TraoQuyen.comTrao Quyền
Uỷ quyền trong công ty, hộ kinh doanh

Bố mẹ đứng tên giám đốc, con điều hành: uỷ quyền trong công ty gia đình cho rõ ràng

Công ty gia đình do bố mẹ đứng tên người đại diện, con cái lo việc hằng ngày: rủi ro cho cả hai thế hệ, cách uỷ quyền và khi nào nên đổi người đại diện.

Elderly father and adult daughter seated side by side at a family business office in Hue, father resting hands on a closed ledger, daughter turned toward him, faces not visible

Ở nhiều công ty gia đình, bố hoặc mẹ vẫn đứng tên giám đốc, là người đại diện theo pháp luật, trong khi con cái đã điều hành gần hết công việc hằng ngày; muốn con ký thay hợp lệ thì cần văn bản uỷ quyền rõ ràng, và về lâu dài nên tính tới việc đổi hoặc bổ sung người đại diện cho khớp với thực tế. Tình trạng “người ký một nơi, người quyết một nẻo” kéo dài là nguồn rủi ro cho cả hai thế hệ.

Với bố mẹ, rủi ro là phải chịu trách nhiệm cá nhân trong những trường hợp luật quy định đối với người quản lý, người đại diện, về những việc mình không trực tiếp quyết. Với con, rủi ro là ký những văn bản mà về pháp lý mình không có quyền, hoặc có quyền nhưng không ai ngoài gia đình biết tới đâu. Bài này không bàn chuyện thừa kế phần vốn, mà tập trung vào quyền điều hành: uỷ quyền thế nào trong giai đoạn chuyển tiếp và lúc nào nên chuyển hẳn.

Vì sao tình trạng này phổ biến và vì sao không nên để lâu

Rất nhiều công ty trách nhiệm hữu hạn ở Việt Nam được bố mẹ lập từ khi còn là cơ sở nhỏ, sau đó con cái học xong về phụ giúp, rồi dần nắm việc. Đổi người đại diện theo pháp luật là một thủ tục đăng ký, nhưng về mặt tình cảm thì là chuyện lớn: bố mẹ chưa muốn “rút”, con chưa muốn “giành”. Thế là tên trên giấy giữ nguyên, việc thật chuyển dần.

Lúc đầu không có gì sai. Con ký hợp đồng theo uỷ quyền của bố, bố vẫn đọc qua những việc lớn. Vấn đề phát sinh khi khoảng cách giữa giấy tờ và thực tế ngày càng xa: bố không còn đọc hợp đồng, con ký mọi thứ bằng một giấy uỷ quyền rộng viết từ nhiều năm trước, chữ ký số của công ty do con giữ và dùng, con dấu nằm ở bàn con. Người ngoài nhìn vào giấy tờ thấy bố là người chịu trách nhiệm; người trong nhà biết con mới là người quyết.

Khi mọi thứ suôn sẻ, khoảng cách này vô hại. Khi có tranh chấp với đối tác, kiểm tra của cơ quan nhà nước, hay chỉ đơn giản là bố mẹ ốm nặng, khoảng cách đó biến thành câu hỏi khó: ai đã quyết, ai phải trả lời, văn bản nào còn hiệu lực. Càng để lâu, càng khó gỡ.

Rủi ro cho từng bên

Bố mẹ đứng tên chịu trách nhiệm về việc mình không quyết. Người đại diện theo pháp luật có những nghĩa vụ luật định đối với doanh nghiệp, và trong một số trường hợp có thể bị xem xét trách nhiệm cá nhân. Uỷ quyền cho con không tự động chuyển những nghĩa vụ đó sang con. Bố mẹ có thể phải trả lời trước cơ quan có thẩm quyền về những quyết định của con mà mình không biết.

Con ký vượt phạm vi mà không biết. Giấy uỷ quyền cũ có thể không bao gồm những loại việc mới phát sinh khi công ty lớn lên, như vay vốn lớn hay góp vốn vào công ty khác. Con ký theo thói quen, sau đó đối tác hoặc ngân hàng phát hiện người ký không có đủ quyền.

Bố mẹ mất năng lực nhận thức. Nếu người đại diện theo pháp luật không còn minh mẫn, những văn bản uỷ quyền mới không thể được ký hợp lệ, và việc đổi người đại diện cũng phải đi đường khác theo điều lệ và luật. Công ty có thể bị kẹt đúng lúc cần quyết nhanh.

Mâu thuẫn giữa anh chị em. Khi có nhiều con, người được bố mẹ uỷ quyền rộng có thể bị các anh chị em khác nghi ngờ. Không có văn bản rõ và báo cáo minh bạch thì nghi ngờ dễ thành tranh chấp, nhất là khi kèm chuyện phần vốn.

Đối tác và ngân hàng ngại. Ngân hàng, đối tác lớn ngày càng kỹ trong việc kiểm thẩm quyền người ký. Thấy người điều hành thật không phải người đại diện, họ đòi thêm giấy tờ, làm chậm giao dịch.

Ba cách sắp xếp quyền điều hành và khi nào phù hợp

Không có cách nào đúng cho mọi gia đình. Bảng dưới so sánh ba cách phổ biến ở mức nguyên tắc; chi tiết phụ thuộc loại hình công ty và điều lệ.

CáchNội dungPhù hợp khiLưu ý
Giữ nguyên, uỷ quyền cho conBố mẹ vẫn là người đại diện, con được uỷ quyền theo phạm viGiai đoạn chuyển tiếp ngắn, bố mẹ vẫn theo dõi đượcVăn bản phải có phạm vi, thời hạn, báo cáo; rà lại định kỳ
Thêm con làm người đại diện thứ haiCông ty có từ hai người đại diện theo pháp luật, điều lệ phân quyềnBố mẹ muốn vẫn có vai trò nhưng con cần quyền đầy đủĐiều lệ phải ghi rõ ai làm việc gì để tránh hai người ký ngược nhau
Chuyển hẳn người đại diện sang conCon trở thành người đại diện theo pháp luật, bố mẹ giữ vai trò chủ sở hữu hoặc thành viênCon đã điều hành ổn định, bố mẹ muốn luiBố mẹ giám sát qua quyền của chủ sở hữu, thành viên theo điều lệ

Công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần có thể có nhiều người đại diện theo pháp luật theo Luật Doanh nghiệp, với điều kiện điều lệ quy định số lượng, chức danh và quyền hạn. Thủ tục thay đổi, bổ sung làm tại cơ quan đăng ký kinh doanh theo quy định hiện hành; nên có luật sư rà điều lệ trước khi nộp.

Uỷ quyền cho con trong giai đoạn chuyển tiếp

Nếu gia đình chọn giữ nguyên người đại diện thêm một thời gian, giấy uỷ quyền cho con nên được làm lại cho khớp với thực tế, thay vì dùng tờ giấy cũ. Trình tự gợi ý:

  1. Liệt kê việc con đang thực sự làm: ký hợp đồng loại nào, chi tiền mức nào, làm việc với cơ quan nào, giữ chữ ký số và con dấu hay không.
  2. Đánh dấu những việc bố mẹ muốn vẫn được biết trước: vay vốn, mua bán tài sản lớn, góp vốn, thay đổi nhân sự chủ chốt.
  3. Soạn văn bản uỷ quyền mới có phạm vi theo danh sách, mức trần cho từng loại, thời hạn, nghĩa vụ báo cáo, cấm uỷ quyền lại với việc lớn.
  4. Thu hồi và huỷ các giấy uỷ quyền cũ, ghi vào sổ theo dõi uỷ quyền của công ty.
  5. Thống nhất cách báo cáo: một buổi mỗi tháng con trình bày tình hình, bố mẹ đọc các hợp đồng lớn; với anh chị em là thành viên, gửi báo cáo cùng lúc.
  6. Đặt hẹn rà lại sau một khoảng thời gian, để quyết định tiếp tục, mở rộng phạm vi, hay chuyển sang cách sắp xếp khác.

Khi bố mẹ đã lớn tuổi, nên làm các văn bản này trong lúc bố mẹ còn minh mẫn và khoẻ mạnh, có người làm chứng hoặc công chứng khi cần. Uỷ quyền không dùng được khi người uỷ quyền đã mất khả năng nhận thức; lúc đó gia đình phải đi những thủ tục khác mà luật sư cần tư vấn cụ thể.

Điều không nên làm: đứng tên hộ để né trách nhiệm

Có một biến thể của câu chuyện này cần nói thẳng: người thật sự điều hành cố ý để bố mẹ, người thân đứng tên giám đốc nhằm tránh trách nhiệm của chính mình, ví dụ vì đang thuộc diện không được quản lý doanh nghiệp, hoặc để tách mình khỏi những khoản nợ, nghĩa vụ của công ty. Đây không còn là chuyện sắp xếp gia đình mà là rủi ro pháp lý cho người đứng tên.

Người đứng tên trên giấy tờ là người mà pháp luật, cơ quan nhà nước và đối tác nhìn vào đầu tiên. Họ có thể phải trả lời về những việc mình không làm, và lời giải thích “thật ra con mới là người điều hành” không tự động giải thoát họ. Ngược lại, người điều hành ngầm cũng không an toàn: khi có vi phạm, cơ quan có thẩm quyền vẫn có thể xác định ai là người thực tế quyết định.

Nếu bố mẹ được đề nghị đứng tên một công ty mà mình không hiểu hoạt động, lời khuyên đúng là từ chối hoặc hỏi luật sư trước. Nếu gia đình đang ở trong tình trạng này từ trước, cách gỡ an toàn nhất là làm cho giấy tờ khớp với thực tế: người điều hành trở thành người đại diện theo pháp luật nếu đủ điều kiện, hoặc thu hẹp vai trò cho đúng với quyền thật.

Chuẩn bị cho ngày chuyển giao hẳn

Dù chọn cách nào, phần lớn gia đình rồi sẽ đến lúc chuyển hẳn quyền điều hành. Chuẩn bị sớm những việc sau giúp ngày đó nhẹ nhàng:

  • Rà điều lệ: số người đại diện theo pháp luật, chức danh, cách bổ nhiệm, quyền của chủ sở hữu hoặc hội đồng thành viên.
  • Gom đủ hồ sơ pháp lý của công ty vào một chỗ: giấy chứng nhận, điều lệ, các nghị quyết, sổ đăng ký thành viên, sổ theo dõi uỷ quyền.
  • Liệt kê các hợp đồng lớn, khoản vay, bảo lãnh đang đứng tên công ty và người đã ký, để người mới nắm.
  • Thống nhất trong gia đình vai trò của bố mẹ sau chuyển giao: chủ sở hữu, thành viên, cố vấn, hay rút hẳn.
  • Lên kế hoạch báo cho ngân hàng, đối tác lớn về người đại diện mới, kèm giấy tờ đăng ký đã cập nhật.
  • Tách bạch câu chuyện quyền điều hành với câu chuyện phần vốn và thừa kế; hai chuyện liên quan nhưng giải quyết bằng văn bản khác nhau.

Chuyển giao điều hành là một việc pháp lý lẫn một việc gia đình. Có luật sư rà giấy tờ và một buổi họp gia đình nói rõ vai trò của từng người thường đỡ được nhiều năm hiểu lầm về sau.

Ví dụ giả định: một xưởng gỗ chuyển giao trong hai năm

Ông chủ một xưởng gỗ ở Gia Lai lập công ty trách nhiệm hữu hạn từ khi xưởng còn nhỏ, đứng tên giám đốc. Con gái học quản trị về làm, sau vài năm đã lo gần hết khách hàng, mua gỗ và tài chính. Gia đình chọn chuyển giao trong khoảng hai năm thay vì làm một lần.

Năm đầu, ông vẫn là người đại diện theo pháp luật, ký giấy uỷ quyền mới cho con gái với phạm vi rõ: ký hợp đồng bán hàng, mua nguyên liệu dưới một mức trần, làm việc với ngân hàng về các giao dịch thường ngày; vay vốn, mua máy móc lớn và thay đổi nhân sự quản lý vẫn cần ông đồng ý bằng văn bản. Mỗi tháng có một buổi ngồi lại xem số liệu, người con trai đang làm ở nơi khác nhưng là thành viên góp vốn cũng nhận báo cáo.

Năm thứ hai, gia đình sửa điều lệ để công ty có hai người đại diện theo pháp luật: ông giữ chức chủ tịch hội đồng thành viên, con gái làm giám đốc, điều lệ ghi rõ việc nào giám đốc tự quyết, việc nào cần hội đồng thành viên thông qua. Giấy uỷ quyền cũ được thu hồi vì không còn cần. Đối tác và ngân hàng được báo bằng văn bản kèm giấy tờ đăng ký mới.

Kết quả không có gì kịch tính, và đó chính là điều gia đình muốn. Tại mỗi thời điểm, giấy tờ đều khớp với người đang thật sự quyết định, và không ai phải giải thích với người ngoài vì sao người ký lại không phải người điều hành.

Câu hỏi thường gặp

Con chưa có tên trong công ty có được bố uỷ quyền ký hợp đồng không?

Có thể. Người được uỷ quyền không bắt buộc là thành viên hay có chức danh trong công ty. Tuy vậy, đối tác thường đòi văn bản uỷ quyền rõ phạm vi và có thể hỏi thêm về vai trò của người ký, nên văn bản cần ghi đủ.

Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên có được có hai người đại diện theo pháp luật không?

Luật Doanh nghiệp cho phép công ty trách nhiệm hữu hạn và công ty cổ phần có một hoặc nhiều người đại diện theo pháp luật, điều lệ quy định cụ thể. Cách ghi chức danh và phân quyền giữa hai người cần luật sư rà để tránh xung đột khi ký.

Bố đã ốm nặng, không ký được nữa thì công ty làm sao?

Nếu bố không còn minh mẫn, uỷ quyền mới không thể lập hợp lệ. Gia đình cần xem điều lệ về việc thay người đại diện, quyền của chủ sở hữu hoặc hội đồng thành viên, và có thể cần các thủ tục liên quan đến năng lực hành vi. Trường hợp này nên hỏi luật sư sớm.

Con giữ chữ ký số của công ty có cần giấy uỷ quyền riêng không?

Chữ ký số của doanh nghiệp là công cụ thể hiện ý chí của công ty trên văn bản điện tử. Ai được giữ và dùng nên được quy định bằng văn bản nội bộ rõ ràng. Giao chữ ký số mà không có văn bản thì khó phân định trách nhiệm khi có giao dịch phát sinh tranh cãi.

Anh chị em khác có quyền xem con được bố mẹ uỷ quyền những gì không?

Nếu anh chị em là thành viên hoặc cổ đông, họ có quyền tiếp cận thông tin theo Luật Doanh nghiệp và điều lệ. Nếu không, đó là chuyện gia đình tự thoả thuận. Minh bạch phạm vi uỷ quyền trong nhà thường giảm nghi ngờ hơn là giữ kín.

Đổi người đại diện theo pháp luật có làm mất hiệu lực các hợp đồng cũ không?

Không. Hợp đồng do công ty ký vẫn là của công ty, dù người đại diện thay đổi. Điều cần làm là báo cho đối tác về người đại diện mới và rà các giấy uỷ quyền do người cũ ký để quyết định giữ hay thu hồi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138