TraoQuyen.comTrao Quyền
Uỷ quyền cho và thay cha mẹ già yếu

Cha mẹ không còn minh mẫn: giấy uỷ quyền dừng ở đâu, giám hộ bắt đầu thế nào

Khi cha mẹ không còn tự quyết được: vì sao không lập uỷ quyền mới, giấy cũ dùng tới đâu, những việc không được làm và lộ trình giám hộ ở mức nguyên tắc.

Two adult siblings seated across a small table in a Hue lawyer office, an older lawyer listening with hands folded, closed folders, window light, faces turned away

Khi cha mẹ không còn hiểu và tự quyết được việc của mình, gia đình không thể lập giấy uỷ quyền mới, và giấy cũ cũng không còn là chỗ dựa chắc chắn. Uỷ quyền dựa trên ý chí của người uỷ quyền; ý chí ấy không còn thì nền móng của giấy cũng lung lay. Con đường pháp luật đặt ra cho tình huống này là giám hộ, thường bắt đầu bằng việc toà án xem xét tình trạng năng lực của người cha, người mẹ.

Bài này giúp người con nhận ra thời điểm chuyển tiếp, biết những việc tuyệt đối không nên làm, và hình dung lộ trình giám hộ ở mức nguyên tắc. Mỗi gia đình có hoàn cảnh riêng về tài sản, số con, quan hệ vợ chồng của cha mẹ, nên trước khi làm bất cứ thủ tục nào, nên gặp luật sư để được hướng dẫn theo đúng trường hợp của mình.

Những dấu hiệu cho thấy cha mẹ khó tự quyết việc giấy tờ

Đánh giá sức khoẻ tâm thần là việc của bác sĩ và giám định viên, gia đình không tự chẩn đoán. Nhưng trong đời sống hằng ngày, có những dấu hiệu cho thấy đã đến lúc cần bàn với bác sĩ và luật sư thay vì tiếp tục để cha mẹ ký giấy:

  • Cha mẹ ký một giấy hôm trước, hôm sau không nhớ đã ký gì, cũng không hiểu khi được đọc lại.
  • Không còn nhận ra giá trị tiền: đưa cả xấp tiền cho người bán hàng rong, hoặc nhầm số tiền lớn với tiền lẻ.
  • Bị người lạ dẫn dắt dễ dàng: đồng ý mua hàng, chuyển tiền, ký hợp đồng chỉ sau một cuộc nói chuyện ngắn.
  • Không còn nhận ra con cháu hoặc nhầm người này với người khác thường xuyên.
  • Ý kiến về cùng một việc thay đổi qua lại trong một buổi, theo người đang ngồi cạnh.
  • Bác sĩ điều trị đã ghi nhận tình trạng suy giảm nhận thức trong hồ sơ.

Có dấu hiệu không có nghĩa cha mẹ đã mất năng lực theo nghĩa pháp lý. Nhiều người lúc tỉnh lúc lẫn, vẫn tự quyết được việc nhỏ. Điều cần làm là đưa cha mẹ đi khám, ghi lại diễn biến, và hỏi luật sư trước khi để cha mẹ ký bất cứ giấy tờ quan trọng nào nữa.

Giấy uỷ quyền đã lập còn dùng được tới đâu

Đây là câu hỏi nhiều gia đình đặt ra nhất, và cũng là câu khó trả lời gọn nhất. Bộ luật Dân sự liệt kê một số trường hợp đại diện theo uỷ quyền chấm dứt, như hết thời hạn, việc đã xong, một bên chết hoặc đơn phương chấm dứt. Việc người uỷ quyền sau đó mất khả năng nhận thức tác động thế nào đến giấy đã lập hợp lệ trước đó là điểm cần luật sư phân tích theo từng trường hợp, đặc biệt khi đã có quyết định của toà án về năng lực của người đó.

Trên thực tế, các nơi tiếp nhận thường dè dặt. Ngân hàng, văn phòng công chứng, cơ quan đăng ký đất đai khi biết người uỷ quyền đang trong tình trạng không còn nhận thức có thể từ chối giao dịch theo giấy cũ, nhất là với việc lớn. Họ làm vậy để tự bảo vệ, vì giao dịch liên quan đến tài sản của người không còn tự quyết được rất dễ bị tranh chấp.

Người con đang cầm giấy cũ vì thế nên tự giới hạn mình: chỉ dùng cho những việc thường ngày đúng phạm vi, như nhận khoản chi trả định kỳ, đóng tiền điện nước, mua thuốc theo đơn, và giữ chứng từ đầy đủ. Mọi việc định đoạt tài sản như bán, tặng, thế chấp nên dừng lại cho tới khi có hướng dẫn của luật sư và có cơ chế giám hộ rõ ràng.

Những việc tuyệt đối không làm trong giai đoạn này

Không cho cha mẹ ký hay điểm chỉ giấy mới. Dù cha mẹ "có vẻ đồng ý", một giấy ký khi đã không còn hiểu nội dung có thể bị tuyên vô hiệu, và người đưa giấy có thể bị nghi ngờ lợi dụng. Giấy viết tay có chữ ký run run của người đang lẫn là thứ dễ gây tranh chấp nhất trong các vụ chia tài sản gia đình.

Không đưa cha mẹ đi khắp nơi tìm chỗ chịu công chứng. Công chứng viên từ chối là có lý do. Tìm nơi khác để "lách" vừa sai, vừa đặt người thân vào thế khó khi anh chị em khác phát hiện.

Không giấu tình trạng của cha mẹ với nơi giao dịch. Mang giấy cũ ra ngân hàng mà cố tình không nói cha mẹ đã lẫn, rồi rút một khoản lớn, là hành vi có thể bị xem xét trách nhiệm. Nói thật và hỏi hướng xử lý luôn an toàn hơn.

Không tự ý chuyển tài sản của cha mẹ sang tên mình "để giữ hộ". Ý tốt không làm cho việc đó hợp pháp. Tài sản của cha mẹ vẫn là của cha mẹ cho đến khi có căn cứ pháp lý khác.

Không quyết thay cha mẹ mà không bàn với anh chị em. Kể cả việc nhỏ, giai đoạn này mọi quyết định đều dễ bị hiểu lầm. Một cuộc họp gia đình có biên bản ngắn bảo vệ người đang lo việc tốt hơn bất cứ lời giải thích nào sau này.

Ba tình trạng pháp lý dễ nhầm lẫn

Bộ luật Dân sự hiện hành phân biệt một số tình trạng liên quan đến năng lực hành vi của người đã thành niên. Ba khái niệm dưới đây hay bị dùng lẫn trong đời sống; bảng chỉ nêu nguyên tắc chung, chi tiết điều kiện và hệ quả cần hỏi luật sư.

Tình trạngHiểu ở mức chungAi đứng ra lo việc
Mất năng lực hành vi dân sựNgười không thể nhận thức, làm chủ hành vi do bệnh tâm thần hoặc bệnh khác; phải có quyết định của toà án dựa trên kết luận giám địnhNgười giám hộ, theo thứ tự luật định hoặc do cử, chỉ định
Có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành viNgười do tình trạng thể chất hoặc tinh thần mà không đủ khả năng nhận thức, làm chủ hành vi nhưng chưa đến mức mất năng lực; toà án tuyên bố theo yêu cầuNgười giám hộ do toà án chỉ định, với quyền và nghĩa vụ toà xác định
Hạn chế năng lực hành vi dân sựThường gắn với người nghiện ma tuý, nghiện chất kích thích khác dẫn đến phá tán tài sản gia đìnhNgười đại diện theo pháp luật do toà án quyết định

Với người cao tuổi suy giảm trí nhớ, hai dòng đầu là hay gặp. Tình trạng "có khó khăn trong nhận thức" cho phép giải pháp mềm hơn, phù hợp người còn tự làm được một số việc. Chọn hướng nào phụ thuộc vào kết luận chuyên môn và hoàn cảnh gia đình, không phải vào mong muốn của một người con.

Lộ trình giám hộ ở mức nguyên tắc

Trình tự cụ thể, hồ sơ và thời gian giải quyết phụ thuộc vào quy định hiện hành và cách toà án, cơ quan hộ tịch nơi cư trú hướng dẫn. Ở mức chung, gia đình thường đi qua các chặng sau:

  1. Gặp luật sư, trình bày tình trạng của cha mẹ, tài sản và các việc đang cần xử lý, để chọn hướng phù hợp.
  2. Thu thập hồ sơ bệnh án, giấy tờ khám chữa bệnh liên quan đến tình trạng nhận thức.
  3. Người có quyền, lợi ích liên quan nộp yêu cầu toà án tuyên bố tình trạng năng lực; toà án thường cần kết luận giám định pháp y tâm thần.
  4. Khi có quyết định của toà án, xác định người giám hộ: có thể là người giám hộ đương nhiên theo thứ tự luật định (thường bắt đầu từ vợ hoặc chồng, rồi đến các con), hoặc người được toà chỉ định.
  5. Đăng ký việc giám hộ tại uỷ ban cấp xã nơi cư trú theo quy định về hộ tịch.
  6. Những người thân thích thoả thuận cử người giám sát việc giám hộ, để có người kiểm việc quản lý tài sản.

Người giám hộ có nghĩa vụ chăm sóc, đại diện và quản lý tài sản vì lợi ích của cha mẹ. Với những giao dịch tài sản có giá trị lớn, luật đòi sự đồng ý của người giám sát việc giám hộ. Chi tiết quyền hạn nên được luật sư giải thích kỹ trước khi người giám hộ bắt đầu làm việc.

Trong lúc chờ thủ tục: lo những khoản cấp bách

Thủ tục giám hộ cần thời gian, trong khi tiền viện phí, tiền thuốc, tiền người chăm sóc không chờ được. Gia đình nên tách riêng hai nhóm việc. Nhóm thứ nhất là chi phí sinh hoạt và chữa bệnh hằng ngày: các con có thể tạm ứng, ghi chép rõ ràng từng khoản, giữ hoá đơn, để sau này hoàn lại từ tài sản của cha mẹ nếu cả nhà đồng ý. Nhóm thứ hai là tài sản của cha mẹ: sổ tiết kiệm, nhà cho thuê, đất đai. Nhóm này nên giữ nguyên, chỉ bảo quản, không định đoạt.

Với các khoản thu định kỳ như lương hưu, trợ cấp, nên hỏi cơ quan chi trả hướng xử lý cho trường hợp người hưởng không còn tự nhận được. Với khoản tiền gửi đến hạn, ngân hàng thường có phương án tự động tái tục; hỏi để biết chứ không rút ra.

Một cuốn sổ chung, hoặc một bảng tính mà cả nhà cùng xem được, ghi mọi khoản chi cho cha mẹ trong giai đoạn này. Khi thủ tục xong và người giám hộ chính thức bắt đầu, cuốn sổ ấy là điểm xuất phát minh bạch cho tất cả.

Giữ hoà khí khi anh chị em nghĩ khác nhau

Giai đoạn cha mẹ không còn tự quyết là lúc mâu thuẫn trong nhà dễ bùng lên nhất. Người ở gần thấy mình gánh hết việc, người ở xa sợ bị gạt khỏi chuyện tài sản, người khó khăn về kinh tế bị nghi là muốn chiếm phần. Thủ tục giám hộ, vì đi qua toà án, đôi khi bị hiểu nhầm là "kiện nhau".

Cách giảm căng thẳng là nói rõ ngay từ đầu: giám hộ là để bảo vệ cha mẹ, không phải để chia tài sản; người giám hộ có nghĩa vụ báo cáo, có người giám sát; mọi khoản chi đều có sổ. Nếu các con không thống nhất được ai làm người giám hộ, luật đã có thứ tự và cơ chế để toà án quyết định, không cần tranh nhau bằng lời.

Luật sư hoặc hoà giải viên ở cơ sở có thể giúp một buổi họp gia đình đi đúng hướng khi các anh chị em đã khó nói chuyện với nhau. Đó là khoản đầu tư đáng làm, vì sau cha mẹ, anh chị em vẫn còn phải nhìn mặt nhau nhiều năm.

Câu hỏi thường gặp

Cha mẹ lúc tỉnh lúc lẫn thì có lập uỷ quyền được không?

Có thể, nếu tại thời điểm lập cha mẹ tỉnh táo và công chứng viên xác định được điều đó. Nhưng rủi ro tranh chấp cao. Nên hỏi luật sư, và cân nhắc để bác sĩ ghi nhận tình trạng trong hồ sơ trước khi đi công chứng.

Người con cả có mặc nhiên là người giám hộ của cha mẹ không?

Không mặc nhiên trong mọi trường hợp. Luật có thứ tự người giám hộ đương nhiên, thường ưu tiên vợ hoặc chồng của người cần giám hộ trước, rồi đến các con. Người đó còn phải đủ điều kiện làm giám hộ theo luật.

Có bắt buộc phải qua toà án mới làm giám hộ được không?

Với người đã thành niên, việc giám hộ thường gắn với quyết định của toà án về tình trạng năng lực. Trình tự cụ thể phụ thuộc trường hợp, nên hỏi luật sư để biết hồ sơ và bước đi phù hợp.

Người giám hộ có được bán nhà của cha mẹ không?

Người giám hộ quản lý tài sản vì lợi ích của người được giám hộ. Những giao dịch lớn như bán, thế chấp thường cần sự đồng ý của người giám sát việc giám hộ và phải vì lợi ích của cha mẹ. Không được dùng tài sản đó để tặng cho người khác.

Trong lúc chờ thủ tục, ai trả viện phí cho cha mẹ?

Thường các con tạm ứng, ghi chép và giữ hoá đơn. Sau khi có người giám hộ, gia đình có thể bàn việc hoàn lại từ tài sản của cha mẹ. Ghi chép minh bạch từ đầu giúp tránh tranh cãi.

Giấy uỷ quyền cha mẹ lập trước đây có cần huỷ không?

Không nên tự xử lý. Hỏi luật sư xem giấy đó có còn ý nghĩa gì không, nên giữ hay làm thủ tục gì, và báo cho các nơi đã nhận giấy biết tình hình để tránh bị dùng sai.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138