TraoQuyen.comTrao Quyền
Rủi ro, lạm quyền và lừa đảo

Vượt quá phạm vi uỷ quyền: phần làm quá tay ai gánh, người uỷ quyền có phải trả không

Người được uỷ quyền ký quá những gì giấy cho phép: phần vượt quá có ràng buộc bạn không, bên kia đòi ai, khi nào im lặng thành đồng ý.

Two siblings at a wooden table in a Ha Noi apartment, one pointing at a stack of blank papers while the other leans back, afternoon window light, faces turned away

Khi người được uỷ quyền ký, nhận, giao hay cam kết vượt ra ngoài những việc giấy uỷ quyền cho phép, phần vượt quá đó về nguyên tắc không ràng buộc người uỷ quyền. Bạn không phải gánh phần ai đó tự ý làm thêm nhân danh mình, trừ khi bạn đồng ý công nhận nó, biết mà để yên không phản đối, hoặc chính sơ suất của bạn khiến bên kia tưởng người kia có quyền. Ba ngoại lệ đó mới là chỗ người ta hay mất tiền.

Bài này giải thích nguyên tắc chung của Bộ luật Dân sự về giao dịch vượt quá phạm vi đại diện, ai đòi ai khi có chuyện, và việc nên làm ngay khi phát hiện. Đây là kiến thức nền để bạn nói chuyện với luật sư cho nhanh, không thay cho ý kiến về một vụ cụ thể: mỗi hồ sơ có câu chữ riêng, và câu chữ quyết định gần hết.

Làm quá phạm vi trông như thế nào ngoài đời

Ít khi người được uỷ quyền làm một việc hoàn toàn khác. Thường họ làm đúng loại việc nhưng đi xa hơn một bước. Bạn uỷ quyền cho em trai cho thuê căn nhà ở Cần Thơ, em ký hợp đồng thuê mười năm và nhận trước tiền ba năm. Bạn uỷ quyền cho kế toán nhận hàng, kế toán ký luôn biên bản đồng ý giảm trừ công nợ cho nhà cung cấp. Bạn uỷ quyền cho chị gái làm thủ tục cấp đổi sổ, chị nộp thêm hồ sơ tách thửa. Ở mỗi ví dụ giả định, việc gốc thì được phép, phần kéo dài thêm thì không.

Dạng thứ hai là vượt về con số: giấy cho bán với giá không thấp hơn một mức, người cầm giấy bán thấp hơn; giấy cho vay tối đa một khoản, người kia vay gấp đôi. Dạng thứ ba là vượt về thời gian: giấy đã hết hạn hoặc việc đã xong mà người kia vẫn đem ra dùng. Dạng thứ tư là vượt về điều kiện: giấy ghi phải có ý kiến bằng văn bản của bạn trước khi ký, người kia ký luôn rồi báo sau.

Phân biệt sớm dạng nào rất quan trọng, vì cách xử lý khác nhau. Vượt về loại việc thường dễ chứng minh nhất, chỉ cần đặt giấy uỷ quyền cạnh giao dịch. Vượt về con số và điều kiện phụ thuộc vào câu chữ có đủ rõ không. Những giấy viết "toàn quyền quyết định" hoặc "thay mặt giải quyết mọi việc liên quan" gần như không để lại chỗ nào để nói là vượt, nên rủi ro đã nằm sẵn từ lúc ký.

Nguyên tắc chung và ba ngoại lệ khiến bạn vẫn phải chịu

Phần vượt quá không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ cho bạn. Bộ luật Dân sự đặt nguyên tắc: giao dịch do người đại diện xác lập vượt quá phạm vi đại diện thì phần vượt quá không ràng buộc người được đại diện. Phần nằm trong phạm vi vẫn có hiệu lực bình thường. Tức là hợp đồng thuê mười năm nói ở trên không tự nhiên vô giá trị toàn bộ; câu hỏi là phần nào được phép, phần nào không.

Ngoại lệ một: bạn công nhận. Nếu sau khi biết chuyện, bạn nhắn "thôi được, cứ vậy đi", nhận tiền phát sinh từ phần vượt quá, hoặc tiếp tục thực hiện hợp đồng như thể không có gì, phần đó có thể được coi là bạn đã công nhận. Công nhận không cần giấy tờ trang trọng; hành vi cũng đủ để tranh luận.

Ngoại lệ hai: bạn biết mà không phản đối trong thời gian hợp lý. Im lặng là cái bẫy lớn nhất. Người uỷ quyền biết em mình đã ký giá thấp, nghĩ "để tính sau", vài tháng sau mới lên tiếng. Lúc đó bên kia có lý lẽ rằng bạn đã chấp nhận. Luật không định nghĩa bằng con số thế nào là hợp lý; điều chắc chắn là càng chậm càng yếu.

Ngoại lệ ba: lỗi của bạn khiến bên kia không thể biết. Ví dụ bạn để người kia giữ bản gốc giấy uỷ quyền cũ rộng hơn, không thu về khi đã thu hẹp, hoặc chính bạn từng giới thiệu với đối tác rằng "mọi việc cứ làm với cậu ấy". Bên kia tin là có cơ sở, và lỗi để họ tin nằm ở phía bạn.

Phần ngoại lệ không xoá trách nhiệm của người làm quá tay. Kể cả khi bạn phải gánh vì một trong ba ngoại lệ, bạn vẫn có quyền đòi người được uỷ quyền bồi thường phần thiệt hại họ gây ra do làm trái nghĩa vụ. Hai câu hỏi này đi song song, không loại trừ nhau.

Bên giao dịch với người làm quá tay có quyền gì

Nhìn từ phía bên kia sẽ dễ hiểu vì sao luật chia trách nhiệm như vậy. Người mua, người thuê, nhà cung cấp đã ký với một người cầm giấy uỷ quyền. Nếu họ không biết và không có cách nào biết là người đó vượt quyền, luật cho họ quyền đơn phương chấm dứt hoặc huỷ bỏ phần giao dịch vượt quá và đòi bồi thường. Nếu họ biết hoặc buộc phải biết, chẳng hạn giấy uỷ quyền ghi rõ giới hạn giá mà họ vẫn ký giá thấp hơn, thì họ không được bảo vệ ở phần đó.

Đây là lý do một bên giao dịch cẩn thận luôn đọc kỹ giấy uỷ quyền của bạn trước khi ký. Ngược lại, khi bạn đi giao dịch với người cầm giấy uỷ quyền của người khác, bạn cũng phải đọc kỹ như vậy, vì "không biết" chỉ là lý lẽ khi bạn đã làm hết phần kiểm tra hợp lý. Bài về cách kiểm giấy uỷ quyền của bên kia trong cùng danh mục đi sâu vào việc này.

Trong nhiều vụ, bên kia không đòi bạn mà đòi chính người đã ký với họ. Luật cũng cho phép như vậy: người đại diện làm quá phạm vi phải tự thực hiện nghĩa vụ với bên đã giao dịch về phần vượt quá, trừ khi bên đó biết mà vẫn ký. Người làm quá tay vì thế đứng giữa hai phía, bị cả hai đòi, và đó là áp lực tự nhiên khiến họ thường muốn thương lượng sớm.

Bốn tình huống giả định và hướng xử lý thường gặp

Các tình huống dưới đây là ví dụ giả định, chỉ để thấy logic chung. Kết quả thật phụ thuộc giấy uỷ quyền viết gì, chứng cứ có gì và cơ quan giải quyết đánh giá ra sao.

Tình huốngPhần trong phạm viPhần vượt quáHướng thường gặp
Giấy cho thuê nhà, người cầm giấy nhận trước tiền nhiều nămHợp đồng thuêKhoản nhận trước vượt mức đã giao, thời hạn quá dàiPhản đối ngay bằng văn bản; đòi người cầm giấy giao lại tiền đã nhận
Giấy cho bán xe với giá tối thiểu, xe bị bán thấp hơnViệc bán xeMức giá thấp hơn giới hạnNếu người mua đã đọc giấy và biết giới hạn, họ khó viện lẽ ngay tình
Giấy cho nhận hàng, nhân viên ký giảm công nợBiên bản giao nhậnThoả thuận giảm trừ tiền hàngGửi thông báo không công nhận cho nhà cung cấp; xem lại quy chế ký
Giấy làm thủ tục cấp đổi sổ, người cầm giấy nộp thêm hồ sơ khácHồ sơ cấp đổiHồ sơ không được giaoLiên hệ nơi tiếp nhận để có ý kiến, đề nghị dừng phần không được uỷ quyền

Điểm chung của cả bốn: phản ứng sớm và bằng văn bản. Một tin nhắn gửi đúng người, nói rõ phần nào bạn không công nhận, có giá trị hơn nhiều cuộc gọi điện chỉ để trách móc.

Phát hiện bị làm quá tay: thứ tự việc nên làm

Khi bạn vừa biết người được uỷ quyền đã làm thêm điều không được giao, các việc dưới đây giúp bạn giữ thế, không vội vàng làm mất quyền.

  1. Lấy bản sao của chính giao dịch vượt quá: hợp đồng, biên bản, biên nhận, tin nhắn. Không có văn bản trong tay thì mọi tranh luận sau đó đều là kể lại.
  2. Đặt nó cạnh giấy uỷ quyền, đánh dấu chính xác câu nào cho phép, câu nào không. Nếu giấy viết chung chung, ghi chú lại để hỏi luật sư; đừng tự kết luận là vượt quyền khi câu chữ còn mở.
  3. Quyết định có công nhận hay không. Đôi khi phần vượt quá có lợi hoặc không đáng tranh cãi, công nhận cho xong lại là lựa chọn hợp lý. Nếu không công nhận, đừng nhận tiền hay lợi ích phát sinh từ phần đó.
  4. Gửi thông báo bằng văn bản cho cả người được uỷ quyền lẫn bên giao dịch, nói rõ bạn không công nhận phần nào. Giữ bằng chứng đã gửi: tin nhắn có thời gian, thư có xác nhận, biên nhận bưu điện.
  5. Xem lại giấy uỷ quyền còn hiệu lực không; nếu người kia không còn đáng tin, cân nhắc chấm dứt uỷ quyền và thu hồi bản gốc theo đúng thủ tục.
  6. Nếu đã có thiệt hại hoặc có dấu hiệu gian dối để chiếm tiền, tài sản, mang hồ sơ đi gặp luật sư. Tài sản đã bị chiếm đoạt thì trình báo công an, gọi 113 khi khẩn cấp.

Đừng xé hay sửa giấy uỷ quyền gốc khi đang có tranh chấp. Giấy đó là chứng cứ cho chính bạn về phạm vi đã giao.

Phòng từ lúc viết: những chỗ hay bị kéo giãn

Cách viết phạm vi cho chặt có danh mục riêng trên trang. Ở đây chỉ điểm lại những chỗ trong thực tế hay bị người cầm giấy kéo giãn, để bạn biết cần soi kỹ đoạn nào khi đọc bản nháp do công chứng viên soạn.

  • Chữ "toàn quyền", "mọi việc liên quan", "và các việc khác": càng rộng thì càng khó nói là vượt.
  • Quyền nhận tiền gộp chung với quyền ký: tách riêng, hoặc ghi rõ tiền phải chuyển thẳng vào tài khoản của bạn.
  • Không có mức giá, mức tiền tối đa hay tối thiểu: thiếu con số thì vượt về giá gần như không chứng minh được.
  • Không có điều kiện báo trước: thêm câu buộc người cầm giấy gửi bạn bản dự thảo trước khi ký những việc lớn.
  • Cho phép uỷ quyền lại: người thứ hai bạn không quen biết, phạm vi lại chồng thêm một lớp.
  • Không có ngày hết hạn hoặc sự kiện chấm dứt rõ: giấy sống lâu hơn nhu cầu thật của bạn.

Đọc bản nháp như một người đang muốn lách nó: câu nào cho phép làm nhiều hơn bạn nghĩ thì sửa ngay trước khi ký, không để tới lúc tranh chấp mới cãi nghĩa từng chữ.

Câu hỏi thường gặp

Người được uỷ quyền làm quá phạm vi có phạm tội không?

Làm quá phạm vi tự nó thường là chuyện dân sự: vi phạm nghĩa vụ với người uỷ quyền và có thể phải bồi thường. Chỉ khi có dấu hiệu gian dối hoặc lợi dụng sự tin cậy để chiếm đoạt tài sản thì mới đặt ra chuyện hình sự, và việc đó do cơ quan điều tra đánh giá. Nếu tài sản của bạn đã mất, hãy trình báo công an.

Nếu bạn đã lỡ nhận tiền từ phần giao dịch vượt quá thì sao?

Việc nhận tiền có thể bị coi là bạn đã công nhận phần đó. Nếu thực sự không muốn công nhận, nên gửi văn bản nói rõ và đề nghị hoàn lại hoặc giữ khoản đó riêng chờ giải quyết, đồng thời hỏi luật sư cách xử lý cho đúng. Cứ tiêu khoản đó rồi mới phản đối thì lập luận yếu đi nhiều.

Bên mua nói họ không biết giới hạn trong giấy uỷ quyền, có đúng không?

Còn tuỳ việc họ có được xem giấy uỷ quyền hay không và giới hạn đó có ghi rõ không. Người mua đã được đưa xem giấy có ghi mức giá tối thiểu mà vẫn ký thấp hơn thì khó nói là không biết. Trường hợp họ chỉ được nghe kể lại, không được xem bản gốc, sự việc phức tạp hơn và cần chứng cứ.

Giấy uỷ quyền viết "toàn quyền quyết định" thì còn gì để nói là vượt quá không?

Rất ít. Câu chữ rộng như vậy khiến gần như mọi việc liên quan đều nằm trong phạm vi, và bạn phải chịu kết quả. Cách còn lại thường là chứng minh người được uỷ quyền vi phạm nghĩa vụ trung thực, gây thiệt hại cho bạn, để đòi bồi thường từ họ chứ không phải để vô hiệu giao dịch với bên kia.

Có cần công chứng văn bản không công nhận phần vượt quá không?

Không bắt buộc theo nguyên tắc chung. Điều cần là văn bản rõ ràng và chứng minh được đã gửi tới đúng người vào thời điểm nào. Với tài sản lớn hoặc giao dịch đã công chứng, nên hỏi luật sư có cần gửi thêm tới tổ chức công chứng hoặc cơ quan đăng ký để chặn các bước tiếp theo hay không.

Người được uỷ quyền là người nhà, có nên kiện ngay không?

Kiện là đường cuối. Thường nên bắt đầu bằng văn bản nói rõ phần không công nhận, sau đó thương lượng hoặc hoà giải để người nhà khắc phục. Nhưng đừng vì nể mà im lặng quá lâu, vì im lặng có thể bị coi là đồng ý. Có thể vừa giữ tình cảm vừa giữ giấy tờ cho đúng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138