Muốn phạm vi uỷ quyền chặt, việc đầu tiên là bỏ chữ “toàn quyền” và viết ra từng đầu việc người kia được làm: làm gì, với tài sản hay hồ sơ nào, ở đâu, trong giới hạn nào và phải mang kết quả gì về. Người được uỷ quyền chỉ được làm trong phạm vi đã ghi. Việc nào không có trong danh sách thì bên thứ ba có cơ sở từ chối, còn bạn có cơ sở để không thừa nhận khi người kia làm vượt.
Bài này dành cho người sắp nhờ con cái, anh em, bạn bè hoặc nhân viên lo một việc thay mình: cho thuê nhà, rút hồ sơ, nhận giấy tờ, làm việc với ngân hàng. Bạn sẽ có cách tách một việc lớn thành chuỗi việc nhỏ, bảng phân biệt động từ rộng và hẹp, và cách đọc lại danh sách từ ba phía. Đây là kỹ thuật viết, không phải mẫu để ký; văn bản cuối cùng nên để công chứng viên hoặc luật sư xem theo đúng việc của bạn.
Vì sao chữ “toàn quyền” là cách viết rủi ro nhất
Theo nguyên tắc chung của Bộ luật Dân sự về đại diện, giao dịch mà người đại diện làm trong phạm vi đại diện sẽ ràng buộc chính người được đại diện. Nói cách khác, khi bạn trao quyền, những gì người kia ký trong phạm vi đó là bạn ký. Chữ “toàn quyền” đẩy phạm vi ấy lên mức rộng nhất có thể, nên mọi cam kết người nhận quyền đưa ra đều có nguy cơ quay về đầu bạn.
Nghịch lý là cùng một chữ ấy lại hỏng theo chiều ngược lại ở quầy tiếp nhận. Nhiều cơ quan, ngân hàng, phòng công chứng đọc câu “toàn quyền giải quyết mọi việc liên quan” rồi hỏi lại: cụ thể là việc gì? Không trả lời được thì hồ sơ bị trả, người được uỷ quyền phải quay về làm giấy mới. Vậy là chữ “toàn quyền” vừa quá rộng với người cầm giấy, vừa quá mơ hồ với người đọc giấy.
Ví dụ giả định: một bà cụ ở Vĩnh Long uỷ quyền cho con trai “toàn quyền quản lý, sử dụng và định đoạt” căn nhà mặt đường để cho thuê. Mục đích của bà chỉ là cho thuê, nhưng chữ “định đoạt” trong cách hiểu thông thường của luật bao gồm cả bán, tặng cho và đem tài sản đi bảo đảm. Nếu người con đem nhà đi thế chấp, cuộc tranh cãi sau đó sẽ xoay quanh câu chữ do chính bà ký, chứ không xoay quanh ý định của bà lúc ký.
Một danh sách đầu việc cụ thể giải quyết cả hai chiều: người nhận quyền biết mình được làm tới đâu, nơi tiếp nhận thấy đúng việc mình cần, và bạn có một ranh giới viết bằng chữ để đối chiếu khi có chuyện.
Năm thành phần của một đầu việc viết chặt
Mỗi dòng trong danh sách nên trả lời đủ năm câu hỏi dưới đây. Cột cuối là cách diễn đạt minh hoạ để bạn hình dung, không phải câu chép nguyên vào giấy.
| Thành phần | Câu hỏi phải trả lời | Cách diễn đạt minh hoạ |
|---|---|---|
| Động từ hành động | Người kia làm thao tác gì? | “ký hợp đồng thuê”, “nộp hồ sơ”, “nhận bản chính” |
| Đối tượng | Làm với tài sản, hồ sơ, khoản tiền nào? | “căn nhà theo giấy chứng nhận số…”, “hồ sơ đăng ký đã nộp ngày…” |
| Nơi làm hoặc bên đối diện | Làm ở cơ quan nào, với ai? | “tại bộ phận một cửa nơi nhận hồ sơ”, “với bên thuê là cá nhân” |
| Giới hạn | Đến mức nào thì phải dừng hỏi lại? | “giá thuê không thấp hơn…”, “thời hạn thuê không quá…” |
| Kết quả mang về | Xong việc thì giao lại cái gì? | “bản chính hợp đồng, biên nhận tiền cọc” |
Thiếu thành phần nào thì chỗ đó thành khoảng trống để người khác tự lấp. Thiếu “giới hạn” là khoảng trống nguy hiểm nhất, vì người nhận quyền có thể làm đúng việc nhưng với điều kiện bất lợi cho bạn. Thiếu “kết quả mang về” là khoảng trống hay bị xem nhẹ: việc đã xong nhưng bản chính, biên nhận, chứng từ vẫn nằm ở người kia và bạn không có căn cứ đòi.
Không phải đầu việc nào cũng cần cả năm thành phần dài dòng. Việc nhận một kết quả hồ sơ chỉ cần động từ, đối tượng và nơi nhận. Nhưng hễ đầu việc có tiền, có ký kết hay có chuyển giao tài sản thì nên đủ năm.
Tách một việc lớn thành chuỗi việc nhỏ
Phần lớn người đi làm giấy uỷ quyền chỉ nghĩ ra một câu: “cho thuê căn nhà”. Thực tế một việc như vậy là cả chuỗi thao tác, và mỗi thao tác có mức rủi ro khác nhau. Cách tách:
- Viết ra mục tiêu cuối cùng bằng một câu đời thường, ví dụ “có người thuê nhà, tiền thuê về tài khoản của mẹ mỗi tháng”.
- Kể theo trình tự thời gian mọi thao tác phải xảy ra để đạt mục tiêu: tìm khách, dẫn xem nhà, thoả thuận giá, ký hợp đồng thuê, nhận tiền cọc, bàn giao nhà, thu tiền hằng tháng, sửa chữa nhỏ, nhận lại nhà khi hết hạn.
- Đánh dấu thao tác nào tạo ra nghĩa vụ hoặc làm tiền đổi chủ: ký hợp đồng, nhận cọc, thu tiền, chi tiền sửa chữa. Đó là chỗ cần giới hạn.
- Quyết định thao tác nào giao, thao tác nào giữ cho mình. Nhiều gia đình giao việc tìm khách và bàn giao nhà, nhưng giữ quyền duyệt giá và để tiền thuê chuyển thẳng vào tài khoản của chủ nhà.
- Viết lại mỗi thao tác được giao thành một đầu việc theo năm thành phần ở mục trên.
- Đọc cả danh sách từ đầu đến cuối như một người lạ cầm giấy: có thao tác nào thiếu khiến việc bị kẹt giữa chừng không, có thao tác nào thừa mà bạn không định giao không.
Bước 6 thường lộ ra một trong hai lỗi. Hoặc thiếu một mắt xích, ví dụ giao quyền ký hợp đồng thuê nhưng quên giao quyền ký biên bản bàn giao, khiến người được uỷ quyền phải gọi bạn về. Hoặc thừa một mắt xích do chép từ giấy cũ của người khác, ví dụ dòng “được quyền thế chấp” nằm lẫn trong giấy cho thuê nhà.
Động từ rộng, động từ hẹp và cái bẫy nằm trong mỗi chữ
“Quản lý”. Nghe hiền nhưng rộng. Quản lý một căn nhà có thể hiểu là trông coi, cho thuê, sửa chữa, thay khoá, đóng tiền điện nước. Nếu ý bạn chỉ là trông coi thì viết “trông coi, giữ gìn hiện trạng”, kèm việc được chi tiền sửa chữa đến mức nào.
“Sử dụng”. Cho phép khai thác công năng của tài sản. Với nhà, sử dụng có thể bao gồm ở, cho ở nhờ, kinh doanh. Muốn giới hạn thì nói rõ mục đích sử dụng được phép.
“Định đoạt”. Chữ nặng nhất. Trong cách hiểu của luật dân sự, định đoạt là quyết định số phận pháp lý của tài sản: bán, tặng cho, đổi, đem bảo đảm, từ bỏ. Không định trao những việc đó thì đừng để chữ này xuất hiện, kể cả trong câu chép sẵn.
“Giao dịch”, “thực hiện giao dịch”. Gần như không có biên. Nên thay bằng tên giao dịch cụ thể: ký hợp đồng thuê, ký hợp đồng dịch vụ, mở tài khoản.
“Ký kết các giấy tờ cần thiết”. Câu này thường đi kèm việc chính và âm thầm mở rộng quyền ký. Nên ghi rõ những loại giấy được ký, ví dụ tờ khai, biên nhận, biên bản bàn giao.
“Nhận”, “nộp”, “rút”. Ba động từ hẹp và rõ, hợp với việc hồ sơ. Vẫn nên ghi đối tượng: nhận cái gì, nộp hồ sơ nào, rút khoản nào.
“Giải quyết”. Mơ hồ nhất trong các động từ hay gặp. Giải quyết một tranh chấp có thể là thương lượng, nhượng bộ, ký hoà giải, rút yêu cầu. Muốn trao quyền nào thì gọi đúng tên quyền đó.
Đuôi câu “và các việc liên quan khác” làm phạm vi phình ra thế nào
Gần như giấy uỷ quyền nào chép từ mạng cũng kết thúc danh sách bằng một đuôi mở: “và thực hiện các công việc khác có liên quan”, “cùng mọi thủ tục cần thiết”. Người soạn thêm vào vì sợ thiếu, sợ người được uỷ quyền bị kẹt. Nhưng cái đuôi đó vô hiệu hoá chính danh sách đứng trước nó: nếu đã được làm mọi việc liên quan thì liệt kê chi tiết phía trước còn ý nghĩa gì.
Cách khắc phục không phải là xoá hẳn, vì đúng là có những thao tác phụ không lường trước được, như ký tên vào sổ nhận kết quả, xuất trình giấy tờ tuỳ thân, nộp bản sao bổ sung. Cách hợp lý hơn là thu hẹp đuôi về đúng vai trò của nó: chỉ những việc phụ trợ cần thiết để hoàn thành các việc đã liệt kê, và nói luôn những việc phụ trợ đó không được tạo nghĩa vụ tài chính mới hay chuyển giao tài sản.
Ví dụ giả định về cách diễn đạt: “Người được uỷ quyền được làm các thao tác phụ trợ cần thiết để hoàn thành những việc nêu trên, như ký nhận, xuất trình, bổ sung bản sao; không bao gồm việc ký hợp đồng mới, nhận hoặc chi tiền ngoài các khoản đã nêu.” Câu chính thức nên để công chứng viên chỉnh theo việc của bạn và theo yêu cầu của nơi tiếp nhận.
Một mẹo kiểm tra: đọc riêng cái đuôi, rồi tự hỏi liệu người cầm giấy có thể dựa vào nó để làm việc bạn sợ nhất hay không. Nếu câu trả lời là có, cái đuôi đang quá rộng.
Đọc lại danh sách từ ba phía trước khi ký
Một danh sách đầu việc tốt phải đứng vững khi được đọc bởi ba người có lợi ích khác nhau. Trước khi mang đi công chứng hoặc chứng thực, bạn đọc lần lượt bằng ba chiếc mũ:
- Mũ người uỷ quyền: có dòng nào cho phép làm việc bạn không muốn không; có dòng nào để tiền đi qua tay người khác mà bạn không theo dõi được không; có chữ “định đoạt”, “thế chấp”, “vay” lọt vào không.
- Mũ người được uỷ quyền: cầm danh sách này đi làm có bị kẹt ở bước nào không; mỗi đầu việc có đủ thông tin để nơi tiếp nhận chấp nhận không; có biết rõ phải giao lại cái gì, cho ai, lúc nào không.
- Mũ bên thứ ba: nhân viên ngân hàng, cán bộ một cửa, người thuê nhà đọc giấy có xác định được đúng tài sản, đúng việc không; có chỗ nào khiến họ nghi ngờ giấy đã bị sửa hay viết thêm không.
- Đánh số từng đầu việc để khi trao đổi, báo cáo hay tranh chấp đều gọi được tên: “việc số 3”, thay vì “cái đoạn ở giữa”.
- Không để dòng trống, khoảng trắng hay chỗ chấm chấm trong giấy đã ký. Chỗ trống là chỗ người khác điền thêm được.
Cách đọc này mất khoảng mười lăm phút nhưng thường tìm ra ít nhất một chỗ cần sửa. Nếu người được uỷ quyền là người thân, bạn có thể đọc cùng nhau; việc hai người thống nhất từng dòng trước khi ký cũng là cách tránh hiểu lầm về sau.
Khi danh sách quá dài hoặc phát sinh việc giữa chừng
Có người lo rằng liệt kê chi tiết sẽ khiến giấy uỷ quyền dài và khó dùng. Một danh sách mười đầu việc rõ ràng vẫn ngắn hơn và dễ dùng hơn một đoạn văn “toàn quyền” khiến cơ quan trả hồ sơ. Nếu danh sách lên tới vài chục dòng, đó thường là dấu hiệu bạn đang gộp nhiều việc khác bản chất vào một văn bản. Tách thành các văn bản theo từng việc, mỗi văn bản giao cho đúng người và có thời hạn riêng, sẽ an toàn hơn.
Việc phát sinh giữa chừng là chuyện bình thường: người thuê muốn đổi điều khoản, cơ quan yêu cầu thêm một bước. Lúc đó cách đúng là làm văn bản uỷ quyền bổ sung cho riêng việc mới, chứ không phải viết rộng từ đầu để “phòng khi”. Lưu ý văn bản bổ sung nên có hình thức tương xứng với văn bản ban đầu; nếu bản đầu đã công chứng thì nên hỏi công chứng viên xem phần bổ sung có cần công chứng không.
Nếu bạn ở xa và ngại phải ký thêm, có thể thoả thuận ngay từ đầu một cơ chế: người được uỷ quyền gặp việc ngoài danh sách thì dừng, báo bạn bằng tin nhắn kèm thông tin đầy đủ, và chỉ làm khi có văn bản mới. Cơ chế đó không thay được giấy tờ nhưng giữ cho hai bên cùng hiểu ranh giới.
Với tài sản lớn như nhà đất, xe, cổ phần, hoặc khi người uỷ quyền là người cao tuổi, nên mang bản nháp danh sách đến gặp luật sư hay công chứng viên trước ngày ký. Họ biết nơi tiếp nhận ở địa phương bạn thường đòi câu chữ thế nào, và biết những chữ nào trong bản nháp đang mở rộng quyền hơn mức bạn định.
Câu hỏi thường gặp
Ghi “toàn quyền” thì giấy uỷ quyền có bị vô hiệu không?
Thường không vì riêng chữ đó mà vô hiệu. Vấn đề là phạm vi trở nên quá rộng hoặc quá mơ hồ: người nhận quyền có thể làm những việc bạn không định giao, còn nơi tiếp nhận có thể từ chối vì không rõ việc. Muốn biết giấy cụ thể của bạn có dùng được không, hãy hỏi chính nơi tiếp nhận hoặc công chứng viên.
Liệt kê chi tiết có làm người được uỷ quyền bị kẹt khi gặp việc nhỏ ngoài dự kiến không?
Có thể, nên phần đuôi cần cho phép các thao tác phụ trợ như ký nhận, xuất trình, bổ sung bản sao, nhưng loại trừ việc tạo nghĩa vụ tài chính mới hay chuyển giao tài sản. Việc lớn phát sinh thì làm văn bản bổ sung thay vì mở rộng từ đầu.
Có nên chép danh sách đầu việc từ giấy uỷ quyền của người quen không?
Chỉ nên tham khảo cách sắp xếp, không chép nguyên. Giấy của người khác được viết cho tài sản, mục đích và mức tin tưởng khác. Lỗi hay gặp nhất là chép theo cả những dòng như được thế chấp, được nhận tiền mà việc của bạn không cần tới.
Danh sách đầu việc có cần đánh số không?
Nên đánh số. Khi báo cáo, khi bổ sung hay khi có tranh cãi, hai bên gọi đúng tên từng việc sẽ nhanh và rõ hơn nhiều. Đánh số cũng giúp bạn phát hiện việc bị trùng hoặc bị bỏ sót khi đọc lại cả danh sách.
Người được uỷ quyền làm một việc không có trong danh sách thì sao?
Theo nguyên tắc chung, phần vượt phạm vi không tự động ràng buộc người uỷ quyền, trừ khi người uỷ quyền đồng ý hoặc biết mà không phản đối. Vì vậy khi phát hiện, bạn nên phản đối bằng văn bản sớm và hỏi luật sư về hướng xử lý cụ thể.
Một giấy uỷ quyền nên gồm bao nhiêu đầu việc là vừa?
Không có con số chuẩn. Tiêu chí là các đầu việc phải cùng phục vụ một mục tiêu. Khi danh sách gom cả việc nhà đất, việc ngân hàng, việc hồ sơ cá nhân vào một tờ, bạn nên tách thành nhiều văn bản riêng, mỗi văn bản có thời hạn và người nhận phù hợp.