Người được thi hành án có thể uỷ quyền cho người khác làm đơn yêu cầu thi hành án, làm việc với cơ quan thi hành án dân sự, và nhận tiền, tài sản thay mình; cơ quan thi hành án chi trả cho người được uỷ quyền khi văn bản uỷ quyền hợp lệ và có nội dung nhận tiền, tài sản. Giấy uỷ quyền tham gia tố tụng ở toà thường không tự động bao gồm các việc này, vì thi hành án là giai đoạn khác, với cơ quan khác.
Bài này dành cho người đã có bản án, quyết định có hiệu lực nhưng ở xa, già yếu hoặc bận, cần người thân theo phần thi hành. Bài đi qua: giấy uỷ quyền nên ghi gì, người được uỷ quyền làm những việc nào, nhận tiền thế nào để không thất thoát, và các mốc thời gian không nên để lỡ. Bộ máy thi hành án được sắp xếp lại theo quy định hiện hành; hỏi cơ quan thi hành án dân sự nơi có thẩm quyền để biết nộp hồ sơ ở đâu.
Thi hành án là giai đoạn riêng, cần giấy riêng
Sau khi bản án có hiệu lực, toà không trực tiếp thu tiền giúp bạn. Việc buộc bên phải thi hành án trả tiền, giao tài sản thuộc về cơ quan thi hành án dân sự theo Luật Thi hành án dân sự. Có những khoản cơ quan thi hành án chủ động ra quyết định thi hành theo quy định; phần lớn các khoản khác chỉ được thi hành khi người được thi hành án có đơn yêu cầu.
Người theo kiện thay bạn ở toà có giấy uỷ quyền với phạm vi tố tụng: nộp đơn khởi kiện, tham gia hoà giải, phiên toà, kháng cáo. Thi hành án gồm những việc khác hẳn: nộp đơn yêu cầu thi hành án, cung cấp thông tin về tài sản của bên phải thi hành, tham gia buổi làm việc với chấp hành viên, nhận tiền. Nếu giấy cũ không nhắc đến những việc này, cơ quan thi hành án có thể không chấp nhận.
Một số người làm một giấy uỷ quyền bao cả hai giai đoạn ngay từ đầu. Cách này tiện nhưng làm tăng rủi ro, vì người đại diện vừa theo kiện vừa nhận tiền. Nhiều gia đình chọn tách: giấy tố tụng cho giai đoạn toà, giấy thi hành án làm sau khi có bản án, với người và phạm vi được cân nhắc lại.
Giấy uỷ quyền thi hành án nên có những mục nào
Đây là khung các mục, không phải văn bản điền sẵn. Mang khung này đến nơi công chứng, chứng thực để hoàn thiện theo bản án của bạn:
- Thông tin đầy đủ của người được thi hành án và người được uỷ quyền.
- Bản án, quyết định được thi hành: số, ngày, toà ban hành, phần nội dung liên quan đến quyền của bạn.
- Các việc được làm: nộp đơn yêu cầu thi hành án, cung cấp thông tin tài sản, nhận thông báo, tham gia làm việc với chấp hành viên.
- Quyền thoả thuận với bên phải thi hành án về thời hạn, cách trả: có hay không, giới hạn đến đâu.
- Quyền nhận tiền, tài sản: có hay không; nếu có, nhận qua tài khoản nào, đứng tên ai.
- Quyền đề nghị hoãn, tạm dừng, rút đơn yêu cầu thi hành án: nên giữ lại hoặc ghi điều kiện.
- Thời hạn uỷ quyền và nghĩa vụ báo cáo, giao lại tiền, tài sản cho người uỷ quyền.
Dòng về tài khoản nhận tiền là quan trọng nhất. Ghi rõ tiền chuyển vào tài khoản đứng tên chính người được thi hành án giúp bạn yên tâm dù người được uỷ quyền là ai; người được uỷ quyền vẫn làm được mọi thủ tục mà không cần cầm tiền.
Các việc trong giai đoạn thi hành án và ai làm
Bảng dưới xếp các việc thường gặp theo trình tự. Thủ tục chi tiết có thể thay đổi theo quy định hiện hành; người được uỷ quyền nên hỏi chấp hành viên phụ trách hồ sơ.
| Việc | Người được uỷ quyền làm được | Lưu ý |
|---|---|---|
| Nộp đơn yêu cầu thi hành án | Được, nếu giấy có quyền này | Kèm bản án, giấy uỷ quyền; trong thời hiệu luật định |
| Cung cấp thông tin tài sản, nơi làm việc của bên phải thi hành | Được | Thông tin càng cụ thể, việc xác minh càng nhanh |
| Làm việc với chấp hành viên | Được | Ghi chép, chụp biên bản gửi người uỷ quyền |
| Thoả thuận về thời hạn, cách thi hành | Chỉ khi giấy cho phép | Thoả thuận có thể làm thay đổi thời điểm nhận tiền |
| Nhận tiền, tài sản | Chỉ khi giấy cho phép | Ưu tiên chuyển khoản vào tài khoản của người được thi hành án |
| Rút đơn, đề nghị hoãn | Chỉ khi giấy cho phép | Nhiều người giữ lại quyền này |
Nếu bên phải thi hành án khai không có tài sản, chấp hành viên sẽ xác minh. Người được thi hành án có thể chủ động cung cấp thông tin, và theo quy định có thể thuê thừa phát lại xác minh điều kiện thi hành án. Đây là lựa chọn có chi phí; cân nhắc theo giá trị khoản phải thi hành.
Nhận tiền thay: giữ dòng tiền minh bạch
Chuyển khoản thay vì tiền mặt. Cơ quan thi hành án có thể chi trả bằng nhiều hình thức. Đề nghị chuyển khoản vào tài khoản đứng tên người được thi hành án, ngay cả khi người đi làm thủ tục là con cháu. Người uỷ quyền nhìn thấy tiền về, người được uỷ quyền không phải giữ tiền.
Nếu nhận tiền mặt. Người được uỷ quyền ký nhận tại cơ quan thi hành án, chụp phiếu chi, và giao lại cho người uỷ quyền có giấy biên nhận ghi số tiền, ngày giao. Đừng để tiền nằm trong tay người khác nhiều ngày.
Khi nhiều người cùng được thi hành án. Ví dụ ba anh em cùng được nhận một khoản theo bản án chia thừa kế. Nếu cùng uỷ quyền cho một người nhận, giấy nên ghi tỉ lệ hoặc số tiền của từng người, và người nhận phải chuyển lại trong thời hạn. Minh bạch từ đầu tránh mất lòng về sau.
Nhận tài sản là nhà, đất, xe. Việc nhận bàn giao tài sản có biên bản, và sau đó thường còn thủ tục đăng ký, sang tên. Giấy uỷ quyền nhận tài sản không nên kèm quyền bán, thế chấp; nếu cần bán, làm văn bản riêng khi đã có quyết định rõ ràng.
Theo dõi việc thi hành từ xa
Thi hành án có thể kéo dài nhiều tháng, nhất là khi bên phải thi hành không tự nguyện. Người uỷ quyền ở xa nên giữ nhịp theo dõi đều đặn:
- Ngay khi nộp đơn, người được uỷ quyền gửi bản chụp đơn và giấy biên nhận.
- Khi có quyết định thi hành án, ghi lại tên chấp hành viên, số quyết định, thời hạn tự nguyện thi hành.
- Mỗi tháng, người được uỷ quyền gửi tóm tắt: đã làm việc gì, chấp hành viên phản hồi gì, bước tiếp theo.
- Khi có đề nghị thoả thuận từ bên phải thi hành, người được uỷ quyền báo bạn trước khi trả lời.
- Khi có tiền về, đối chiếu ngay số tiền với phần bản án tuyên, hỏi lý do nếu chênh lệch.
- Giữ một thư mục riêng cho toàn bộ giấy tờ thi hành án, đặt tên tệp theo ngày.
Nếu dùng AI để tóm tắt các văn bản thi hành án gửi về, che tên, số căn cước, số tài khoản và địa chỉ tài sản trước khi dán. Bản tóm tắt chỉ để bạn đọc nhanh; con số phải đối chiếu với văn bản gốc.
Những mốc thời gian không nên để lỡ
Quyền yêu cầu thi hành án có thời hiệu, tính từ khi bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật, theo quy định hiện hành. Quá thời hiệu mà không có lý do được luật chấp nhận thì đơn có thể không được thụ lý. Người ở xa hay chờ "khi nào về sẽ làm", đến lúc nhớ ra thì đã muộn; giấy uỷ quyền làm sớm là cách tránh.
Sau khi có quyết định thi hành án, bên phải thi hành có một thời hạn tự nguyện thi hành. Hết thời hạn mà không thi hành, chấp hành viên có thể áp dụng biện pháp cưỡng chế theo quy định. Người được uỷ quyền nên ghi nhớ ngày này để chủ động hỏi tiến độ.
Một mốc dễ bỏ qua nữa là khi chấp hành viên thông báo kết quả xác minh điều kiện thi hành án. Nếu kết quả cho thấy bên phải thi hành chưa có điều kiện, hồ sơ có thể được xếp vào diện chưa có điều kiện thi hành và được xác minh lại theo định kỳ. Người được uỷ quyền nên theo dõi thông báo này và chủ động cung cấp thông tin mới khi biết bên kia có tài sản, thu nhập.
Ngoài ra, nếu người được thi hành án muốn hoãn, tạm dừng hoặc rút đơn, hệ quả có thể ảnh hưởng tới thời hiệu và khả năng thu hồi. Những quyết định này nên do chính bạn đưa ra sau khi hỏi người có chuyên môn, không giao trọn cho người được uỷ quyền.
Ví dụ giả định: ông bà ở Cà Mau, cháu ở TP Hồ Chí Minh
Ông bà Tư ở Cà Mau thắng kiện đòi lại khoản tiền cho người quen vay. Ông bà lớn tuổi, đi lại khó, nhờ cháu nội đang làm việc tại TP Hồ Chí Minh lo phần thi hành án. Cháu về cùng ông bà đến nơi chứng thực làm giấy uỷ quyền: được nộp đơn, cung cấp thông tin tài sản, làm việc với chấp hành viên, nhận tiền nhưng chỉ bằng chuyển khoản vào tài khoản đứng tên ông; không được thoả thuận giảm số tiền, không được rút đơn.
Bên phải thi hành án đề nghị trả dần trong mười hai tháng. Cháu ghi nhận, báo ông bà; ông bà đồng ý trả dần nhưng muốn có lịch cụ thể, và tự ký văn bản đồng ý gửi chấp hành viên. Mỗi đợt tiền về tài khoản của ông, cháu đối chiếu với lịch và lưu lại.
Cách tổ chức này để cháu làm phần chạy việc, còn quyết định và tiền vẫn ở chỗ ông bà. Ví dụ chỉ minh hoạ; thủ tục cụ thể theo hướng dẫn của cơ quan thi hành án nơi giải quyết.
Câu hỏi thường gặp
Giấy uỷ quyền theo kiện ở toà có dùng được cho thi hành án không?
Chỉ khi giấy đó ghi rõ các việc của giai đoạn thi hành án như nộp đơn yêu cầu, nhận tiền, tài sản. Phần lớn giấy uỷ quyền tố tụng chỉ ghi các việc ở toà, nên cơ quan thi hành án có thể yêu cầu văn bản mới. Hỏi trước nơi nộp đơn để tránh đi lại.
Người được uỷ quyền nhận tiền rồi không giao lại thì làm sao?
Người được uỷ quyền có nghĩa vụ giao lại tiền, tài sản đã nhận cho người uỷ quyền. Nếu không giao, bạn có thể yêu cầu hoàn trả theo đường dân sự; trường hợp có dấu hiệu chiếm đoạt thì báo công an qua số 113 hoặc trình báo trực tiếp. Ghi chuyển khoản vào tài khoản của bạn ngay từ đầu để tránh rủi ro này.
Người phải thi hành án có được uỷ quyền cho người khác nộp tiền thay không?
Người phải thi hành án có thể nhờ người khác nộp tiền thi hành án tại cơ quan thi hành án, hoặc chuyển khoản theo hướng dẫn. Biên lai ghi rõ nộp cho nghĩa vụ của ai trong bản án nào. Đây là thao tác nộp tiền, cách xử lý cụ thể nên hỏi chấp hành viên.
Một giấy uỷ quyền có dùng cho cả nhiều bản án không?
Có thể ghi nhiều bản án trong một văn bản, nhưng mỗi hồ sơ thi hành án cần bản gốc hoặc bản sao hợp lệ. Viết riêng từng bản án giúp phạm vi rõ ràng và tránh nhầm lẫn khi một hồ sơ kết thúc sớm hơn hồ sơ kia.
Ở nước ngoài có uỷ quyền thi hành án được không?
Được, nhưng văn bản uỷ quyền phải được lập theo thủ tục được công nhận tại Việt Nam, chẳng hạn tại cơ quan đại diện của Việt Nam hoặc theo thủ tục hợp pháp hoá. Việc này cần thời gian; nếu thời hiệu sắp hết, nên hỏi luật sư cách nộp đơn trước rồi bổ sung giấy tờ.
Có nên để người được uỷ quyền tự thoả thuận giảm nợ để nhận tiền nhanh không?
Đây là quyết định định đoạt quyền lợi của bạn. Giao trọn cho người khác dễ dẫn tới mâu thuẫn trong gia đình. Nếu chấp nhận linh hoạt, ghi giới hạn cụ thể trong giấy; còn không, ghi rõ mọi thoả thuận giảm số tiền phải có văn bản đồng ý của bạn.