Một giấy uỷ quyền giả không tạo ra quyền đại diện nào: người bị mạo danh không bị ràng buộc, và ai giao tiền dựa trên tờ giấy đó thường phải đi đòi lại từ chính kẻ làm giả. Vì vậy câu hỏi thực tế không phải "giấy giả thì có giá trị không" mà là làm sao nhận ra trước khi chuyển tiền, và làm gì khi chính tên bạn bị đặt lên một tờ giấy bạn chưa từng ký.
Bài này nói ở mức nguyên tắc và thói quen kiểm tra, không đi vào kỹ thuật làm giấy tờ. Mọi việc cụ thể, nhất là khi đã mất tiền, cần tới tổ chức công chứng, cơ quan công an và luật sư; bài chỉ giúp bạn biết hỏi đúng chỗ và không làm hỏng chứng cứ.
Giấy uỷ quyền giả hay xuất hiện ở đâu
Kẻ dùng giấy uỷ quyền giả thường chọn những giao dịch mà chủ thật vắng mặt là chuyện bình thường. Cho thuê nhà là ví dụ điển hình: người thuê ít khi gặp chủ nhà, chỉ làm việc với "người được chủ nhờ", nên một tờ giấy uỷ quyền đủ để thu tiền cọc của nhiều người cùng lúc. Bán xe, bán đất cho người ở xa, nhận hàng hoặc nhận tiền thay cho một cửa hàng cũng là những chỗ quen thuộc.
Dạng thứ hai không nhắm vào người mua mà nhắm vào chính chủ tài sản: dùng giấy uỷ quyền mang tên chủ để làm thủ tục cấp lại giấy tờ, rút một khoản tiền, hay thế chấp. Ở đây nạn nhân trước tiên là người bị mạo danh, họ thường chỉ biết khi thấy tài sản có biến động lạ.
Dạng thứ ba khó nhận ra hơn cả: giấy uỷ quyền là thật, nhưng đã bị huỷ, đã hết hạn, hoặc người uỷ quyền đã mất, và người cầm giấy cố tình giấu chuyện đó. Về bản chất đó không phải giấy giả, nhưng hậu quả với bên giao dịch giống hệt. Bài riêng về giấy uỷ quyền hết hiệu lực trong cùng danh mục bàn kỹ dạng này.
Điểm chung của cả ba: kẻ gian luôn tìm cách để bạn không tiếp xúc được với chủ thật, hoặc chỉ tiếp xúc qua kênh do họ cung cấp. Nhận ra điều đó là đã chặn được phần lớn rủi ro.
Dấu hiệu nằm ở cách người cầm giấy cư xử
Trước cả khi nhìn vào tờ giấy, cách người cầm giấy dẫn dắt câu chuyện thường lộ ra nhiều hơn. Hãy chậm lại khi gặp một trong những điều sau:
- Chỉ đưa ảnh chụp hoặc bản photo, hẹn đưa bản gốc "sau khi chốt", hoặc không cho bạn cầm giấy để đọc kỹ.
- Giục giã: "nhiều người hỏi lắm", "chủ cần tiền gấp nên bán rẻ", "chuyển cọc trong hôm nay mới giữ được".
- Đưa sẵn số điện thoại của "chủ nhà" hay "văn phòng công chứng" để bạn gọi xác nhận, thay vì để bạn tự tìm.
- Từ chối giao dịch tại văn phòng công chứng hoặc đề nghị tới một nơi xa, không rõ lý do.
- Muốn nhận tiền mặt, hoặc chuyển vào tài khoản đứng tên người thứ ba không có tên trong giấy.
- Giá thấp bất thường so với khu vực, đi kèm câu chuyện cảm động khiến bạn ngại hỏi thêm.
Không một dấu hiệu nào tự nó chứng minh gian lận. Nhưng khi hai ba dấu hiệu cùng lúc, việc của bạn là xác minh độc lập trước, giao tiền sau, và chấp nhận mất cơ hội nếu bên kia không chịu chờ.
Những điểm trên tờ giấy đáng hỏi lại
Thông tin nhân thân không khớp. So họ tên, ngày sinh, số giấy tờ tuỳ thân của người được uỷ quyền trên giấy với giấy tờ họ đang cầm. Một chữ lệch, một số sai có thể là lỗi đánh máy, nhưng đủ để dừng và hỏi.
Thông tin tài sản không khớp với giấy tờ gốc. Địa chỉ, số thửa, biển số, số khung trên giấy uỷ quyền phải khớp với giấy tờ tài sản. Giấy uỷ quyền ghi chung chung "căn nhà tại phường…" mà không có thông tin định danh là một điểm yếu.
Nơi công chứng, chứng thực không có lý do hợp lý. Chủ nhà sống ở TP Hồ Chí Minh, tài sản ở Đồng Nai, giấy lại được công chứng ở một tỉnh xa cả hai nơi. Không phải là sai, nhưng là câu hỏi cần có lời giải thích.
Phần viết tay chen vào văn bản đánh máy. Những chỗ thêm, sửa, gạch xoá mà không có xác nhận đúng cách của nơi công chứng nên được xem là chưa đáng tin cho tới khi kiểm với nơi đã công chứng.
Phạm vi rộng một cách đáng ngờ. Giấy cho người lạ "toàn quyền bán, nhận tiền, uỷ quyền lại" với tài sản lớn, trong khi người đó không có quan hệ gì với chủ, là kiểu giấy cần xác minh kỹ nhất.
Xác minh cho đúng cách
Nguyên tắc xuyên suốt: mọi kênh xác minh phải do bạn tự tìm, không dùng kênh do người cầm giấy đưa cho. Các bước sau làm được trong một hai ngày.
- Chụp lại toàn bộ giấy uỷ quyền, mọi trang, kể cả trang có lời chứng của công chứng viên hoặc người chứng thực.
- Tự tra thông tin liên hệ của tổ chức công chứng hoặc cơ quan chứng thực ghi trên giấy qua nguồn chính thức, gọi hoặc tới trực tiếp, hỏi văn bản với số công chứng và ngày đó có phải do họ chứng nhận không, nội dung có khớp không.
- Tìm cách liên lạc với chính người uỷ quyền qua một đường mà bạn tự có: hàng xóm, tổ dân phố, người quen chung, hoặc đề nghị gặp trực tiếp hay gọi hình ảnh có mặt cả hai bên cùng lúc.
- Đối chiếu giấy tờ tuỳ thân bản gốc của người được uỷ quyền, chụp lại với sự đồng ý của họ.
- Đề nghị ký hợp đồng và giao nhận tiền tại văn phòng công chứng; người làm thật thường không ngại điều này.
- Nếu có bất kỳ câu trả lời không khớp, dừng giao dịch, không chuyển thêm khoản nào, giữ lại mọi trao đổi.
Có những nơi công chứng chỉ trả lời ở mức xác nhận hoặc không xác nhận để bảo mật thông tin khách. Như vậy là đủ cho mục đích của bạn.
Chủ tài sản giảm nguy cơ bị mạo danh từ trước
Giữ bản gốc giấy tờ tài sản ở một chỗ, ít người biết. Phần lớn giấy uỷ quyền mạo danh chỉ trót lọt khi đi kèm bản gốc giấy chứng nhận hay giấy đăng ký xe. Kẻ gian có giấy uỷ quyền mà không có bản gốc thì khó làm được những giao dịch lớn ở nơi làm việc nghiêm túc.
Hạn chế phát tán bản sao giấy tờ tuỳ thân. Mỗi lần đưa bản sao căn cước cho một cửa hàng, một nhóm trên mạng, một người môi giới, bạn để lại một mảnh nguyên liệu. Ghi rõ mục đích và ngày lên bản sao giúp hạn chế việc nó bị dùng lại ở chỗ khác.
Báo cho người xung quanh biết ai đang được bạn nhờ. Khi đi xa và nhờ người trông nhà, hãy nói với hàng xóm hoặc tổ dân phố rằng bạn không bán, không cho thuê, nếu có ai tới xem nhà thì gọi bạn. Mạng lưới hàng xóm thường phát hiện sớm hơn mọi cơ quan.
Kiểm định kỳ tình trạng tài sản. Với nhà đất, thỉnh thoảng hỏi cơ quan đăng ký về tình trạng thửa đất theo thủ tục cung cấp thông tin dành cho người sử dụng đất. Với tài khoản, bật thông báo biến động. Phát hiện sớm vài tuần có thể là khác biệt giữa chặn được và phải kiện.
Khi phát hiện có giấy uỷ quyền giả mang tên bạn
Có khi bạn biết chuyện vì người thuê nhà gọi điện hỏi tiền cọc, vì ngân hàng gửi thư về một khoản vay lạ, hay vì người quen thấy tin rao bán tài sản của bạn. Việc đầu tiên là ghi lại chính xác bạn biết qua ai, lúc nào, có gì trong tay: ảnh chụp giấy uỷ quyền, tin rao, tin nhắn. Hỏi người báo tin xem họ có giữ bản sao giấy và có thông tin liên lạc của người đã đưa giấy không.
Tiếp theo, trình báo cơ quan công an nơi bạn cư trú hoặc nơi xảy ra sự việc, mang theo giấy tờ tuỳ thân, giấy tờ tài sản và những gì đã thu thập. Làm giả giấy tờ, giả chữ ký người khác để giao dịch là hành vi có thể bị xử lý hình sự; việc định tội là của cơ quan điều tra. Nếu đang có nguy cơ mất tài sản ngay, gọi 113.
Song song, báo cho những nơi có thể nhận giấy giả đó: tổ chức công chứng có tên trên giấy, cơ quan đăng ký tài sản, ngân hàng nơi bạn có tài khoản. Văn bản thông báo nên ngắn, nêu rõ bạn không ký giấy uỷ quyền nào cho người có tên đó, kèm bản sao giấy tờ tuỳ thân. Nếu đã có giao dịch phát sinh, nhờ luật sư xem cách yêu cầu toà xác định giao dịch đó không ràng buộc bạn.
Ai chịu thiệt khi giao dịch dựa trên giấy giả
Bảng dưới tóm lược vị trí của từng bên theo nguyên tắc chung. Kết quả thực tế phụ thuộc vào chứng cứ và lỗi của từng bên.
| Bên | Vị trí theo nguyên tắc | Điều nên làm |
|---|---|---|
| Người bị mạo danh | Không bị ràng buộc bởi giao dịch dựa trên giấy họ không ký, trừ khi có lỗi góp phần | Trình báo, thông báo các nơi liên quan, giữ chứng cứ không ký |
| Người giao tiền cho kẻ cầm giấy giả | Thường mất khoản đã giao và phải đòi từ kẻ gian | Tố giác ngay, cung cấp mọi dấu vết chuyển tiền, liên hệ ngân hàng |
| Kẻ làm giả, dùng giấy giả | Chịu trách nhiệm dân sự và có thể bị xử lý hình sự | — |
| Nơi đã công chứng nhầm giấy giả | Trách nhiệm tuỳ việc họ có làm đúng quy trình kiểm tra hay không | Gửi văn bản yêu cầu giải trình, hỏi luật sư về bồi thường |
Bài học rút ra từ bảng: người giao tiền là người đứng ở vị trí yếu nhất. Mọi thói quen kiểm tra ở trên tồn tại để bạn không phải đứng ở hàng thứ hai.
Câu hỏi thường gặp
Giấy uỷ quyền có dấu đỏ, có chữ ký công chứng viên thì có chắc là thật không?
Không chắc. Dấu và chữ ký có thể bị làm giả, và giấy thật cũng có thể đã bị huỷ. Cách chắc hơn là tự liên hệ nơi đã công chứng để hỏi về văn bản đó, đồng thời liên lạc với người uỷ quyền qua đường bạn tự tìm được.
Đã chuyển tiền cọc cho người cầm giấy uỷ quyền giả thì làm gì đầu tiên?
Liên hệ ngay ngân hàng của bạn để hỏi khả năng tạm giữ giao dịch, chụp lại toàn bộ trao đổi, và trình báo công an nơi gần nhất với đầy đủ chứng cứ chuyển tiền. Khi khẩn cấp gọi 113. Đừng chuyển thêm tiền theo bất kỳ lời hứa trả lại nào.
Có dịch vụ nào kiểm tra giấy uỷ quyền thật hay giả không?
Nơi có thẩm quyền trả lời là chính tổ chức công chứng hoặc cơ quan đã chứng thực văn bản. Luật sư có thể giúp bạn đọc giấy và hỏi đúng chỗ. Cẩn trọng với những người tự xưng có thể "tra hộ" qua kênh riêng và đòi phí trước.
Người bị mạo danh có phải bồi thường cho người đã bị lừa không?
Theo nguyên tắc chung, người không ký giấy uỷ quyền thì không bị ràng buộc bởi giao dịch dựa trên tờ giấy đó. Ngoại lệ có thể đặt ra nếu chính họ có lỗi góp phần, ví dụ để người khác giữ giấy tờ gốc và tự giới thiệu là người đại diện. Mỗi vụ cần xem cụ thể.
Nghi người thân làm giả giấy uỷ quyền mang tên mình thì có nên báo công an?
Đó là lựa chọn của bạn, và nhiều gia đình muốn giải quyết trong nhà trước. Nhưng nếu tài sản đang có nguy cơ bị bán hoặc thế chấp, hãy thông báo ngay cho nơi công chứng và cơ quan đăng ký, và hỏi luật sư về hậu quả của việc trình báo hay không trình báo trước khi quyết định.
Có nên đưa bản sao căn cước cho người lạ khi thuê nhà, bán đồ không?
Chỉ đưa khi thật cần và nên ghi rõ mục đích trên bản sao, ví dụ "chỉ dùng cho hợp đồng thuê nhà", kèm ngày. Bản sao giấy tờ tuỳ thân bị lộ là nguyên liệu quen thuộc cho các giấy tờ mạo danh. Thu hồi hoặc yêu cầu huỷ khi giao dịch không thành.