TraoQuyen.comTrao Quyền
Uỷ quyền cho và thay cha mẹ già yếu

Vợ chồng già uỷ quyền cho nhau khi một người yếu bệnh: tài sản chung và giới hạn

Khi cha hoặc mẹ yếu bệnh, người còn khoẻ lo mọi việc: vì sao vợ chồng vẫn cần uỷ quyền cho nhau, tài sản chung cần ai ký và khi người khoẻ cũng đã mệt.

Elderly Vietnamese wife holding her frail husband arm as they sit on a bamboo bed in a Gia Lai wooden house, a closed folder beside them, late afternoon light, faces turned away

Vợ chồng không mặc nhiên được ký thay nhau trong mọi việc, kể cả khi đã sống với nhau năm, sáu mươi năm. Khi cha hoặc mẹ yếu bệnh, người còn khoẻ thường lo hết việc nhà, nhưng ngân hàng, cơ quan chi trả lương hưu hay văn phòng đăng ký đất đai chỉ làm việc với người đứng tên hoặc người có giấy uỷ quyền hợp lệ. Luật Hôn nhân và gia đình cho phép vợ chồng uỷ quyền cho nhau, và đây là việc nên làm sớm.

Bài này viết cho các gia đình mà cha mẹ còn cả hai, một người bắt đầu yếu. Nội dung gồm: vì sao "vợ chồng thì cần gì giấy" là ngộ nhận, những việc với tài sản chung cần cả hai cùng đồng ý, cách chọn phạm vi giao cho nhau, vì sao nên có thêm một người con dự phòng khi người khoẻ cũng đã già, và điều gì thay đổi khi người bệnh không còn nhận thức.

Vì sao vợ chồng vẫn cần giấy uỷ quyền cho nhau

Trong suy nghĩ của nhiều cụ, vợ chồng là một: tiền của ông cũng là tiền của bà, ông ký thì bà cũng như đã ký. Về tình cảm thì đúng, nhưng về thủ tục thì không. Lương hưu của ông được chi cho người hưởng là ông. Sổ tiết kiệm đứng tên bà thì ngân hàng làm việc với bà. Căn nhà ghi tên cả hai trên giấy chứng nhận thì giao dịch cần cả hai.

Khi cả hai còn khoẻ, sự khác biệt này ít khi lộ ra vì ai đi việc người nấy. Đến lúc ông nằm liệt sau một trận ốm, bà ra bưu điện lĩnh lương hưu thay ông và bị từ chối vì không có giấy uỷ quyền; ra ngân hàng rút tiền gửi đứng tên ông để trả viện phí cũng không được. Bà phải quay về, nhờ con mời công chứng viên đến nhà, trong lúc vừa chăm chồng vừa lo tiền.

Luật Hôn nhân và gia đình có quy định về đại diện giữa vợ và chồng, trong đó vợ chồng có thể uỷ quyền cho nhau xác lập, thực hiện, chấm dứt giao dịch. Nghĩa là con đường đã có sẵn, chỉ cần đi trước khi một trong hai người không còn đủ sức đi.

Tài sản chung: việc nào cần cả hai cùng đồng ý

Không phải giao dịch nào với tài sản chung cũng cần chữ ký của cả hai, nhưng những việc lớn thì cần. Bảng dưới gom các trường hợp hay gặp ở mức nguyên tắc; trường hợp cụ thể hỏi công chứng viên hoặc luật sư.

ViệcNguyên tắc chungKhi một người yếu bệnh
Chi tiêu sinh hoạt, thuốc men hằng ngàyMỗi người tự làm để đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đìnhNgười khoẻ tự lo, không cần giấy
Bán, tặng cho, thế chấp nhà đất là tài sản chungCần thoả thuận bằng văn bản của cả hai vợ chồngNgười yếu bệnh phải tự ký hoặc uỷ quyền khi còn tỉnh
Tài sản chung phải đăng ký (xe, nhà, đất) đứng tên một ngườiGiao dịch lớn vẫn thường cần sự đồng ý của người kiaHỏi nơi tiếp nhận trước khi làm
Tiền gửi, tài khoản đứng tên riêng một ngườiNgân hàng làm việc với chủ tài khoảnCần uỷ quyền theo yêu cầu của ngân hàng
Lương hưu, trợ cấp của từng ngườiChi trả cho đúng người hưởngCần giấy uỷ quyền theo mẫu của cơ quan chi trả

Dòng thứ hai là chỗ nhiều gia đình vấp phải nhất. Nếu cha mẹ định bán căn nhà chung để chuyển về ở với con, cả hai phải đồng ý bằng văn bản. Khi một người đã yếu đến mức không đi được, gia đình cần mời công chứng viên đến nhà; khi người đó không còn nhận thức, việc bán nhà trở thành vấn đề pháp lý phức tạp, phải qua cơ chế giám hộ.

Phạm vi nên giao cho nhau

Những việc định kỳ. Lĩnh lương hưu, nhận trợ cấp, đóng các khoản phí, gia hạn hợp đồng cho thuê. Đây là những việc người khoẻ phải làm thay thường xuyên nhất khi người kia nằm một chỗ.

Giao dịch ngân hàng ở mức cần thiết. Rút tiền gửi để trả chi phí chữa bệnh, tái tục sổ tiết kiệm. Ngân hàng thường có mẫu riêng, hỏi trước để làm một lần.

Giấy tờ hành chính. Làm việc với uỷ ban xã, cơ quan bảo hiểm, bệnh viện về các thủ tục không đòi chính người bệnh có mặt.

Việc lớn: cân nhắc kỹ. Có nên giao cả quyền bán, thế chấp tài sản riêng của người yếu bệnh hay không là chuyện cần bàn với các con và hỏi luật sư. Nhiều cụ chọn giữ việc lớn để cả hai cùng quyết, hoặc cùng ký khi cần.

Tài sản riêng của từng người. Tài sản người yếu bệnh được thừa kế riêng hay có trước hôn nhân không thuộc tài sản chung. Việc giao cho vợ hoặc chồng quản lý phần này cần được ghi rõ, vì các con của mỗi bên có thể có quyền lợi khác nhau.

Ghi rõ thời hạn và việc báo lại. Nghe có vẻ thừa giữa vợ chồng, nhưng khi các con cùng quan tâm đến tài sản của cha mẹ, một giấy rõ ràng giúp người mẹ hay người cha đang lo việc không phải giải thích từng khoản.

Người khoẻ cũng đã già: cần một người con dự phòng

Người chăm vợ hay chồng đau ốm thường cũng đã ngoài bảy mươi. Gánh việc chăm sóc cộng với chạy giấy tờ dễ làm họ kiệt sức, và không hiếm trường hợp người khoẻ lại ngã bệnh trước. Khi đó, giấy uỷ quyền giữa hai vợ chồng không còn ai dùng được.

Vì vậy, khi lập uỷ quyền cho nhau, nên tính luôn một người con làm phương án dự phòng. Có thể người yếu bệnh lập một giấy cho vợ hoặc chồng, đồng thời lập một giấy khác cho một người con với cùng phạm vi, để khi người kia không làm được thì con làm tiếp. Cách sắp xếp cụ thể nên hỏi công chứng viên để hai giấy không gây rối cho nơi tiếp nhận.

Người khoẻ cũng nên nghĩ đến chính mình: lập luôn giấy uỷ quyền của mình cho một người con, phòng khi mình cũng ốm. Một buổi công chứng tại nhà cho cả hai cụ, mỗi người một giấy, tiết kiệm công sức hơn nhiều so với làm hai lần trong hai lần khẩn cấp khác nhau.

Khi người bệnh không còn nhận thức

Nếu người vợ hay người chồng yếu bệnh dần mất khả năng nhận thức, không thể lập uỷ quyền mới. Bộ luật Dân sự đặt vợ hoặc chồng ở vị trí đầu tiên trong thứ tự người giám hộ đương nhiên của người đã mất năng lực hành vi dân sự, nếu người đó đủ điều kiện. Tuy vậy, việc giám hộ cần có căn cứ pháp lý về tình trạng năng lực, thường là quyết định của toà án, và phải đăng ký theo quy định.

Một điểm hay bị bỏ qua: người giám hộ là vợ hoặc chồng vẫn chịu những giới hạn của luật về quản lý tài sản của người được giám hộ, và cần có người giám sát việc giám hộ cho những giao dịch lớn. Người mẹ đang chăm cha không vì thế mà tự quyết được mọi việc với phần tài sản của cha.

Luật Hôn nhân và gia đình cũng có quy định riêng cho trường hợp một bên vợ chồng mất năng lực hành vi dân sự, liên quan đến quản lý tài sản chung. Đây là phần nên hỏi luật sư ngay khi gia đình thấy dấu hiệu suy giảm nhận thức, không chờ đến lúc cần bán tài sản mới tìm hiểu. Các con cũng nên được nghe cùng, vì cách quản lý tài sản chung của cha mẹ trong giai đoạn này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi và trách nhiệm của cả nhà.

Lập uỷ quyền giữa vợ chồng già: trình tự gọn

Một cách làm phù hợp với phần lớn gia đình:

  1. Các con ngồi với cha mẹ, liệt kê tài sản và các khoản thu của từng người: đứng tên ai, ở đâu.
  2. Xác định việc người khoẻ sẽ phải làm thay người yếu trong một hai năm tới.
  3. Hỏi trước ngân hàng, cơ quan chi trả lương hưu về mẫu và hình thức giấy họ nhận.
  4. Mời công chứng viên đến nhà nếu người yếu bệnh không đi được, làm cùng lúc giấy cho vợ hoặc chồng và giấy dự phòng cho một người con.
  5. Người khoẻ cân nhắc lập luôn giấy uỷ quyền của mình cho một người con.
  6. Báo cho các con khác, cất bản gốc ở nơi ít nhất hai người biết.

Toàn bộ việc này có thể xong trong một tuần nếu chuẩn bị tốt. So với cảnh người mẹ già một mình chạy giữa bệnh viện và ngân hàng mà không làm được việc gì, đó là một tuần đáng bỏ ra.

Nếu cha mẹ ngại, có thể bắt đầu chỉ với giấy lĩnh lương hưu và giao dịch ngân hàng, những việc gấp nhất. Phần còn lại bàn tiếp khi cha mẹ đã quen với ý tưởng uỷ quyền cho nhau và cho con.

Ví dụ giả định: ông bà ở Gia Lai và chiếc sổ tiết kiệm đứng tên ông

Ví dụ giả định: ông Sáu và bà Sáu ở Gia Lai, cùng ngoài bảy mươi. Ông bị suy tim, nằm viện ngày càng thường xuyên. Sổ tiết kiệm của hai ông bà đứng tên ông, lương hưu cũng là của ông. Bà lo cơm nước, thuốc men, nhưng mỗi lần cần tiền phải đợi ông khoẻ hơn để cùng ra ngân hàng.

Con gái ở Đắk Lắk về, ngồi với cha mẹ một buổi. Ông muốn bà được thay ông lĩnh lương hưu và rút tiền gửi khi cần chữa bệnh, nhưng việc bán mảnh rẫy thì ông muốn cả hai cùng quyết. Bà nói bà sợ mình cũng có lúc ốm. Cả nhà thống nhất ông lập giấy uỷ quyền cho bà, đồng thời lập một giấy cùng phạm vi cho con gái. Bà lập giấy uỷ quyền của mình cho con gái.

Công chứng viên đến nhà một buổi sáng. Sáu tháng sau, bà bị ngã gãy tay, con gái về dùng giấy dự phòng để lĩnh lương hưu cho ông. Không ai phải chạy, không kỳ lương nào bị lỡ, và mảnh rẫy vẫn nằm yên chờ ông bà cùng quyết.

Câu hỏi thường gặp

Vợ có được tự lĩnh lương hưu của chồng khi chồng nằm viện không?

Thường là không, nếu không có giấy uỷ quyền theo yêu cầu của cơ quan chi trả. Lương hưu được chi cho đúng người hưởng. Nên làm giấy uỷ quyền sớm, khi chồng còn tỉnh táo.

Nhà đứng tên cả hai vợ chồng, một người yếu thì người kia bán được không?

Bán tài sản chung là nhà đất cần sự đồng ý bằng văn bản của cả hai. Người yếu bệnh còn tỉnh có thể tự ký hoặc uỷ quyền. Nếu đã mất nhận thức, cần hỏi luật sư về cơ chế giám hộ.

Vợ chồng uỷ quyền cho nhau có cần công chứng không?

Tuỳ việc và tuỳ nơi nhận giấy. Việc liên quan đến nhà đất thường cần công chứng; lĩnh lương hưu hay giao dịch ngân hàng thì theo mẫu của cơ quan đó. Hỏi trước để làm đúng hình thức.

Có nên lập giấy dự phòng cho một người con không?

Nên, vì người khoẻ cũng đã lớn tuổi và có thể ốm bất cứ lúc nào. Hỏi công chứng viên về cách ghi để hai giấy cùng tồn tại mà không gây nhầm lẫn cho nơi tiếp nhận.

Khi chồng mất nhận thức, vợ có mặc nhiên quản lý toàn bộ tài sản không?

Không mặc nhiên. Vợ thường đứng đầu thứ tự người giám hộ đương nhiên nếu đủ điều kiện, nhưng việc giám hộ cần căn cứ pháp lý, có người giám sát và chịu giới hạn về giao dịch tài sản. Hỏi luật sư cụ thể.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138