Uỷ quyền thường xuyên cho phó giám đốc là việc người đại diện theo pháp luật giao cho cấp phó ký một nhóm việc lặp đi lặp lại trong một khoảng thời gian dài, thay vì mỗi lần vắng mặt lại viết một giấy riêng. Làm đúng thì công ty chạy nhanh hơn, giám đốc bớt ký những tờ không cần mắt mình; làm ẩu thì cấp phó cầm một tờ giấy “toàn quyền” mà chính giám đốc không còn nhớ đã ghi gì.
Điều cần nắm ngay từ đầu: uỷ quyền chuyển việc ký, không chuyển trách nhiệm quản lý. Với đối tác bên ngoài, công ty vẫn là bên gánh nghĩa vụ từ hợp đồng mà phó giám đốc ký trong phạm vi được giao; trong nội bộ, giám đốc vẫn trả lời trước hội đồng thành viên, hội đồng quản trị hoặc chủ sở hữu về việc đã chọn giao gì cho ai. Bài này đi qua cách chọn việc giao, hình thức văn bản, các bước thiết lập và những lỗi hay gặp ở công ty vừa và nhỏ.
Uỷ quyền thường xuyên khác uỷ quyền theo vụ việc ở chỗ nào
Uỷ quyền theo vụ việc là loại quen thuộc nhất: giám đốc đi công tác một tuần, viết giấy cho phó giám đốc ký hợp đồng mua vật tư với một nhà cung cấp cụ thể, hết việc thì hết quyền. Giấy ngắn, phạm vi hẹp, ai đọc cũng hiểu. Uỷ quyền thường xuyên thì khác về bản chất: nó giao hẳn một mảng việc, ví dụ toàn bộ hợp đồng mua nguyên liệu dưới một mức tiền, hoặc mọi văn bản trả lời khách hàng về khiếu nại chất lượng, trong suốt một năm hay cho tới khi có quyết định khác.
Vì thời gian dài và phạm vi rộng, uỷ quyền thường xuyên đòi hỏi ba thứ mà uỷ quyền vụ việc không cần lắm. Thứ nhất là ranh giới phải viết bằng tiêu chí chứ không bằng tên đối tác, vì trong một năm sẽ có đối tác mới. Thứ hai là cơ chế báo cáo lại, để giám đốc biết cấp phó đã ký những gì mà không phải lục từng hồ sơ. Thứ ba là điểm kết thúc rõ ràng: ngày hết hạn, hoặc sự kiện khiến quyền tự chấm dứt như cấp phó chuyển công tác.
Một khác biệt hay bị bỏ qua: uỷ quyền thường xuyên dễ biến thành thói quen. Sau vài tháng, cả công ty quen gọi phó giám đốc là người ký hợp đồng, rồi có lúc cấp phó ký sang cả loại việc không nằm trong văn bản mà không ai để ý. Đó là lý do văn bản uỷ quyền thường xuyên cần được đọc lại định kỳ, chứ không ký một lần rồi cất tủ.
Ai đứng ra uỷ quyền và những giới hạn đến từ điều lệ
Người uỷ quyền phải là người có quyền. Theo nguyên tắc của Bộ luật Dân sự, không ai trao được cái mình không có. Người đứng ra uỷ quyền cho phó giám đốc thường là người đại diện theo pháp luật của công ty, có thể là giám đốc, tổng giám đốc hoặc chủ tịch, tuỳ điều lệ ghi. Nếu công ty có nhiều người đại diện theo pháp luật, cần xem điều lệ phân chia quyền giữa họ thế nào trước khi một người trong số đó giao việc cho cấp phó.
Điều lệ có thể thu hẹp quyền của chính giám đốc. Luật Doanh nghiệp cho phép điều lệ và nghị quyết của hội đồng thành viên hoặc hội đồng quản trị quy định việc nào giám đốc được tự quyết, việc nào phải xin ý kiến. Giám đốc không thể uỷ quyền cho cấp phó ký một hợp đồng mà chính giám đốc cũng chỉ được ký sau khi có nghị quyết. Ở những việc ấy, uỷ quyền chỉ có nghĩa là cấp phó ký thay sau khi đã có nghị quyết, chứ không thay được bước thông qua.
Giao dịch cần chấp thuận riêng vẫn cần chấp thuận. Hợp đồng với người có liên quan, giao dịch có giá trị lớn so với tài sản công ty theo ngưỡng điều lệ, vay hoặc bảo lãnh lớn: đây là nhóm việc luật doanh nghiệp đòi cơ quan quản lý cao hơn chấp thuận. Văn bản uỷ quyền thường xuyên nên ghi thẳng rằng nhóm này không thuộc phạm vi giao, để cấp phó khỏi phải đoán.
Uỷ quyền lại cần được cho phép. Phó giám đốc nhận quyền rồi tự giao tiếp cho trưởng phòng là chuyện hay gặp. Nguyên tắc chung của pháp luật dân sự là chỉ được uỷ quyền lại khi người uỷ quyền đồng ý hoặc trong tình huống bất khả kháng, và phạm vi uỷ quyền lại không được rộng hơn phạm vi ban đầu. Nếu giám đốc không muốn chuỗi này xảy ra, hãy viết rõ một câu cấm uỷ quyền lại.
Việc nên giao cho cấp phó và việc nên giữ lại
Không có danh sách chuẩn cho mọi công ty, nhưng có một cách chia đã được nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ dùng: giao những việc lặp lại, có tiêu chuẩn rõ, sai thì sửa được; giữ những việc một lần, khó đảo ngược hoặc chạm vào tài sản lớn. Bảng dưới là ví dụ giả định cho một công ty phân phối khoảng năm mươi người.
| Nhóm việc | Nên giao thường xuyên? | Lý do |
|---|---|---|
| Hợp đồng mua nguyên liệu, vật tư dưới mức tiền đã định | Có, kèm mức trần | Lặp lại hằng tuần, có bảng giá tham chiếu, sai lệch nhỏ |
| Hợp đồng bán hàng theo mẫu đã được duyệt | Có | Điều khoản đã khoá sẵn, cấp phó chỉ điền số lượng và giá trong khung |
| Văn bản trả lời khiếu nại, đối chiếu công nợ | Có | Cần nhanh, nội dung theo sự việc, không tạo nghĩa vụ mới lớn |
| Hợp đồng lao động với nhân viên dưới cấp trưởng phòng | Tuỳ công ty | Nhiều nơi giao cho cấp phó phụ trách nhân sự, giữ lại cấp quản lý |
| Vay vốn, thế chấp, bảo lãnh | Không | Chạm vào tài sản công ty, thường cần nghị quyết riêng |
| Mua bán tài sản cố định giá trị lớn | Không | Khó đảo ngược, thường thuộc thẩm quyền cấp cao hơn |
| Giao dịch với người có liên quan của chính cấp phó | Không bao giờ | Xung đột lợi ích, luật đòi thủ tục chấp thuận riêng |
Cột “Tuỳ công ty” là chỗ giám đốc nên ngồi cùng cấp phó để chốt. Một quy tắc dễ áp dụng: việc nào giám đốc vẫn muốn xem trước khi ký thì đừng giao thường xuyên, chỉ giao theo vụ việc khi vắng mặt.
Hình thức văn bản: quyết định nội bộ, giấy uỷ quyền và thứ đối tác đòi xem
Trong thực tế công ty, uỷ quyền thường xuyên hay được lập dưới một trong hai hình thức. Cách thứ nhất là quyết định uỷ quyền do giám đốc ký, đóng dấu, gửi các phòng ban; cách thứ hai là giấy uỷ quyền đứng tên công ty giao cho phó giám đốc, đưa cho đối tác xem khi cần. Nhiều nơi làm cả hai: quyết định để quản trị nội bộ, giấy uỷ quyền rút gọn để trình bên ngoài.
Đối tác ký hợp đồng với công ty thường quan tâm ba điều: người đứng ký có đúng là người được uỷ quyền không, loại hợp đồng này có nằm trong phạm vi không, và quyền đó còn hiệu lực vào ngày ký không. Vì vậy bản trình cho bên ngoài nên ghi đủ họ tên, chức vụ, loại việc, mức trần nếu có, thời hạn, và tham chiếu tới văn bản gốc. Không cần đưa cho đối tác toàn bộ quy chế nội bộ, nhưng cũng đừng đưa một tờ chỉ ghi “được thay mặt giám đốc giải quyết công việc”, vì đối tác cẩn thận sẽ không chấp nhận.
Có cần công chứng không? Uỷ quyền trong nội bộ doanh nghiệp để ký hợp đồng thương mại thông thường thường không bắt buộc công chứng; nhưng một số cơ quan, ngân hàng hoặc thủ tục liên quan đến tài sản phải đăng ký có thể đòi hình thức riêng. Trước khi giao một loại việc có dính tới thủ tục hành chính, hãy hỏi trước nơi tiếp nhận họ chấp nhận văn bản nào. Phần khung các mục cần có trong văn bản giao quyền ký hợp đồng được trình bày ở danh mục khung nội dung của trang; nội dung cụ thể nên để luật sư hoặc pháp chế hoàn thiện.
Trách nhiệm sau khi uỷ quyền: với bên ngoài và trong nội bộ
Với đối tác, công ty là bên chịu nghĩa vụ. Hợp đồng do phó giám đốc ký trong phạm vi được giao ràng buộc công ty như thể giám đốc tự ký. Công ty không thể nói với nhà cung cấp rằng hợp đồng đó do cấp phó ký nên không thanh toán. Đây là lý do việc chọn phạm vi quan trọng hơn việc chọn người.
Phần vượt phạm vi không tự động ràng buộc công ty. Theo nguyên tắc của Bộ luật Dân sự, giao dịch người đại diện xác lập vượt quá phạm vi đại diện không làm phát sinh nghĩa vụ của người được đại diện đối với phần vượt, trừ khi người được đại diện chấp nhận, biết mà không phản đối, hoặc có lỗi khiến bên kia không biết. Câu cuối cùng này là chỗ nhiều công ty thua: để cấp phó ký vượt nhiều lần mà không ai phản đối thì rất khó nói về sau là mình không biết.
Trong nội bộ, giám đốc vẫn trả lời về việc giao. Hội đồng thành viên hoặc hội đồng quản trị sẽ hỏi giám đốc vì sao giao loại việc này, vì sao không kiểm. Uỷ quyền không phải tấm khiên cho giám đốc; nó là một quyết định quản trị mà giám đốc phải chịu trách nhiệm.
Cấp phó chịu trách nhiệm với người giao. Người được uỷ quyền phải làm đúng phạm vi, báo cáo, giữ bí mật và chịu trách nhiệm bồi thường nếu gây thiệt hại do làm sai. Nếu có thù lao riêng cho việc này thì trách nhiệm càng rõ. Quy chế nội bộ nên nói rõ cách xử lý khi cấp phó ký sai, để khi chuyện xảy ra không phải cãi nhau về nguyên tắc.
Các bước thiết lập uỷ quyền thường xuyên cho cấp phó
Quy trình dưới đây áp dụng được cho công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần cỡ nhỏ. Với doanh nghiệp có hội đồng quản trị, bước kiểm điều lệ cần làm kỹ hơn.
- Đọc lại điều lệ và các nghị quyết đang hiệu lực để biết chính giám đốc được tự quyết việc gì, mức tiền nào. Phạm vi giao cho cấp phó phải nằm gọn trong phần này.
- Liệt kê việc lặp lại trong sáu tháng gần nhất: loại hợp đồng, số lượng, giá trị điển hình. Danh sách thật giúp chọn mức trần sát với nhu cầu, không quá cao cũng không quá thấp.
- Chia ba cột: giao, giữ, giao có điều kiện. Với cột điều kiện, ghi rõ điều kiện là gì, ví dụ chỉ ký khi đã có phiếu đề xuất của phòng mua hàng.
- Soạn quyết định uỷ quyền có tiêu chí loại việc, mức trần, thời hạn, cấm hay cho uỷ quyền lại, nghĩa vụ báo cáo, sự kiện chấm dứt. Nhờ luật sư hoặc pháp chế rà câu chữ.
- Soạn bản rút gọn để trình đối tác, chỉ chứa thông tin họ cần kiểm, không lộ quy chế nội bộ.
- Thông báo cho các phòng ban liên quan và cho kế toán, để kế toán biết hợp đồng nào do cấp phó ký là hợp lệ khi thanh toán.
- Đặt lịch rà soát, ví dụ mỗi quý giám đốc xem danh sách hợp đồng cấp phó đã ký, đối chiếu với phạm vi, điều chỉnh nếu cần.
Những lỗi hay gặp khi giao quyền ký dài hạn
Phần lớn rắc rối không đến từ cấp phó có ý xấu, mà từ văn bản viết lỏng và việc kiểm bị bỏ quên. Các lỗi dưới đây xuất hiện lặp đi lặp lại ở công ty nhỏ:
- Ghi “toàn quyền thay mặt giám đốc”. Câu này làm đối tác yên tâm nhưng làm công ty mất kiểm soát, và vẫn không vượt được những việc cần nghị quyết.
- Không ghi thời hạn. Văn bản tồn tại lâu hơn quan hệ làm việc; cấp phó nghỉ rồi mà bản sao vẫn nằm trong tay đối tác.
- Không có mức trần. Cùng là “hợp đồng mua vật tư” nhưng một đơn nhỏ và một đơn bằng nửa vốn điều lệ là hai câu chuyện khác nhau.
- Giao trùng cho hai cấp phó. Hai người cùng được ký cùng loại việc dẫn tới hai hợp đồng chồng nhau với cùng một nhà cung cấp.
- Không báo cho kế toán. Kế toán từ chối thanh toán hợp đồng hợp lệ, hoặc ngược lại thanh toán cả hợp đồng ngoài phạm vi.
- Không rà lại khi điều lệ thay đổi. Công ty đổi mô hình quản lý, ngưỡng giao dịch lớn đổi, văn bản uỷ quyền cũ trở nên lệch mà không ai cập nhật.
Nếu phải chọn một việc để làm ngay, hãy rà xem trong công ty hiện có bao nhiêu văn bản uỷ quyền còn hiệu lực và ai đang giữ chúng. Phần lớn công ty nhỏ không trả lời được câu này ngay lập tức, và đó là dấu hiệu nên lập sổ theo dõi.
Câu hỏi thường gặp
Phó giám đốc có tự động được ký thay khi giám đốc vắng không?
Không. Chức danh phó giám đốc tự nó không trao quyền đại diện cho công ty với bên ngoài. Cấp phó chỉ ký được khi điều lệ quy định như vậy hoặc khi có văn bản uỷ quyền của người đại diện theo pháp luật. Đối tác cẩn thận sẽ đòi xem văn bản đó trước khi ký.
Uỷ quyền thường xuyên nên để thời hạn bao lâu?
Không có con số chung. Nhiều công ty chọn theo năm tài chính để tiện rà soát cùng kế hoạch kinh doanh, hoặc gắn với nhiệm kỳ của cấp phó. Điều quan trọng là có thời hạn cụ thể và có lịch rà lại trước khi hết hạn, thay vì để trống.
Giám đốc đã uỷ quyền rồi có còn tự ký được việc đó không?
Có. Uỷ quyền không làm người uỷ quyền mất quyền của chính mình. Tuy vậy, nên có quy ước trong nội bộ để tránh cả hai người cùng ký hai hợp đồng chồng nhau cho cùng một việc, ví dụ cấp phó báo trước khi ký những hợp đồng gần mức trần.
Cấp phó ký vượt mức trần thì hợp đồng có hiệu lực với công ty không?
Phần vượt về nguyên tắc không ràng buộc công ty, trừ khi công ty chấp nhận, biết mà không phản đối, hoặc có lỗi khiến đối tác không biết giới hạn. Mỗi tình huống cụ thể cần luật sư xem hồ sơ, vì kết quả phụ thuộc nhiều vào giấy tờ và cách hai bên đã làm việc.
Có nên đưa nguyên quyết định uỷ quyền nội bộ cho đối tác xem không?
Thường không cần. Quyết định nội bộ có thể chứa mức trần của nhiều loại việc, tên nhiều người và các điều kiện quản trị. Bản rút gọn ghi đúng người, đúng loại việc, mức trần liên quan và thời hạn là đủ để đối tác kiểm, đồng thời giữ được thông tin nội bộ.
Công ty một thành viên do cá nhân làm chủ có cần làm phức tạp như vậy không?
Công ty càng nhỏ thì văn bản càng có thể ngắn, nhưng bốn yếu tố vẫn nên có: loại việc, mức trần, thời hạn và việc có cho uỷ quyền lại hay không. Thiếu một trong bốn thứ này thì chủ công ty sẽ khó kiểm soát khi quy mô tăng lên.