TraoQuyen.comTrao Quyền
Rủi ro, lạm quyền và lừa đảo

Đòi bồi thường khi người được uỷ quyền làm sai: căn cứ, chứng cứ và các đường đi

Người được uỷ quyền làm trái, làm quá hay bỏ bê việc gây thiệt hại: bốn điều phải chứng minh, thiệt hại gồm những gì, đi đường thương lượng, hoà giải hay toà.

Woman in Quang Ninh sitting across a small wooden desk from a lawyer, a closed folder between them, rain streaks on the window behind, shot over her shoulder

Người được uỷ quyền phải bồi thường khi vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng uỷ quyền mà gây thiệt hại cho bạn; để đòi được, bạn cần chứng minh họ có nghĩa vụ, họ đã vi phạm, bạn có thiệt hại thực tế và thiệt hại đó do chính vi phạm gây ra. Bốn mắt xích này thiếu một là yêu cầu yếu đi rõ rệt.

Bài này nói về cách dựng một yêu cầu bồi thường ở mức nguyên tắc: thiệt hại gồm những khoản gì, chứng cứ nào thuyết phục, các con đường từ thương lượng tới toà án, và những điều khiến yêu cầu bị giảm hoặc bị bác. Mức bồi thường cụ thể, thời hiệu, án phí do luật và cơ quan giải quyết xác định; hãy hỏi luật sư khi đã có hồ sơ.

Khi nào người được uỷ quyền phải bồi thường

Hợp đồng uỷ quyền đặt cho người được uỷ quyền một loạt nghĩa vụ: làm đúng việc được giao, trong phạm vi được giao; báo cho bạn về việc thực hiện; bảo quản giấy tờ, tài sản được giao; giữ bí mật thông tin; giao lại tài sản và lợi ích thu được. Vi phạm bất kỳ nghĩa vụ nào mà gây thiệt hại thì phải bồi thường theo nguyên tắc chung về trách nhiệm do vi phạm nghĩa vụ.

Những vi phạm hay dẫn tới thiệt hại gồm: làm vượt phạm vi khiến bạn phải gánh hệ quả; làm chậm khiến bạn lỡ thời hạn, mất cơ hội; làm cẩu thả như ký hợp đồng thiếu điều khoản bảo vệ; làm mất giấy tờ gốc; tiết lộ thông tin của bạn cho bên kia; giữ tiền không giao lại.

Uỷ quyền có thù lao hay không cũng ảnh hưởng tới cách nhìn. Người nhận thù lao để làm việc thường được kỳ vọng ở mức cẩn trọng cao hơn người giúp không công. Tuy nhiên, không có thù lao không có nghĩa là được miễn trách nhiệm khi cố ý làm trái hoặc làm sai nghiêm trọng. Mức độ lỗi của mỗi bên là điều cơ quan giải quyết sẽ cân nhắc.

Bốn điều cần chứng minh

Có nghĩa vụ. Giấy uỷ quyền, hợp đồng uỷ quyền, tin nhắn giao việc cho thấy người kia nhận làm việc gì, trong phạm vi nào. Đây là lý do giấy viết rõ luôn có lợi khi có chuyện.

Đã vi phạm. Hợp đồng họ đã ký, biên bản, báo cáo, lời thừa nhận, so sánh giữa việc được giao và việc đã làm. Vi phạm có thể là làm, cũng có thể là không làm khi phải làm.

Có thiệt hại thực tế. Thiệt hại phải có thật và xác định được: tiền mất, tài sản giảm giá trị, chi phí phải bỏ ra để khắc phục, thu nhập bị mất. Thiệt hại phỏng đoán, cảm giác bị thiệt khó được chấp nhận. Mỗi khoản nên có một chứng từ hoặc một phép tính có căn cứ đi kèm.

Thiệt hại do vi phạm gây ra. Phải cho thấy nếu không có vi phạm thì thiệt hại đã không xảy ra hoặc nhỏ hơn. Ví dụ giá nhà giảm vì thị trường chung không phải do người được uỷ quyền, trừ khi họ cố tình bán chậm trái chỉ dẫn của bạn. Mắt xích này thường là chỗ hai bên tranh luận nhiều nhất, nên hãy chuẩn bị dòng thời gian rõ ràng: bạn chỉ dẫn gì, lúc nào, họ làm gì, lúc nào.

Thiệt hại có thể đòi gồm những gì

Bảng dưới liệt kê các nhóm thiệt hại thường được xem xét trong tranh chấp dân sự, kèm loại chứng cứ phù hợp. Khoản nào được chấp nhận, ở mức nào, tuỳ chứng cứ và đánh giá của cơ quan giải quyết.

Nhóm thiệt hạiVí dụChứng cứ thường dùng
Tài sản bị mất, bị hư hỏngGiấy tờ gốc bị mất phải làm lại; tài sản bị giao sai ngườiBiên nhận giao, chứng từ chi phí làm lại
Phần giá trị bị giảmTài sản bị bán thấp hơn mức bạn đã giới hạnGiấy uỷ quyền có giới hạn giá, báo giá, chứng thư định giá
Chi phí khắc phụcChi phí thuê luật sư, đi lại, làm lại thủ tục do sai sótHoá đơn, hợp đồng dịch vụ, vé, biên lai
Thu nhập, lợi ích bị mấtTiền thuê nhà không thu được vì người được uỷ quyền bỏ bêHợp đồng thuê cũ, mức thuê tương đương, thư từ chối
Khoản phải trả cho bên thứ baTiền phạt hợp đồng, bồi thường bạn phải trả vì họ ký saiHợp đồng, phán quyết, văn bản thoả thuận đã trả

Liệt kê từng khoản riêng, có con số và chứng từ đi kèm. Một yêu cầu "đòi bồi thường toàn bộ thiệt hại" không có bảng kê thường bị kéo dài vì phải làm rõ lại từ đầu.

Tính con số: một ví dụ giả định

Ví dụ giả định ở Cà Mau: chủ nhà uỷ quyền cho em họ cho thuê căn nhà mặt đường, giấy ghi rõ giá thuê không thấp hơn một mức nhất định. Người em cho bạn mình thuê với giá chỉ bằng một nửa mức đó, trong hai năm, và nhận trước toàn bộ. Chủ nhà biết khi về quê.

Khoản thiệt hại đầu tiên là phần chênh giữa mức thuê tối thiểu đã ghi và mức đã cho thuê, nhân với thời gian thuê. Khoản này có giấy uỷ quyền làm căn cứ rõ ràng. Khoản thứ hai là tiền thuê người em đã nhận nhưng chưa giao lại, đây là nghĩa vụ giao lại tài sản chứ không hẳn là bồi thường. Khoản thứ ba có thể là chi phí chủ nhà bỏ ra để đi lại, thuê luật sư xử lý, nếu có chứng từ.

Còn những khoản như "lẽ ra cho thuê được cao hơn nữa nếu bán hàng ăn" thì rất khó được chấp nhận vì không có căn cứ. Cách đặt con số khiêm tốn mà chắc chắn thường nhanh được giải quyết hơn con số lớn nhưng đầy giả định. Lưu ý thêm: phần hợp đồng thuê vượt phạm vi có thể không ràng buộc chủ nhà, nên luật sư có khi chọn hướng chấm dứt phần đó thay vì chỉ đòi tiền chênh.

Các đường đi, từ mềm tới cứng

Không có thứ tự bắt buộc, nhưng đi từ mềm tới cứng thường giúp tiết kiệm thời gian và chi phí, đồng thời để lại dấu vết thiện chí có lợi khi phải ra toà.

  1. Thương lượng trực tiếp: gửi văn bản nêu vi phạm, bảng kê thiệt hại, đề nghị khắc phục trong thời hạn hợp lý. Ghi lại mọi phản hồi.
  2. Hoà giải: hoà giải ở cơ sở nơi các bên cư trú, hoặc hoà giải viên. Thoả thuận đạt được nên lập thành văn bản, có thể yêu cầu toà công nhận theo thủ tục luật định.
  3. Khởi kiện tại toà án có thẩm quyền: nộp đơn kèm chứng cứ, yêu cầu buộc bồi thường, giao lại tài sản. Hỏi luật sư về thời hiệu, án phí và biện pháp khẩn cấp tạm thời nếu cần giữ tài sản của bên kia.
  4. Nếu có dấu hiệu tội phạm như gian dối chiếm đoạt, trình báo công an. Trong vụ án hình sự, người bị hại có thể yêu cầu bồi thường; gọi 113 khi tài sản đang bị chiếm đoạt.
  5. Sau khi có bản án hoặc quyết định có hiệu lực mà bên kia không tự nguyện thi hành, yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành.

Ở mỗi bước, giữ bản sao mọi thứ đã gửi và nhận. Hồ sơ càng gọn, luật sư càng tốn ít giờ để đọc, và bạn càng tốn ít tiền cho phần việc đó.

Những điều làm yêu cầu bồi thường yếu đi

Nhiều yêu cầu chính đáng bị giảm hoặc bị bác không phải vì người kia không sai, mà vì người đòi tự làm yếu vị trí của mình. Để ý những điểm sau:

  • Đã công nhận giao dịch vượt quyền, nhận tiền từ nó, hoặc im lặng quá lâu sau khi biết. Với người kia, đây là lập luận đầu tiên họ dùng.
  • Chính bạn có lỗi góp phần: giao giấy quá rộng, không theo dõi, không trả lời khi người được uỷ quyền xin ý kiến.
  • Không có chứng từ cho các khoản thiệt hại, chỉ có ước tính.
  • Đòi những khoản xa, phỏng đoán, khiến cả yêu cầu bị nhìn như thiếu căn cứ.
  • Để quá thời hiệu khởi kiện theo quy định.
  • Đã ký văn bản thoả thuận, xác nhận "không còn khiếu nại gì" trong lúc nóng vội.

Phần lớn những điểm trên tránh được nếu bạn ghi chép từ ngày đầu phát hiện, và hỏi luật sư trước khi ký hay nhận bất cứ thứ gì.

Nếu người được uỷ quyền đề nghị một khoản tiền để "xong chuyện", hãy đọc kỹ văn bản kèm theo trước khi ký, và hỏi luật sư nếu khoản đó nhỏ hơn nhiều so với bảng kê của bạn.

Thắng kiện chưa chắc lấy được tiền

Một điều ít người nói trước: bản án buộc bồi thường chỉ có giá trị khi người phải bồi thường có tài sản để thi hành. Người được uỷ quyền đã tiêu hết tiền, không có tài sản đứng tên, thì cơ quan thi hành án cũng khó làm gì ngay. Đây là lý do việc chặn sớm, giữ tài sản, đề nghị biện pháp khẩn cấp tạm thời khi có căn cứ, thường quan trọng hơn chính bản án.

Trước khi quyết định khởi kiện, bạn nên ngồi với luật sư cân nhắc: người kia có tài sản gì, có thu nhập không, có khả năng tẩu tán không. Nếu khả năng thu hồi thấp, có thể chọn hướng hoà giải với lộ trình trả dần, có bảo đảm, thay vì theo đuổi một vụ kiện dài mà kết quả thu về ít ỏi.

Điều này không có nghĩa là bỏ qua. Một bản án có hiệu lực vẫn có giá trị lâu dài, và người phải thi hành án có thể có tài sản sau này. Nhưng hiểu trước giúp bạn đặt kỳ vọng đúng và chọn cách chi tiêu cho vụ việc một cách tỉnh táo.

Câu hỏi thường gặp

Người được uỷ quyền làm không công thì có phải bồi thường không?

Không có thù lao không tự động miễn trách nhiệm. Nếu họ vi phạm nghĩa vụ, nhất là cố ý hoặc cẩu thả nghiêm trọng, mà gây thiệt hại, bạn vẫn có quyền yêu cầu bồi thường. Mức độ lỗi và hoàn cảnh giúp đỡ không công có thể được cơ quan giải quyết cân nhắc khi xác định mức bồi thường.

Có đòi được bồi thường tổn thất tinh thần không?

Trong tranh chấp hợp đồng uỷ quyền về tài sản, trọng tâm thường là thiệt hại vật chất. Tổn thất tinh thần chỉ được xem xét trong những trường hợp pháp luật cho phép. Hỏi luật sư trước khi đưa khoản này vào yêu cầu, để không làm loãng phần có căn cứ chắc.

Thời hiệu để đòi bồi thường là bao lâu?

Pháp luật có quy định thời hiệu khởi kiện cho tranh chấp hợp đồng, thường tính từ khi bạn biết hoặc phải biết quyền lợi bị xâm phạm. Đừng để lâu; khi phát hiện vi phạm, hãy gặp luật sư để được xác định thời hiệu áp dụng theo quy định hiện hành.

Người được uỷ quyền đã mất thì đòi ai?

Nghĩa vụ tài sản của người đã mất được thực hiện bằng di sản họ để lại, thông qua những người hưởng di sản trong phạm vi di sản. Bạn có thể yêu cầu những người thừa kế thực hiện nghĩa vụ đó. Thủ tục phức tạp, nên cần luật sư.

Có nên kiện cả bên thứ ba đã giao dịch với người được uỷ quyền không?

Tuỳ việc bên thứ ba có biết hoặc phải biết về vi phạm không và yêu cầu của bạn là gì. Nếu bạn muốn gỡ giao dịch, bên thứ ba thường phải tham gia. Nếu chỉ đòi tiền từ người được uỷ quyền, có thể không cần. Luật sư sẽ đề xuất cách xác định bị đơn hợp lý.

Đã nhận một phần tiền khắc phục thì còn đòi phần còn lại được không?

Được, nếu văn bản nhận tiền không ghi là bạn từ bỏ phần còn lại. Khi nhận tiền khắc phục từng phần, hãy ghi rõ trên biên nhận đó là khoản trả một phần, bạn vẫn giữ quyền yêu cầu phần còn lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138