Trước khi ký hay trả tiền cho một người đại diện theo giấy uỷ quyền, bạn cần trả lời được năm câu: ai uỷ quyền cho ai, uỷ quyền làm việc gì, giới hạn đến đâu, giấy còn hiệu lực không, và người này có được nhận tiền không. Thiếu một câu là bạn đang tin bằng lời, không phải bằng giấy.
Lý do phải tự kiểm khá đơn giản: luật bảo vệ bên giao dịch "không biết và không thể biết" người kia vượt quyền, nhưng bạn chỉ được coi là không thể biết khi đã kiểm những gì một người cẩn thận sẽ kiểm. Bài này là danh sách việc kiểm đó, áp cho nhiều kiểu giao dịch hằng ngày: thuê nhà, mua xe, nhận hàng, nhận tiền, ký với công ty. Chuyện nhận diện giấy làm giả có bài riêng; ở đây giả định giấy là thật và bạn đọc nội dung của nó.
Năm câu hỏi khi cầm giấy uỷ quyền trên tay
Ai uỷ quyền cho ai? Người uỷ quyền có đúng là chủ tài sản, người có quyền với việc đó không? Nhà đứng tên hai vợ chồng mà giấy chỉ có một người ký là điểm phải hỏi. Công ty uỷ quyền thì người ký giấy có phải người đại diện theo pháp luật hoặc người có thẩm quyền theo điều lệ không.
Uỷ quyền làm việc gì? Đọc kỹ động từ: "quản lý" khác "cho thuê", "cho thuê" khác "nhận tiền thuê", "bán" khác "nhận tiền bán". Việc bạn sắp làm phải được ghi rõ, không suy ra từ những chữ chung chung.
Giới hạn đến đâu? Có mức giá, số tiền, thời hạn thuê tối đa, điều kiện phải có ý kiến của chủ trước khi ký hay không. Nếu có giới hạn mà giao dịch của bạn vượt, bạn không còn là bên "không thể biết".
Giấy còn hiệu lực không? Xem ngày lập, thời hạn ghi trên giấy, và hỏi thẳng việc đó đã xong chưa, chủ có huỷ chưa, chủ có còn sống và minh mẫn không. Những câu hỏi này nghe khó nói nhưng là phần việc của người cẩn thận.
Có được nhận tiền, có được uỷ quyền lại không? Nhiều giấy cho ký nhưng không cho nhận tiền. Nếu người đứng trước bạn không phải người có tên trong giấy mà là người được "uỷ quyền lại", giấy gốc phải cho phép điều đó.
Điểm kiểm riêng theo từng loại giao dịch
Ngoài năm câu chung, mỗi kiểu giao dịch có một vài chỗ hay bị bỏ qua. Bảng dưới gợi ý những chỗ đó; quy định cụ thể như cần công chứng hay không, giấy nào bắt buộc, hãy hỏi nơi tiếp nhận hoặc luật sư.
| Giao dịch | Chỗ hay bị bỏ qua | Nên làm thêm |
|---|---|---|
| Thuê nhà qua người đại diện chủ | Giấy cho thuê nhưng không ghi thời hạn thuê tối đa, không cho nhận cọc | Đề nghị ghi tài khoản của chủ để nhận cọc; xin gặp hoặc gọi hình với chủ |
| Mua xe từ người cầm giấy uỷ quyền | Giấy chỉ cho sử dụng, không cho bán; chủ xe ở xa | Hỏi rõ thủ tục sang tên; đọc bài về mua xe bằng giấy uỷ quyền trên trang |
| Giao hàng cho người nhận thay | Giấy cho nhận hàng nhưng không cho ký xác nhận công nợ | Chỉ ký biên bản giao nhận, phần công nợ đối chiếu với người có thẩm quyền |
| Trả tiền cho người nhận thay | Giấy cho làm thủ tục, không cho nhận tiền | Chuyển khoản vào tài khoản chủ; nếu buộc trả cho người đại diện, lấy biên nhận ghi rõ tư cách |
| Ký hợp đồng với đại diện công ty | Người ký không phải người đại diện theo pháp luật, giấy không ghi hạn mức | Xin bản sao giấy uỷ quyền có dấu công ty; với hợp đồng lớn, hỏi lại công ty qua kênh chính thức |
Nếu chỉ nhớ một điều từ bảng này: tiền nên đi thẳng tới chủ. Người được uỷ quyền đàng hoàng hiếm khi phản đối, vì điều đó cũng bảo vệ chính họ.
Xác nhận với chính chủ: làm sao cho tự nhiên
Nhiều người ngại gọi cho chủ vì sợ bị cho là nghi ngờ. Cách nói dễ chịu là đặt nó như một bước thủ tục: "Bên em có quy định phải xác nhận với chủ trước khi nhận cọc, anh chị cho em xin cách liên hệ, hoặc mình gọi chung một cuộc". Người đại diện làm việc nghiêm túc sẽ hiểu, thậm chí đánh giá cao.
Khi nói chuyện với chủ, hỏi bằng câu mở thay vì câu có sẵn đáp án. Thay vì hỏi "chị uỷ quyền cho anh Minh cho thuê nhà đúng không", hãy hỏi "chị đang nhờ ai lo việc căn nhà, và nhờ làm những việc gì". Câu mở giúp phát hiện cả trường hợp chủ chỉ nhờ trông nhà mà người kia lại đem cho thuê.
Nếu không có cách liên lạc độc lập với chủ, đó là một thông tin quan trọng, không phải trở ngại cần lách. Bạn có thể đề nghị ký tại văn phòng công chứng, để công chứng viên kiểm tra thẩm quyền người đại diện, hoặc chấp nhận không làm giao dịch đó. Một giao dịch không xác nhận được với chủ, đặc biệt với tài sản lớn, đáng để bỏ.
Người đại diện là người nhà của chủ: vì sao vẫn phải kiểm
Một tình huống rất thường gặp: người đứng ra cho thuê, bán xe, nhận tiền là con, là vợ, là anh ruột của chủ. Người mua, người thuê thấy quan hệ gia đình thì yên tâm, ít đòi xem giấy. Nhưng quan hệ ruột thịt không phải là quyền đại diện. Vợ không tự động được bán chiếc xe đứng tên riêng của chồng; con không tự động được cho thuê căn nhà đứng tên cha mẹ. Mỗi việc đều cần có căn cứ, hoặc từ luật trong một số quan hệ đặc thù, hoặc từ uỷ quyền.
Tranh chấp trong gia đình cũng là nguồn rủi ro lớn cho bên ngoài. Ví dụ giả định ở Thái Nguyên: người con trai cho thuê nhà của mẹ, nhận cọc của người thuê, sau đó mẹ và các anh chị em khác phản đối vì không ai biết chuyện. Người thuê đứng giữa một cuộc cãi vã gia đình, và khoản cọc nằm trong tay người con không còn ai kiểm soát.
Cách xử lý không khác những gì đã nói ở trên, chỉ cần nói khéo hơn: xin xem giấy uỷ quyền, xin gặp hoặc gọi cho chủ, và nếu chủ là người lớn tuổi, nên gặp trực tiếp để thấy chủ còn minh mẫn và thật sự muốn giao dịch. Một người làm thật sẽ không thấy bị xúc phạm khi bạn muốn chào hỏi chủ nhà.
Tiền đi đâu là câu hỏi quan trọng nhất
Phần lớn thiệt hại khi giao dịch qua người đại diện không đến từ hợp đồng mà đến từ dòng tiền. Ví dụ giả định ở Đắk Lắk: người thuê kho trả sáu tháng tiền thuê cho người quản lý được chủ uỷ quyền "trông coi và cho thuê", sau đó chủ đòi tiền vì giấy không cho nhận tiền thuê. Người thuê có hợp đồng, có biên nhận, nhưng biên nhận do người không có quyền nhận ký. Họ có cơ sở để tranh luận, nhưng đó là tranh luận, không phải sự yên tâm.
Vì vậy, dù giấy cho phép người đại diện nhận tiền, cách an toàn vẫn là chuyển khoản vào tài khoản đứng tên chủ, ghi nội dung rõ ràng: tên hợp đồng, kỳ thanh toán. Nếu chủ yêu cầu chuyển cho người đại diện, hãy xin yêu cầu đó bằng văn bản hoặc tin nhắn từ chính chủ. Tiền mặt chỉ nên dùng khi có biên nhận ghi rõ người nhận nhận với tư cách đại diện theo giấy uỷ quyền nào, ngày nào.
Với khoản lớn, tách thành nhiều đợt theo tiến độ, đợt sau chỉ trả khi việc của đợt trước đã xong, như đã sang tên hoặc đã bàn giao. Cách chia này không phải vì nghi ngờ ai, mà vì nó giới hạn thiệt hại nếu có điều gì sai.
Hồ sơ nên giữ sau giao dịch
Khi giao dịch xong, cất một bộ hồ sơ nhỏ. Nếu sau này có tranh chấp, bộ hồ sơ này là cái chứng minh bạn đã làm đủ phần kiểm tra hợp lý.
- Bản sao giấy uỷ quyền, đủ mọi trang, có chữ ký xác nhận của người đại diện rằng đó là bản sao đúng với bản gốc đã xuất trình.
- Bản chụp giấy tờ tuỳ thân của người đại diện, ghi rõ mục đích sử dụng trên bản chụp.
- Bằng chứng đã xác nhận với chủ: tin nhắn, ghi chú cuộc gọi có ngày giờ, hoặc người làm chứng.
- Hợp đồng, biên bản giao nhận, có ghi rõ người ký ký với tư cách đại diện theo giấy uỷ quyền nào.
- Chứng từ thanh toán: sao kê, biên nhận, nội dung chuyển khoản.
- Mọi trao đổi về điều kiện, thay đổi, hẹn hò trong quá trình giao dịch.
Bộ hồ sơ này cũng có ích cho bên kia: nó giúp chủ thật nhìn rõ người đại diện đã làm gì nhân danh mình.
Khi nào nên dừng lại
Có những tình huống mà dù người đại diện có vẻ đáng tin tới đâu, cách hợp lý nhất là tạm dừng cho tới khi làm rõ:
- Không liên lạc được với chủ qua bất kỳ đường nào bạn tự tìm.
- Giấy không ghi rõ việc bạn sắp làm, và người đại diện bảo "cứ hiểu là được".
- Người đại diện muốn nhận tiền vào tài khoản của mình hoặc của người thứ ba mà không có xác nhận của chủ.
- Giao dịch có giá hoặc điều kiện khác thường, ví dụ thuê rẻ một nửa nhưng phải trả trước rất dài.
- Giấy uỷ quyền đã lập lâu, việc trong giấy đáng lẽ đã xong, hoặc có thông tin chủ đã bệnh nặng, đã mất.
- Người đứng trước bạn là người được uỷ quyền lại, không có tên trong giấy gốc.
Dừng không có nghĩa là bỏ. Dừng là để hỏi thêm một người: chủ tài sản, công chứng viên, hay luật sư. Một tuần chậm hơn rẻ hơn rất nhiều so với một vụ kiện.
Câu hỏi thường gặp
Người đại diện chỉ có bản photo giấy uỷ quyền có công chứng thì có được không?
Bản sao có chứng thực có thể dùng trong nhiều thủ tục, nhưng khi giao dịch tài sản, bạn nên xin được xem bản gốc và giữ bản sao. Nếu người đại diện không thể xuất trình bản gốc, hãy hỏi lý do và xác nhận với chủ hoặc nơi đã công chứng trước khi đi tiếp.
Giấy uỷ quyền viết tay, không công chứng thì có giá trị không?
Tuỳ loại việc. Có những việc pháp luật yêu cầu uỷ quyền phải có hình thức nhất định, có việc thì không. Ngay cả khi giấy viết tay có giá trị, nó khó kiểm chứng hơn nhiều. Với giao dịch lớn, hãy hỏi nơi tiếp nhận hoặc luật sư về yêu cầu hình thức, và ưu tiên xác nhận trực tiếp với chủ.
Bạn đã trả tiền cho người đại diện mà chủ nói chưa nhận được thì sao?
Tập hợp hợp đồng, biên nhận, giấy uỷ quyền và bằng chứng thanh toán. Nếu giấy cho người đại diện nhận tiền, nghĩa vụ trả của bạn thường được coi là đã thực hiện, việc còn lại là giữa chủ và người đại diện. Nếu giấy không cho nhận tiền, tình huống phức tạp hơn và cần luật sư xem hồ sơ.
Có cần xem giấy uỷ quyền khi mua hàng ở cửa hàng có nhân viên bán không?
Không. Nhân viên bán hàng làm việc trong phạm vi công việc thường ngày của cửa hàng. Giấy uỷ quyền chỉ đáng kiểm khi giao dịch ra ngoài thông lệ: giá trị lớn, cam kết dài hạn, giảm giá bất thường, hay khi người đó nhận tiền ngoài quy trình thanh toán bình thường.
Công chứng viên đã kiểm thẩm quyền người đại diện thì bạn còn phải kiểm không?
Công chứng viên có nghĩa vụ kiểm tra theo quy trình, và đó là lớp bảo vệ có giá trị. Nhưng các câu hỏi về dòng tiền, về việc chủ có biết giao dịch này không, về giá có hợp lý không vẫn là việc của bạn. Kiểm thêm một vòng không thừa.
Nếu người đại diện là luật sư thì có cần kiểm giấy uỷ quyền không?
Vẫn nên kiểm. Luật sư làm việc theo hợp đồng dịch vụ và giấy uỷ quyền với khách hàng, phạm vi có giới hạn như mọi người đại diện khác. Bạn có thể đề nghị xem giấy uỷ quyền hoặc văn bản cho thấy phạm vi việc luật sư được giao, đặc biệt khi việc đó liên quan tới nhận tiền.