TraoQuyen.comTrao Quyền
Hiểu đúng bản chất uỷ quyền

Ai có thể làm người được uỷ quyền: tuổi, năng lực, tổ chức và người không nên chọn

Điều kiện để nhận uỷ quyền: năng lực hành vi, độ tuổi, cá nhân hay tổ chức, trường hợp luật hạn chế, và tiêu chí chọn người khi giao việc có giá trị lớn.

University student and an older aunt sitting on waiting chairs at a public administrative service center in Thai Nguyen, seen from behind, a counter blurred ahead, cool fluorescent light

Người được uỷ quyền phải có năng lực hành vi dân sự phù hợp với việc được giao, và không thuộc trường hợp luật cấm làm người đại diện cho việc đó; ngoài ra, có thể là cá nhân hoặc tổ chức. Đó là điều kiện tối thiểu theo luật. Còn chọn ai trong số những người đủ điều kiện là chuyện của người uỷ quyền — và đó mới là quyết định quan trọng nhất.

Bài này chia làm hai phần. Phần đầu là các điều kiện pháp lý chung: tuổi, năng lực, cá nhân hay tổ chức, các trường hợp hạn chế. Phần sau là tiêu chí thực tế để chọn người khi giao việc có giá trị. Các nguyên tắc nêu ở mức chung của Bộ luật Dân sự; những việc có quy định riêng nên hỏi công chứng viên hoặc cơ quan tiếp nhận.

Năng lực: điều kiện đầu tiên

Người được uỷ quyền nhân danh người khác xác lập, thực hiện giao dịch. Để giao dịch đó có giá trị, chính họ phải có khả năng nhận thức và làm chủ hành vi ở mức mà giao dịch đòi hỏi. Người đã thành niên, không bị toà án tuyên bố mất hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự, không có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, thường đáp ứng điều kiện này cho hầu hết việc.

Ngược lại, người đã bị tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự không thể làm người được uỷ quyền. Người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi cũng không nên được chọn, vì giao dịch họ thực hiện có thể bị đặt câu hỏi về hiệu lực. Nếu sau khi uỷ quyền, người được uỷ quyền rơi vào tình trạng không còn đủ điều kiện, việc đại diện chấm dứt.

Điều kiện năng lực này cũng áp dụng theo chiều ngược lại cho người uỷ quyền: muốn trao quyền, chính người uỷ quyền phải đủ năng lực tại thời điểm trao. Đây là lý do giấy uỷ quyền của một người đang lẫn có thể bị từ chối hoặc bị tranh chấp.

Tuổi: người chưa đủ mười tám có được nhận uỷ quyền không

Luật không cấm tuyệt đối. Theo nguyên tắc chung, người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi có thể là người đại diện theo uỷ quyền, trừ trường hợp pháp luật quy định giao dịch đó phải do người từ đủ mười tám tuổi xác lập, thực hiện.

Thực tế thì hẹp hơn nhiều. Rất nhiều việc liên quan nhà đất, ngân hàng, thủ tục hành chính có yêu cầu riêng về độ tuổi hoặc về giấy tờ tuỳ thân của người đi làm. Cơ quan tiếp nhận có thể từ chối người chưa thành niên dù giấy uỷ quyền đã lập.

Rủi ro cho chính người trẻ. Người được uỷ quyền phải chịu trách nhiệm khi làm sai phạm vi, giữ tài sản, giao lại tiền. Đặt một người mười sáu tuổi vào vị trí đó là trao cho họ gánh nặng không tương xứng. Với việc có giá trị, nên chọn người đã thành niên.

Ví dụ giả định. Một gia đình ở Lạng Sơn muốn nhờ con gái mười bảy tuổi đi nhận một bộ hồ sơ thay bố. Trước khi lập giấy, họ hỏi nơi trả kết quả và được biết nơi đó cần người nhận đã đủ mười tám tuổi. Gia đình đổi sang nhờ người cô — một cuộc gọi đã tiết kiệm một buổi công chứng.

Cá nhân hay tổ chức đều có thể nhận

Người được uỷ quyền có thể là một pháp nhân: công ty luật, văn phòng luật sư, tổ chức dịch vụ, doanh nghiệp quản lý tài sản. Khi đó tổ chức sẽ cử người cụ thể đi làm việc, và trách nhiệm với người uỷ quyền nằm ở tổ chức. Cách này hợp với việc cần chuyên môn và kéo dài, nhưng người uỷ quyền nên đọc kỹ hợp đồng dịch vụ đi kèm: phạm vi, phí, cách báo cáo, cách chấm dứt.

Với một số loại việc, pháp luật chuyên ngành đặt điều kiện riêng cho tổ chức nhận làm thay, ví dụ phải là tổ chức hành nghề được cấp phép hoặc được ghi nhận. Trước khi giao việc cho một đơn vị, kiểm tư cách của họ qua thông tin đăng ký công khai và hỏi họ chứng chỉ hành nghề liên quan.

Hộ gia đình, nhóm người, tổ chức không có tư cách pháp nhân thì không tự đứng làm người được uỷ quyền với tư cách chung; việc nhận uỷ quyền sẽ do một cá nhân hoặc pháp nhân cụ thể đảm nhận.

Các trường hợp luật hạn chế hoặc nên tránh

Ngoài năng lực và tuổi, một số trường hợp khiến một người không thể hoặc không nên làm người được uỷ quyền cho việc cụ thể. Danh sách dưới ở mức nguyên tắc.

  • Người có quyền lợi đối lập. Người sẽ là bên mua, bên thuê, bên vay trong chính giao dịch. Luật cấm người đại diện giao dịch với chính mình, trừ trường hợp có quy định khác.
  • Người đang đại diện cho bên kia. Không thể cùng lúc đại diện cho cả hai phía của một giao dịch, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
  • Người bị cấm theo luật chuyên ngành. Trong tố tụng, một số người không được làm người đại diện cho đương sự, ví dụ khi quyền lợi của họ đối lập với người được đại diện hoặc khi họ đang là người tiến hành tố tụng. Danh mục tranh chấp và tố tụng của trang có thêm chi tiết ở mức nguyên tắc.
  • Cán bộ, công chức trong một số việc. Có những quy định hạn chế người đang giữ chức vụ làm đại diện trong việc liên quan đến cơ quan mình. Hỏi cơ quan tiếp nhận khi gặp trường hợp này.
  • Người nước ngoài với một số giao dịch. Người nước ngoài có thể nhận uỷ quyền trong nhiều việc, nhưng với những giao dịch mà bản thân họ bị hạn chế, như một số loại tài sản, cần kiểm kỹ. Giấy uỷ quyền có yếu tố nước ngoài thường cần thêm bước dịch, hợp pháp hoá; hỏi công chứng viên.

Danh sách này không đầy đủ cho mọi loại việc. Khi việc thuộc một lĩnh vực có luật riêng — tố tụng, doanh nghiệp, sở hữu trí tuệ, đất đai — hãy hỏi người trong nghề về điều kiện người đại diện ở lĩnh vực đó.

Người được uỷ quyền nhận về những nghĩa vụ gì

Trước khi nhận lời, người được chọn cũng nên biết mình sẽ gánh gì, để quyết định có nhận hay không. Theo nguyên tắc chung về hợp đồng uỷ quyền, họ phải thực hiện công việc theo uỷ quyền và báo lại cho người uỷ quyền về việc đã làm; cho bên thứ ba biết thời hạn, phạm vi uỷ quyền và những thay đổi; bảo quản tài liệu, phương tiện được giao; giữ bí mật thông tin biết được khi làm việc; giao lại tài sản đã nhận và lợi ích thu được; và bồi thường nếu vi phạm nghĩa vụ gây thiệt hại.

Đổi lại, họ có quyền yêu cầu người uỷ quyền cung cấp thông tin, tài liệu, phương tiện cần thiết, được thanh toán chi phí hợp lý, và được hưởng thù lao nếu đã thoả thuận. Họ cũng có quyền rút lui theo đúng nguyên tắc đơn phương chấm dứt.

Vì vậy, người được hỏi có quyền từ chối khi thấy mình không đủ thời gian hay không đủ hiểu biết để làm đúng. Một lời từ chối sớm tốt hơn nhiều so với nhận lời rồi để việc dở dang, hay làm sai rồi phải chịu trách nhiệm với cả người uỷ quyền lẫn bên thứ ba.

Chọn người: năm tiêu chí ngoài điều kiện pháp lý

Đủ điều kiện pháp lý mới là điểm xuất phát. Bảng dưới gợi ý cách đánh giá khi việc có giá trị lớn.

Tiêu chíCâu hỏi nên tự trả lờiDấu hiệu nên cân nhắc lại
Lợi íchNgười này có được lợi gì từ việc mình giao không?Họ là người mua tiềm năng, đang cần tiền gấp, hoặc là người thừa kế có lợi nếu tài sản bị định đoạt sớm
Khả năngHọ có hiểu việc, có thời gian, có ở gần nơi cần làm không?Họ bận, ở xa, chưa từng làm thủ tục tương tự
Minh bạchHọ có quen báo lại, giữ giấy tờ, chuyển khoản rõ ràng không?Hay dùng tiền mặt, ngại báo cáo, giữ giấy tờ không ai biết
Quan hệ với người khácViệc chọn họ có làm các thành viên khác trong gia đình hay cổ đông khác nghi ngờ không?Đã có mâu thuẫn về tài sản trước đó
Dự phòngNếu họ không làm được nữa, ai thay?Không có phương án thay thế, việc kéo dài

Không có ai hoàn hảo theo cả năm tiêu chí. Điểm yếu ở tiêu chí nào thì bù bằng cách viết giấy: tiền chuyển thẳng vào tài khoản người uỷ quyền nếu lo về minh bạch, phạm vi hẹp và thời hạn ngắn nếu lo về lợi ích, ghi rõ người thay nếu lo về dự phòng.

Trước khi ký giấy giao quyền cho một người

Vài bước kiểm trước khi đến nơi công chứng, áp dụng cho cả uỷ quyền cho người thân lẫn cho tổ chức.

  1. Nói chuyện trực tiếp với người dự định nhận về việc, phạm vi, thời hạn, thù lao nếu có, và cách báo lại.
  2. Kiểm giấy tờ tuỳ thân còn hiệu lực, thông tin khớp với những gì sẽ ghi trong giấy. Với tổ chức, kiểm thông tin đăng ký và người được cử.
  3. Hỏi nơi sẽ tiếp nhận giấy xem họ có yêu cầu gì về người được uỷ quyền: tuổi, quan hệ, giấy tờ đi kèm.
  4. Thống nhất cách xử lý tiền, giấy tờ gốc và thông tin cá nhân; nhắc người nhận không chụp, không chia sẻ giấy tờ của người uỷ quyền ra ngoài việc cần thiết.
  5. Ghi lại cách liên lạc dự phòng và người thay thế nếu người được chọn không thể tiếp tục.

Năm bước này không thay cho công chứng viên, nhưng giúp buổi làm giấy nhanh hơn và giấy viết ra sát với thực tế hơn. Mọi điểm còn băn khoăn về điều kiện pháp lý, hỏi công chứng viên hoặc luật sư ngay tại buổi đó.

Câu hỏi thường gặp

Người chưa đủ mười tám tuổi có được nhận uỷ quyền không?

Theo nguyên tắc chung, người từ đủ mười lăm đến chưa đủ mười tám tuổi có thể là người đại diện theo uỷ quyền, trừ những giao dịch luật buộc người từ đủ mười tám tuổi thực hiện. Thực tế nhiều cơ quan, ngân hàng chỉ nhận người đã thành niên, nên hỏi trước.

Có thể uỷ quyền cho một công ty thay vì một người không?

Có thể. Pháp nhân được làm người đại diện theo uỷ quyền và sẽ cử người cụ thể đi làm việc. Với một số lĩnh vực, tổ chức nhận làm thay phải đáp ứng điều kiện hành nghề riêng. Đọc kỹ hợp đồng dịch vụ đi kèm trước khi ký.

Người nước ngoài có nhận uỷ quyền làm việc ở Việt Nam được không?

Trong nhiều việc là được, nhưng có những giao dịch mà người nước ngoài bị hạn chế, và giấy tờ có yếu tố nước ngoài thường cần dịch, hợp pháp hoá. Hỏi công chứng viên với trường hợp cụ thể trước khi lập giấy.

Người được uỷ quyền bị bệnh nặng giữa chừng thì sao?

Nếu họ không còn đủ điều kiện làm người đại diện, việc đại diện chấm dứt. Người uỷ quyền nên lập giấy cho người khác và báo cho các bên liên quan. Giấy uỷ quyền nên ghi trước người thay thế để việc không bị bỏ dở.

Có nên chọn người thừa kế làm người được uỷ quyền bán tài sản không?

Không cấm, nhưng cần cân nhắc vì người thừa kế có lợi ích gắn với tài sản. Nếu chọn, nên viết phạm vi hẹp, tiền chuyển thẳng vào tài khoản người uỷ quyền và báo cho các thành viên khác trong gia đình để tránh nghi ngờ.

Người đang đại diện cho bên mua có nhận uỷ quyền của bên bán được không?

Không nên và thường không được trong cùng một giao dịch, vì một người không thể cùng lúc vì lợi ích của hai bên đối lập, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Mỗi bên nên có người đại diện riêng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138