Khi công việc được uỷ quyền đã hoàn thành, quan hệ uỷ quyền chấm dứt theo nguyên tắc của Bộ luật Dân sự — nhưng chỉ khi thật sự xong toàn bộ những việc ghi trong phạm vi, và các nghĩa vụ hai bên dành cho nhau vẫn phải thực hiện nốt. Người được uỷ quyền còn phải báo kết quả, giao lại tiền và giấy tờ; người uỷ quyền còn phải trả chi phí hợp lý đã được ứng và thù lao nếu có.
Nhiều gia đình bỏ qua phần khép lại này vì nghĩ “người nhà với nhau”. Vài năm sau, khi có chuyện chia tài sản hay một bên thứ ba cầm hợp đồng cũ tới, không ai nhớ ai đã giữ khoản tiền nào. Bài này đưa ra cách khép một uỷ quyền đã xong cho gọn: xác định đã xong thật chưa, quyết toán, bàn giao và lập biên bản.
“Xong việc” nghĩa là xong tới đâu
Câu hỏi nghe đơn giản nhưng là nguồn tranh cãi lớn nhất. Uỷ quyền bán một mảnh đất xong khi nào: khi ký hợp đồng mua bán, khi nhận đủ tiền, hay khi người mua đã đứng tên? Nếu phạm vi ghi “thay mặt bán, ký hợp đồng, nhận tiền và làm thủ tục sang tên”, thì ký xong hợp đồng mới chỉ là một phần. Người được uỷ quyền vẫn còn quyền — và còn nghĩa vụ — với những việc phía sau.
Ngược lại, có giấy ghi phạm vi rất rộng kiểu “quản lý, sử dụng, cho thuê, thế chấp, chuyển nhượng”. Việc bạn thật sự muốn có thể chỉ là cho thuê, nhưng chừng nào thời hạn còn và các việc khác chưa được làm, tấm giấy vẫn còn sống với những quyền bạn không định trao. Trường hợp này, hoàn thành việc cho thuê không làm uỷ quyền tự chấm dứt.
Cách kiểm: đọc lại phạm vi, gạch từng việc đã làm xong. Nếu còn bất kỳ việc nào chưa làm mà bạn không muốn người kia làm nữa, đừng dựa vào căn cứ “việc đã xong”; hãy chủ động chấm dứt bằng văn bản. Nếu mọi việc đã gạch hết, uỷ quyền đã kết thúc, phần còn lại là khép sổ.
Nghĩa vụ của người được uỷ quyền khi kết thúc
Báo cáo kết quả. Người được uỷ quyền phải cho người uỷ quyền biết công việc đã làm ra sao: ký với ai, giá bao nhiêu, điều khoản chính, kết quả hồ sơ. Báo cáo bằng văn bản ngắn kèm bản sao giấy tờ là cách tốt nhất, vì người uỷ quyền là người chịu ràng buộc bởi những gì đã ký.
Giao lại tài sản và lợi ích thu được. Tiền bán hàng, tiền cọc, tiền thuê, giấy tờ nhận về từ cơ quan — tất cả những gì nhận được khi nhân danh người uỷ quyền đều thuộc về người uỷ quyền, phải giao lại. Kể cả tiền lãi phát sinh nếu khoản tiền được gửi tạm ở đâu đó.
Trả lại giấy tờ, phương tiện được giao. Bản gốc giấy tờ tài sản, con dấu, chìa khoá, thẻ, mật khẩu tài khoản được giao để làm việc phải được trả lại hoặc vô hiệu hoá. Mật khẩu cần đổi ngay sau khi kết thúc.
Giữ bí mật thông tin đã biết. Trong quá trình làm việc, người được uỷ quyền biết nhiều thông tin riêng của người uỷ quyền: số dư, giá vốn, tình trạng gia đình. Nghĩa vụ giữ bí mật không tự biến mất khi việc đã xong.
Quyết toán: ai trả gì cho ai
Quyết toán là bước hai bên đối chiếu tiền nong cho xong. Bảng dưới là các khoản thường gặp, để bạn tự lập bảng của mình; ví dụ là số giả định.
| Khoản | Ai trả cho ai | Bằng chứng nên có |
|---|---|---|
| Tiền thu được nhân danh người uỷ quyền | Người được uỷ quyền giao lại cho người uỷ quyền | Hợp đồng, biên nhận, sao kê |
| Chi phí hợp lý đã ứng ra để làm việc | Người uỷ quyền hoàn lại cho người được uỷ quyền | Hoá đơn, biên lai: lệ phí, đi lại, sao chụp, gửi thư |
| Thù lao đã thoả thuận | Người uỷ quyền trả cho người được uỷ quyền | Điều khoản thù lao trong hợp đồng uỷ quyền |
| Khoản phạt, bồi thường phát sinh do người được uỷ quyền làm sai | Tuỳ lỗi, cần xem xét riêng | Văn bản của bên thứ ba, trao đổi giữa hai bên |
| Tiền còn treo ở bên thứ ba | Ghi rõ ai sẽ nhận khi bên thứ ba trả | Văn bản xác nhận của bên thứ ba |
Ví dụ giả định: người em bán hộ chị mảnh đất được một tỷ đồng, đã chi ra mười triệu đồng đo đạc, sao chụp, đi lại, có biên lai đầy đủ. Quyết toán gọn là: em giao lại chín trăm chín mươi triệu, hoặc giao đủ một tỷ rồi chị hoàn lại mười triệu. Cả hai cách đều được, miễn ghi lại bằng chữ. Không ghi gì, sau này một khoản mười triệu không có biên lai sẽ thành chuyện.
Biên bản khép lại uỷ quyền: các mục nên có
Biên bản không cần công chứng trong đa số trường hợp, nhưng phải đủ để một người thứ ba đọc vào hiểu ngay câu chuyện. Khung mục gợi ý, để hai bên tự viết theo việc của mình hoặc nhờ luật sư rà lại khi giá trị lớn:
- Căn cứ: giấy hoặc hợp đồng uỷ quyền ngày nào, nơi công chứng hoặc chứng thực nếu có.
- Việc đã làm: liệt kê từng việc trong phạm vi và kết quả, kèm số và ngày của giấy tờ liên quan.
- Tài sản, tiền, giấy tờ giao lại: mô tả cụ thể, số lượng, tình trạng.
- Quyết toán: tiền thu, chi phí, thù lao, số còn phải trả, đã trả xong hay hẹn ngày.
- Xác nhận chấm dứt: hai bên xác nhận công việc đã hoàn thành, quan hệ uỷ quyền chấm dứt kể từ ngày lập biên bản.
- Bản gốc giấy uỷ quyền: đã giao lại cho người uỷ quyền, hoặc đã huỷ trước mặt hai bên.
- Cam kết còn lại: giữ bí mật thông tin, hỗ trợ cung cấp giấy tờ nếu sau này cơ quan cần.
Mỗi bên giữ một bản có chữ ký. Với việc liên quan tài sản lớn, nên có thêm một người chứng kiến ký vào biên bản.
Vì sao phải thu lại bản gốc giấy uỷ quyền
Khi việc đã xong, tấm giấy uỷ quyền dễ bị bỏ quên trong một ngăn tủ. Nhưng với người ngoài, nó vẫn trông như một giấy uỷ quyền hợp lệ: có chữ ký, có dấu, có lời chứng. Ai đó nhặt được, hoặc chính người được uỷ quyền trong một lúc khó khăn, có thể mang nó đi làm một giao dịch khác trong phạm vi còn ghi trên giấy, nhất là khi phạm vi rộng.
Thu lại bản gốc và lưu chung với biên bản khép lại là cách đơn giản để đóng cánh cửa đó. Nếu giấy được lập thành nhiều bản, thu tất cả. Nếu người được uỷ quyền đã nộp bản gốc cho cơ quan nào đó trong lúc làm hồ sơ, ghi rõ trong biên bản để khỏi phải đi tìm.
Một số người chọn huỷ bản gốc trước mặt hai bên. Cách này được, nhưng nên giữ lại một bản sao có ghi chú “đã hoàn thành, đã chấm dứt ngày…”. Sau này nếu có tranh chấp về việc đã làm, bản sao đó cùng biên bản là bằng chứng gốc của câu chuyện.
Khi người được uỷ quyền chậm giao lại tiền hoặc giấy tờ
Việc đã xong mà tiền chưa về là chuyện không hiếm, nhất là giữa người thân. Có người giữ lại vì đang chờ cấn trừ chi phí, có người lỡ dùng tạm, có người đơn giản là quên. Bước đầu tiên luôn là hỏi thẳng và đề nghị một ngày cụ thể để ngồi lại quyết toán, thay vì để chuyện treo hàng tháng rồi thành nghi ngờ.
Nếu đã hẹn mà không giao, gửi một văn bản yêu cầu giao lại, liệt kê rõ khoản tiền, giấy tờ, căn cứ là việc nào đã làm nhân danh bạn, hạn giao. Văn bản này vừa nhắc nhở vừa là bằng chứng cho bước sau. Khi vẫn không có kết quả, hoà giải ở cơ sở hoặc hỏi luật sư về việc khởi kiện đòi tài sản là con đường tiếp theo. Nếu có dấu hiệu chiếm đoạt rõ ràng — nhận tiền rồi bỏ đi, chối là chưa nhận — trình báo công an qua số 113 hoặc công an xã, phường nơi gần nhất.
Người uỷ quyền cũng có phần việc phải làm
Báo cho những người từng làm việc với người được uỷ quyền. Người thuê nhà, khách hàng, nhà cung cấp quen giao dịch với người được uỷ quyền nên được biết từ nay liên hệ ai. Không báo, họ có thể tiếp tục gửi tiền hoặc giấy tờ cho người không còn quyền nhận.
Đổi lại thông tin liên hệ ở những nơi đã đăng ký. Nếu trong lúc làm việc, số điện thoại hay địa chỉ thư của người được uỷ quyền được ghi vào hồ sơ ở ngân hàng, cơ quan, trang thương mại điện tử, đổi lại về của bạn để thông báo sau này đến đúng người.
Thanh toán đúng hẹn. Chi phí hợp lý người kia đã ứng và thù lao nếu có cần được trả như đã thống nhất. Đây là nghĩa vụ của người uỷ quyền, không phải ân huệ, và trả đúng hẹn giữ cho lần nhờ sau còn có người nhận lời.
Ví dụ giả định: khép lại uỷ quyền làm thủ tục cho cửa hàng
Chủ một tiệm tạp hoá ở Đắk Lắk uỷ quyền cho người cháu làm thủ tục đăng ký lại hộ kinh doanh và mở tài khoản cho tiệm. Sau hai tháng, mọi việc xong. Người cháu mang về giấy chứng nhận, các biên lai, trả lại căn cước bản sao và những giấy tờ còn thừa.
Hai bên ngồi lại một buổi tối: cháu đọc lại từng việc đã làm, chủ tiệm kiểm từng giấy. Cháu đã ứng tiền đi lại và sao chụp, có biên lai, chủ tiệm hoàn lại. Hai người viết một tờ biên bản tay, ghi việc đã xong, tiền đã quyết toán, giấy uỷ quyền gốc đã giao lại. Mật khẩu ứng dụng ngân hàng của tiệm mà cháu biết trong lúc cài đặt được đổi ngay tối đó.
Toàn bộ mất chưa tới một giờ. Lợi ích nhìn thấy sau này: khi tiệm cần chứng minh với cơ quan thuế rằng một giấy tờ được nộp vào ngày nào, chủ tiệm có ngay bản biên lai và biên bản trong một tập hồ sơ, không phải gọi cháu đi tìm.
Câu hỏi thường gặp
Việc đã xong nhưng giấy uỷ quyền còn hạn, có cần làm văn bản chấm dứt không?
Nếu mọi việc trong phạm vi đã hoàn thành, uỷ quyền thường đã chấm dứt theo căn cứ hoàn thành công việc. Tuy vậy, nếu phạm vi còn việc chưa làm hoặc ghi chung chung, nên lập văn bản chấm dứt hoặc biên bản xác nhận để không còn tranh cãi về việc giấy còn hiệu lực hay không.
Người được uỷ quyền giữ lại tiền để trừ thù lao có được không?
Hai bên có thể thoả thuận cấn trừ, nhưng nên ghi rõ bằng văn bản số tiền thu, số thù lao, số còn giao lại. Tự ý giữ lại mà không thống nhất dễ dẫn đến tranh chấp. Thù lao chỉ phát sinh nếu đã thoả thuận từ trước hoặc theo quy định áp dụng cho loại việc đó.
Không có thoả thuận thù lao thì người được uỷ quyền có được đòi công không?
Theo nguyên tắc chung, uỷ quyền chỉ có thù lao khi các bên thoả thuận hoặc pháp luật quy định. Không có thoả thuận thì thường không có thù lao, nhưng chi phí hợp lý đã ứng ra để làm việc vẫn được hoàn lại. Nên nói rõ chuyện này ngay từ lúc nhờ.
Biên bản khép lại có cần công chứng không?
Đa số trường hợp không bắt buộc. Biên bản có chữ ký hai bên, tốt hơn có người chứng kiến, là đủ để làm bằng chứng. Với tài sản lớn hoặc khi quan hệ hai bên đã căng thẳng, có thể hỏi công chứng viên hoặc luật sư về việc lập văn bản có chứng nhận.
Người được uỷ quyền làm mất bản gốc giấy uỷ quyền thì sao?
Ghi việc mất vào biên bản khép lại, và nếu phạm vi còn rộng, cân nhắc lập văn bản chấm dứt rõ ràng rồi thông báo cho các bên có thể nhận giấy đó. Một tấm giấy mất mà còn quyền trên đó là rủi ro, dù xác suất bị dùng thấp.