TraoQuyen.comTrao Quyền
Hiểu đúng bản chất uỷ quyền

Uỷ quyền có thù lao và không thù lao: khác nhau ở nghĩa vụ, chấm dứt và bồi thường

Trả công hay không làm thay đổi cách hai bên được rút lui, phải bồi thường ra sao và mức cẩn trọng phải có. Cách ghi thù lao, chi phí cho rõ trước khi ký.

Elderly man on a tiled porch in Dong Thap handing an envelope to a middle aged neighbour, both seen from the side with faces turned away, potted plants, warm evening light

Uỷ quyền chỉ có thù lao khi hai bên thoả thuận hoặc pháp luật có quy định; còn lại, mặc định là không thù lao. Nhưng có hay không có tiền công không chỉ là chuyện trả bao nhiêu. Nó thay đổi cách mỗi bên được rút lui giữa chừng, ai phải bồi thường cho ai, và người nhận việc phải cẩn trọng tới mức nào.

Trong gia đình Việt, phần lớn uỷ quyền là "nhờ giúp": con đi lo giấy tờ cho cha mẹ, em làm thay chị khi chị ở xa. Ở chiều ngược lại là uỷ quyền có tính dịch vụ: thuê người đi làm thủ tục, thuê công ty quản lý nhà cho thuê. Bài này so sánh hai loại theo nguyên tắc chung của Bộ luật Dân sự và gợi ý cách ghi để không phát sinh hiểu lầm. Các con số trong bài đều là ví dụ giả định.

Mặc định là không thù lao, nhưng chi phí thì vẫn phải trả

Nhiều người lẫn hai khái niệm thù lao và chi phí. Thù lao là tiền công cho việc người được uỷ quyền bỏ thời gian, công sức. Chi phí là tiền họ phải chi ra để làm việc: phí nộp hồ sơ, vé xe, tiền sao y, dịch thuật, gửi bưu điện. Luật tách hai thứ này: thù lao chỉ phải trả khi có thoả thuận hoặc luật quy định; còn chi phí hợp lý đã bỏ ra để thực hiện việc được uỷ quyền thì người uỷ quyền phải thanh toán, dù không có thù lao.

Như vậy, "nhờ không công" không có nghĩa là người được nhờ phải tự bỏ tiền túi. Ngược lại, người được uỷ quyền cũng không được tự ý chi vượt mức cần thiết rồi đòi hoàn. Chữ "hợp lý" nghĩa là chi phí phải gắn với việc, ở mức thông thường, và tốt nhất có biên nhận hoặc ít nhất ghi lại để đối chiếu.

Trong gia đình, chuyện này thường được giải quyết bằng sự xởi lởi. Nhưng khi việc kéo dài nhiều tháng hoặc liên quan tài sản lớn, những khoản nhỏ cộng dồn có thể thành nguồn cãi vã. Một dòng trong giấy uỷ quyền — "chi phí phát sinh do bên uỷ quyền chịu, thanh toán theo biên nhận" — giúp hai bên khỏi phải đoán.

So sánh hai loại theo từng câu hỏi

Bảng tóm lược nguyên tắc chung của Bộ luật Dân sự về hợp đồng uỷ quyền. Cách áp dụng vào vụ việc cụ thể cần đọc toàn bộ thoả thuận và hỏi luật sư.

Câu hỏiCó thù laoKhông thù lao
Người uỷ quyền muốn chấm dứt giữa chừngĐược, bất cứ lúc nào, nhưng phải trả thù lao tương ứng với phần việc đã làm và bồi thường thiệt hạiĐược, bất cứ lúc nào, nhưng phải báo trước một thời gian hợp lý
Người được uỷ quyền muốn rút luiĐược, nhưng phải bồi thường thiệt hại cho người uỷ quyền nếu cóĐược, bất cứ lúc nào, nhưng phải báo trước một thời gian hợp lý
Chi phí hợp lý để làm việcNgười uỷ quyền thanh toán, trừ khi thoả thuận đã gộp vào thù laoNgười uỷ quyền thanh toán
Mức cẩn trọng người nhận việc phải cóCao, gần như người làm dịch vụ chuyên nghiệpVẫn phải làm đúng, trung thực, nhưng thường được nhìn nhận thông cảm hơn khi có sai sót nhỏ
Giao lại tài sản, lợi ích thu đượcBắt buộcBắt buộc
Báo cho bên thứ ba khi chấm dứtNgười uỷ quyền phải báoNgười uỷ quyền phải báo

Hai dòng giữ nguyên ở cả hai cột cho thấy một điều: tiền công không làm thay đổi nghĩa vụ trung thực. Dù nhờ không công, người được uỷ quyền vẫn phải giao lại mọi khoản đã nhận thay và báo lại việc đã làm.

Khi nào nên trả thù lao, dù là người nhà

Việc kéo dài nhiều tháng. Trông coi nhà cho thuê, theo một vụ việc ở cơ quan nhà nước, quản lý vườn cây — những việc chiếm thời gian đều đặn của người nhận. Trả một khoản thù lao định kỳ, dù nhỏ, giúp người nhận có trách nhiệm rõ và người uỷ quyền có căn cứ đòi hỏi.

Người nhận phải bỏ việc riêng để làm. Người em nghỉ mấy buổi làm để đi lại giữa các cơ quan cho chị. Không trả gì thì sau vài lần, sự nhiệt tình giảm dần, việc chậm, và cả hai khó nói thẳng với nhau.

Có nhiều anh chị em liên quan. Khi tài sản của cha mẹ do một người con đứng ra lo, các anh chị em khác dễ nghi ngờ. Thù lao rõ ràng, chi phí có biên nhận, được ghi trong giấy và báo cho cả nhà, là cách giữ hoà khí bền hơn sự ngầm hiểu.

Người nhận là người ngoài. Hàng xóm, bạn bè, người làm dịch vụ — với họ, thoả thuận tiền công là bình thường. Ghi rõ mức, thời điểm trả, điều kiện trả để tránh đòi thêm về sau.

Ghi thù lao và chi phí trong giấy uỷ quyền: các mục nên có

Không cần mẫu cầu kỳ. Chỉ cần những mục dưới đây được viết thành câu rõ ràng; công chứng viên hoặc luật sư sẽ giúp hoàn thiện câu chữ.

  • Có hay không có thù lao. Không thù lao thì ghi thẳng "không có thù lao" để tránh tranh cãi sau này.
  • Nếu có: mức thù lao, tính theo việc hay theo tháng, trả lúc nào, trả bằng cách nào.
  • Thù lao đã gồm chi phí hay chưa. Nếu chưa, chi phí nào được hoàn và cần chứng từ gì.
  • Ngưỡng chi phí phải hỏi trước: khoản nào vượt một mức nhất định phải được người uỷ quyền đồng ý.
  • Cách tính thù lao khi chấm dứt giữa chừng: theo phần việc đã xong, theo tháng đã làm, hay theo thoả thuận khác.
  • Thời hạn báo trước khi một bên muốn chấm dứt, với uỷ quyền không thù lao.

Ví dụ giả định: chị Ngọc ở Tây Ninh uỷ quyền cho anh họ quản lý hai phòng trọ trong một năm, thù lao bằng một tỷ lệ nhỏ trên tiền thuê thu được, sửa chữa dưới một mức nhỏ được tự quyết, trên mức đó phải nhắn hỏi. Chỉ vài dòng, nhưng đã trả lời trước hầu hết câu hỏi sẽ phát sinh.

Đơn phương chấm dứt: người trả tiền không được rút "trắng"

Ở uỷ quyền có thù lao, người uỷ quyền vẫn được rút lại quyền bất cứ lúc nào — quyền này luật không tước. Nhưng họ phải trả thù lao cho phần việc người được uỷ quyền đã làm và bồi thường thiệt hại nếu có. Lý do: người nhận việc đã bỏ công sức, có khi đã từ chối việc khác để nhận việc này.

Ở uỷ quyền không thù lao, việc rút lui của cả hai bên dễ hơn, chỉ cần báo trước một thời gian hợp lý. Thế nào là hợp lý tuỳ việc: với một lần nộp hồ sơ, vài ngày có thể đủ; với việc trông coi tài sản, cần đủ thời gian để người uỷ quyền tìm người khác hoặc tự về lo.

Ở cả hai loại, người uỷ quyền phải báo cho bên thứ ba biết việc chấm dứt. Không báo thì giao dịch bên thứ ba đã làm với người được uỷ quyền sau đó vẫn có thể có hiệu lực, trừ khi bên thứ ba biết hoặc phải biết. Cách báo, thu hồi giấy tờ gốc và xử lý giấy đã công chứng được bàn riêng ở danh mục huỷ, chấm dứt uỷ quyền.

Mức cẩn trọng: người làm công và người giúp không bị nhìn như nhau

Luật không viết một thang đo cẩn trọng riêng cho từng loại uỷ quyền, nhưng khi đánh giá lỗi và thiệt hại, việc có thù lao hay không là một yếu tố được xem xét. Người nhận tiền để làm một việc, nhất là khi họ làm dịch vụ đó thường xuyên, được kỳ vọng biết các bước, kiểm giấy tờ kỹ, báo rủi ro cho người uỷ quyền. Họ quên một hạn nộp hồ sơ khó được thông cảm như một người con lần đầu đi làm thủ tục cho cha.

Điều này không có nghĩa người giúp không công được làm cẩu thả. Họ vẫn phải trung thực, làm đúng phạm vi, giữ bí mật, giao lại tài sản. Chỉ là khi xảy ra sai sót nhỏ không cố ý, cách nhìn nhận có thể khoan dung hơn. Còn những vi phạm như giữ tiền, tự ý định đoạt tài sản thì không có chuyện khoan dung chỉ vì không nhận công.

Với người uỷ quyền, bài học là: khi việc cần chuyên môn — một vụ tranh chấp, một giao dịch nhà đất phức tạp — thì giao cho người có nghề và thoả thuận thù lao rõ ràng thường an toàn hơn nhờ một người thân nhiệt tình nhưng chưa từng làm. Thù lao ở đây là cái giá cho mức trách nhiệm cao hơn mà người nhận phải gánh.

Thù lao không phải chỗ để giấu một giao dịch khác

Có những giấy uỷ quyền ghi thù lao rất lớn, hoặc ghi rằng người được uỷ quyền "được hưởng toàn bộ tiền bán tài sản". Đây thường là dấu hiệu của một giao dịch mua bán hoặc vay mượn được đội lốt uỷ quyền: người bán nhận tiền trước, đưa giấy uỷ quyền cho người mua tự bán hoặc tự sang tên về sau. Cách làm này né thủ tục chuyển nhượng, né nghĩa vụ thuế, và để người "mua" ở thế rất yếu: người uỷ quyền vẫn có quyền đơn phương chấm dứt, và khi người uỷ quyền mất thì uỷ quyền cũng chấm dứt.

Nếu thực chất bạn đang mua hoặc bán tài sản, hãy làm hợp đồng mua bán, chuyển nhượng đúng thủ tục. Nếu bạn nhận được đề nghị "làm uỷ quyền cho nhanh", hỏi luật sư hoặc công chứng viên trước. Danh mục rủi ro, lạm quyền và lừa đảo của trang có phân tích riêng về dạng uỷ quyền thay mua bán này.

Một khoản thù lao hợp lý là khoản tương xứng với công sức. Khi con số vượt xa công sức tới mức trở thành giá trị tài sản, đó là lúc dừng lại và đặt câu hỏi thực chất giao dịch là gì. Câu hỏi ấy nên được đặt trước khi ký, không phải sau khi đã giao tiền.

Câu hỏi thường gặp

Nhờ người nhà làm thay mà không nói gì về tiền thì có phải trả công không?

Nếu hai bên không thoả thuận thù lao và pháp luật không quy định, thì mặc định là không có thù lao. Tuy vậy, chi phí hợp lý người nhà đã bỏ ra để làm việc vẫn phải được thanh toán. Ghi rõ ngay từ đầu để tránh hiểu lầm.

Trả thù lao rồi có được đòi người được uỷ quyền bồi thường khi làm hỏng việc không?

Có, nếu người được uỷ quyền vi phạm nghĩa vụ và gây thiệt hại. Với uỷ quyền có thù lao, mức cẩn trọng được đòi hỏi thường cao hơn. Cần giữ bằng chứng về thiệt hại và lỗi; mức bồi thường cụ thể nên hỏi luật sư.

Người được uỷ quyền có thù lao bỏ việc giữa chừng thì sao?

Họ có quyền chấm dứt, nhưng phải bồi thường thiệt hại cho người uỷ quyền nếu việc bỏ ngang gây thiệt hại. Họ cũng phải giao lại giấy tờ, tài sản, khoản tiền đã nhận thay. Thù lao đã nhận trước cho phần chưa làm thường phải hoàn lại theo thoả thuận.

Thù lao trả bằng tiền mặt cho người nhà có cần giấy tờ không?

Luật không buộc, nhưng nên có giấy biên nhận hoặc chuyển khoản có nội dung rõ ràng. Khi có tranh cãi giữa anh chị em hoặc khi cần chứng minh nghĩa vụ đã hoàn thành, những dòng ghi này là bằng chứng đơn giản nhất.

Có được thoả thuận thù lao bằng một phần tài sản không?

Các bên có thể thoả thuận hình thức thù lao, nhưng nếu thù lao là quyền với tài sản như nhà đất, xe, thì việc chuyển quyền đó có thể phải theo thủ tục riêng của loại tài sản ấy. Đây là chỗ dễ bị lợi dụng để né thủ tục, nên hỏi luật sư trước khi ghi.

Uỷ quyền không thù lao thì người được uỷ quyền có được làm qua loa không?

Không. Dù không có tiền công, người được uỷ quyền vẫn phải làm đúng việc, đúng phạm vi, báo lại cho người uỷ quyền và giao lại mọi tài sản, lợi ích thu được. Không thù lao chỉ ảnh hưởng tới cách đánh giá mức cẩn trọng, không xoá nghĩa vụ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138