụ giả định về uỷ quyền trông coi nhà, và loại trừ có tác dụng với bên thứ ba tới đâu. Những việc pháp luật không cho uỷ quyền là chủ đề riêng; ở đây chỉ bàn những giới hạn bạn tự đặt ra.
Vì sao cần danh sách “không được” khi đã có danh sách “được”
Về lý thuyết, liệt kê đủ việc được làm là đủ: cái gì không có trong danh sách thì không được làm. Trên thực tế, danh sách việc được làm hiếm khi viết hoàn hảo. Chỉ cần một chữ rộng như “quản lý”, “giải quyết”, “thực hiện các thủ tục liên quan”, người đọc đã có thể kéo phạm vi sang việc bạn không định giao.
Danh sách loại trừ làm việc như hàng rào thứ hai. Nó không cần dài, chỉ cần nêu đích danh những việc gây thiệt hại lớn nhất nếu xảy ra. Khi danh sách “được” và danh sách “không được” cùng có mặt, người được uỷ quyền, bên thứ ba và người giải quyết tranh chấp đều thấy rõ ý định của người uỷ quyền.
Loại trừ còn có giá trị trong quan hệ gia đình. Người con được uỷ quyền lo nhà cho cha mẹ có thể thật lòng nghĩ đem sổ đỏ đi vay vốn làm ăn là giúp gia đình. Một dòng “không được thế chấp” nói thẳng điều mà nhiều cha mẹ ngại nói bằng lời.
Nhóm loại trừ về tài sản
Không bán, tặng cho, trao đổi. Ba cách chuyển quyền sở hữu hay gặp nhất. Ghi đủ cả ba, vì cấm bán mà không cấm tặng cho là để hở một đường.
Không thế chấp, cầm cố, dùng làm tài sản bảo đảm. Kể cả bảo đảm cho nghĩa vụ của người khác. Đây là loại trừ quan trọng nhất với nhà đất, xe, giấy tờ có giá.
Không góp vốn bằng tài sản. Góp vốn vào doanh nghiệp hay hợp tác kinh doanh cũng làm tài sản thay đổi chủ hoặc bị ràng buộc.
Không cho mượn, cho ở nhờ, cho thuê lại. Với giấy uỷ quyền trông coi, việc cho người khác ở nhờ dễ dẫn tới tranh chấp khi muốn lấy lại nhà.
Không thay đổi hiện trạng. Không xây thêm, đập phá, cải tạo lớn, chặt cây lâu năm, san lấp, trừ sửa chữa nhỏ trong mức đã ghi.
Không mang bản chính giấy tờ ra khỏi nơi cất giữ. Trừ khi cần cho đúng việc được giao, và phải trả lại ngay khi xong.
Nhóm loại trừ về tiền và nghĩa vụ
Nhiều thiệt hại không đến từ việc mất tài sản, mà từ những nghĩa vụ người đại diện nhận thay. Các dòng nên cân nhắc:
- Không vay, không mượn tiền nhân danh người uỷ quyền.
- Không bảo lãnh cho nghĩa vụ của bất kỳ ai.
- Không ký xác nhận công nợ, nhận nợ thay, hoặc đồng ý gia hạn nợ cho bên đang nợ người uỷ quyền.
- Không miễn, giảm, xoá khoản tiền bên kia phải trả.
- Không đồng ý điều khoản phạt, bồi thường vượt mức đã ghi.
- Không bù trừ khoản phải thu với khoản người đại diện hay người khác đang nợ.
- Không dùng tên, tài khoản hay giấy tờ của người uỷ quyền để đăng ký dịch vụ, vay tiêu dùng, mở thẻ.
Dòng cuối có vẻ xa lạ với giấy uỷ quyền truyền thống, nhưng ngày càng đáng ghi. Người cầm bản sao giấy tờ tuỳ thân và giấy uỷ quyền có thể được một số dịch vụ chấp nhận làm hồ sơ. Một câu loại trừ rõ ràng giúp bạn có căn cứ phản đối nếu chuyện đó xảy ra.
Nhóm loại trừ về tư cách và quyền trong tranh chấp
Những việc dưới đây hay bị mở rộng ngầm khi giấy uỷ quyền dùng chữ “giải quyết” hoặc “đại diện làm việc”:
| Việc | Vì sao nên loại trừ | Hay gặp ở giấy nào |
|---|---|---|
| Giao dịch với chính mình hoặc người thân của mình | Xung đột lợi ích; nguyên tắc chung đã hạn chế nhưng ghi rõ giúp mọi người hiểu | Bán, cho thuê tài sản |
| Uỷ quyền lại | Đưa việc sang người bạn chưa chọn | Mọi loại, nhất là bản soạn sẵn |
| Rút đơn, rút yêu cầu, từ bỏ quyền | Mất cơ hội bảo vệ quyền lợi, khó làm lại | Khiếu nại, tranh chấp |
| Hoà giải, thương lượng có nhượng bộ | Nhượng bộ thay người uỷ quyền là quyết định lớn | Tranh chấp đất, nợ, hợp đồng |
| Ký biên bản thừa nhận sự việc | Lời thừa nhận có thể bất lợi về sau | Làm việc với cơ quan, bên kia |
| Cung cấp giấy tờ cho bên không liên quan | Lộ thông tin cá nhân, tài sản | Uỷ quyền làm hồ sơ |
Với việc trong tranh chấp và ở toà, phạm vi của người đại diện còn chịu quy định riêng về tố tụng; trước khi viết, nên hỏi luật sư để loại trừ đúng chỗ và không làm người đại diện mất khả năng bảo vệ bạn.
Những điều tưởng hiển nhiên vẫn nên viết ra
Có những việc người uỷ quyền nghĩ không ai làm, nên không ghi. Kinh nghiệm cho thấy đó lại là những việc dễ xảy ra nhất, vì người làm thay cũng nghĩ chúng nhỏ và vô hại:
- Không đổi khoá, không đưa chìa khoá cho người khác giữ, kể cả người trong họ.
- Không đăng ký cho người khác cư trú tại địa chỉ tài sản.
- Không cho dựng biển quảng cáo, đặt trạm thu phát, để nhờ hàng hoá trên đất hay trong nhà.
- Không cho xe, máy móc của người khác gửi lâu dài trong khuôn viên.
- Không nhận tiền ứng trước, tiền giữ chỗ của người muốn thuê hay muốn mua.
- Không cung cấp bản chụp giấy chứng nhận, giấy tờ tuỳ thân của người uỷ quyền cho môi giới hay người hỏi mua.
Mỗi việc trên đều nhỏ khi nhìn riêng, nhưng là điểm khởi đầu quen thuộc của tranh chấp: người ở nhờ không chịu đi, người gửi hàng đòi quyền lợi, người đã đưa tiền giữ chỗ đòi được ký hợp đồng. Bản chụp giấy chứng nhận lọt ra ngoài là nguyên liệu cho những vụ rao bán nhà của người khác. Chọn những dòng hợp với tài sản của bạn, không cần ghi hết.
Viết loại trừ sao cho không làm hỏng chính việc được giao
Loại trừ quá tay có thể khiến việc chính không làm nổi. Ví dụ: uỷ quyền cho thuê nhà nhưng cấm “ký bất kỳ văn bản nào phát sinh nghĩa vụ”, trong khi hợp đồng thuê chính là văn bản phát sinh nghĩa vụ. Hay uỷ quyền nhận hồ sơ nhưng cấm “nhận bất kỳ giấy tờ gốc nào”. Mỗi dòng loại trừ cần được đọc cùng danh sách việc được làm để chắc hai bên không đá nhau.
Một quy tắc giúp tránh mâu thuẫn là đặt danh sách loại trừ ngay sau danh sách việc được làm, và nói rõ loại trừ được ưu tiên áp dụng khi có chỗ hiểu khác nhau. Câu loại trừ nên dùng động từ cụ thể như ở phần việc được làm, kèm chữ “kể cả” khi muốn bao các biến thể, ví dụ không chuyển nhượng tài sản, kể cả dưới hình thức tặng cho, trao đổi hay góp vốn.
Đừng biến danh sách loại trừ thành danh sách mọi điều có thể nghĩ ra. Năm đến mười dòng nhắm vào những rủi ro lớn nhất hợp với tài sản và người nhận quyền là vừa. Danh sách quá dài làm người đọc mệt và khiến những dòng quan trọng bị chìm.
Ví dụ giả định: uỷ quyền trông coi nhà khi đi làm ăn xa
Một gia đình ở Lâm Đồng đi làm ăn xa vài năm, uỷ quyền cho người cháu trông coi căn nhà và vườn. Phần việc được làm gồm trông coi, giữ gìn hiện trạng, thanh toán tiền điện nước từ khoản tạm ứng, thuê người làm cỏ và sửa chữa nhỏ trong một mức chi đã ghi, làm việc với tổ dân phố về các việc chung, báo cáo hằng tháng.
Phần không được làm gồm: không cho thuê, cho mượn, cho ở nhờ; không xây thêm, cải tạo, chặt cây lâu năm; không mang bản chính giấy chứng nhận ra khỏi két; không bán, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng nhà và đất, kể cả một phần; không đăng ký cho người khác cư trú tại nhà; không uỷ quyền lại.
Đọc hai danh sách cạnh nhau, người cháu biết rõ mình được làm gì hằng ngày, còn người hàng xóm hay ai đó đến hỏi thuê, hỏi mua cũng thấy ngay câu trả lời là không. Mọi tình tiết trong ví dụ là giả định; văn bản thật nên được công chứng viên hoàn thiện theo loại tài sản và hoàn cảnh gia đình.
Loại trừ có ràng buộc được bên thứ ba không
Theo nguyên tắc chung về đại diện, giao dịch vượt phạm vi đại diện không đương nhiên ràng buộc người được đại diện, trừ khi người này chấp thuận hoặc biết mà không phản đối. Bên thứ ba giao dịch với người đại diện có trách nhiệm tìm hiểu phạm vi, và khi phạm vi đã được viết rõ trong văn bản họ được xem, họ khó nói là không biết.
Tuy vậy, danh sách loại trừ không phải tấm khiên tuyệt đối. Nếu người cầm giấy cố ý giấu văn bản, dùng giấy tờ giả hoặc lợi dụng sơ hở ở nơi đăng ký, việc lấy lại tài sản có thể kéo dài và phải qua giải quyết tranh chấp. Lớp bảo vệ thực tế vẫn là chọn đúng người, giữ bản chính giấy tờ ở nơi an toàn, và theo dõi báo cáo.
Khi phát hiện người được uỷ quyền làm một việc trong danh sách loại trừ, hãy phản đối bằng văn bản ngay, báo cho bên thứ ba liên quan, và hỏi luật sư về hướng xử lý. Nếu có dấu hiệu chiếm đoạt tài sản, báo cơ quan công an qua số 113 hoặc công an nơi gần nhất.
Câu hỏi thường gặp
Đã liệt kê việc được làm thì có cần ghi việc không được làm không?
Không bắt buộc nhưng nên có, vì danh sách việc được làm hiếm khi viết hoàn hảo và người đọc hay suy diễn từ chữ rộng. Vài dòng loại trừ nhắm vào việc nặng nhất như bán, thế chấp, vay giúp cắt đứt suy diễn.
Loại trừ nhiều quá có làm giấy uỷ quyền khó dùng không?
Có thể, nếu loại trừ mâu thuẫn với chính việc được giao. Đọc mỗi dòng loại trừ cùng danh sách việc được làm, và giữ danh sách ngắn, tập trung vào rủi ro lớn nhất của tài sản và hoàn cảnh cụ thể.
Cấm bán thì có cần ghi thêm cấm tặng cho không?
Nên ghi. Bán, tặng cho, trao đổi, góp vốn đều là cách chuyển quyền hoặc ràng buộc tài sản. Ghi riêng từng cách, hoặc dùng chữ “kể cả” để bao các biến thể, giúp không để hở đường nào.
Bên thứ ba không đọc phần loại trừ thì sao?
Bên giao dịch với người đại diện có trách nhiệm tìm hiểu phạm vi đại diện. Khi loại trừ đã nằm trong văn bản họ được xem, họ khó viện lý do không biết. Tuy vậy mỗi vụ việc có tình tiết riêng, khi có tranh chấp nên hỏi luật sư.
Người được uỷ quyền đã làm việc bị loại trừ thì làm gì trước tiên?
Phản đối bằng văn bản ngay để không bị coi là biết mà không phản đối, báo cho bên thứ ba liên quan, giữ lại chứng cứ và hỏi luật sư. Nếu có dấu hiệu chiếm đoạt tài sản, báo cơ quan công an.