Người được uỷ quyền chỉ được uỷ quyền lại cho người khác khi người uỷ quyền đồng ý, hoặc khi có sự kiện bất khả kháng khiến việc không thể làm được nếu không giao tiếp. Ngoài hai trường hợp đó, giấy uỷ quyền lại không có giá trị ràng buộc người uỷ quyền ban đầu, dù được lập cẩn thận đến đâu.
Uỷ quyền lại thường xuất hiện khi người nhận việc bận đột xuất, chuyển nơi ở, hoặc khi việc kéo dài nhiều năm mà người nhận ban đầu không theo nổi. Nó cũng là chỗ kẻ xấu hay lợi dụng để tài sản đi qua nhiều lớp người trung gian. Bài này giải thích nguyên tắc chung của Bộ luật Dân sự về uỷ quyền lại, các giới hạn đi kèm, và cách người uỷ quyền tự chủ động chặn hoặc cho phép ngay từ đầu.
Vì sao luật không cho uỷ quyền lại tự do
Uỷ quyền là quan hệ dựa trên lòng tin dành cho một người cụ thể. Bà cụ ở Thanh Hoá giao cho cháu nội đi nhận tiền bán thóc vì tin cháu, chứ không phải tin bất kỳ ai mà cháu chọn. Nếu người được uỷ quyền có thể tự giao tiếp cho người khác, lòng tin ban đầu bị chuyển sang một người mà người uỷ quyền chưa từng gặp, chưa từng đánh giá.
Vì thế luật coi việc uỷ quyền lại là ngoại lệ, không phải quyền mặc nhiên. Người được uỷ quyền có nghĩa vụ tự mình làm việc được giao. Họ có thể nhờ người khác giúp những việc phụ — chở đi, xếp hàng, photo giấy tờ — nhưng không được trao lại quyền nhân danh người uỷ quyền để ký, nhận tiền, nhận tài sản nếu không đủ điều kiện.
Điểm này cũng giải thích vì sao cơ quan tiếp nhận hồ sơ, công chứng viên thường hỏi kỹ khi thấy một giấy uỷ quyền lại: họ phải biết lòng tin ban đầu có được chuyển đi đúng cách hay không. Một chuỗi uỷ quyền thiếu mắt xích nào là cả chuỗi phía sau mất chỗ dựa.
Hai điều kiện để được uỷ quyền lại
Có sự đồng ý của người uỷ quyền. Cách gọn nhất là ghi ngay trong giấy hoặc hợp đồng uỷ quyền ban đầu: "được uỷ quyền lại" hoặc "được uỷ quyền lại cho người có tên…". Nếu giấy ban đầu không nói gì, người được uỷ quyền phải xin sự đồng ý trước khi uỷ quyền lại, và sự đồng ý đó nên được thể hiện bằng hình thức có thể chứng minh. Với giấy đã công chứng, cơ quan tiếp nhận thường muốn sự đồng ý cũng có giá trị chứng minh tương đương.
Sự kiện bất khả kháng. Đây là trường hợp hẹp: một sự kiện khách quan không lường trước, không khắc phục được, như thiên tai, tai nạn, ốm nặng đột ngột, mà nếu không uỷ quyền lại thì mục đích của việc uỷ quyền không thể đạt được, gây hại cho người uỷ quyền. "Bận việc", "đi công tác" thường không đủ để coi là bất khả kháng. Khi viện dẫn trường hợp này, người uỷ quyền lại nên giữ bằng chứng về sự kiện và báo cho người uỷ quyền sớm nhất có thể.
Khi giấy ghi "không được uỷ quyền lại". Một số người uỷ quyền chủ động ghi cấm uỷ quyền lại. Khi đó ngay cả trường hợp bất khả kháng cũng nên được xử lý bằng cách báo cho người uỷ quyền để họ lập giấy mới, thay vì người được uỷ quyền tự giao tiếp. Đọc kỹ dòng này trước khi nhận một giấy uỷ quyền lại từ người khác.
Ba giới hạn đi kèm mọi giấy uỷ quyền lại
Ngay cả khi đủ điều kiện, uỷ quyền lại vẫn bị ràng buộc bởi những giới hạn sau. Đây là chỗ nhiều giấy tự soạn bị trả về.
- Không vượt phạm vi ban đầu. Người nhận lại chỉ được làm những việc nằm trong phạm vi mà người được uỷ quyền đang có. Giấy ban đầu chỉ cho nộp và nhận hồ sơ thì giấy uỷ quyền lại không thể thêm quyền ký hợp đồng bán. Phần thêm vào không có giá trị.
- Không dài hơn thời hạn ban đầu. Quyền ban đầu hết hạn thì quyền được uỷ quyền lại cũng không còn chỗ dựa. Ghi thời hạn giấy uỷ quyền lại dài hơn chỉ tạo ra một tờ giấy dễ gây hiểu lầm.
- Hình thức phải phù hợp hình thức ban đầu. Nếu uỷ quyền ban đầu được công chứng thì uỷ quyền lại cũng phải theo hình thức tương ứng. Một giấy viết tay không thể chuyển tiếp một quyền vốn đã được trao qua văn bản công chứng.
- Người nhận lại phải đủ điều kiện làm người đại diện. Có năng lực hành vi phù hợp với việc, và không thuộc trường hợp luật cấm đại diện cho việc đó.
Khi nhận một giấy uỷ quyền lại, cách kiểm đơn giản là đặt nó cạnh giấy ban đầu và so từng dòng: điều kiện, phạm vi, thời hạn, hình thức. Thiếu giấy ban đầu thì không thể kiểm, và không nên giao dịch.
Ai chịu trách nhiệm khi người nhận lại làm sai
Uỷ quyền lại không xoá trách nhiệm của người được uỷ quyền ban đầu với người uỷ quyền. Nếu họ uỷ quyền lại mà không đủ điều kiện, mọi thiệt hại phát sinh từ việc đó có thể quay về họ. Nếu đủ điều kiện, họ vẫn có trách nhiệm đã chọn người hợp lý, đã chuyển đủ thông tin và theo dõi việc.
Với bên thứ ba, giao dịch do người nhận lại làm trong phạm vi hợp lệ ràng buộc người uỷ quyền ban đầu như mọi giao dịch đại diện khác. Giao dịch vượt phạm vi hoặc dựa trên một giấy uỷ quyền lại không hợp lệ thì người uỷ quyền ban đầu có thể không bị ràng buộc, trừ khi họ công nhận.
Ví dụ giả định: ông Bình ở Gia Lai uỷ quyền có công chứng cho con trai trông coi và cho thuê vườn, giấy cho phép uỷ quyền lại. Con trai đi làm xa, uỷ quyền lại cho một người bạn bằng giấy viết tay. Hình thức không khớp với giấy công chứng ban đầu, nên hợp đồng cho thuê do người bạn ký có thể bị tranh cãi về giá trị ràng buộc với ông Bình. Nếu sau đó phát sinh tranh chấp với người thuê, cả ba người đều mất thời gian. Lập đúng hình thức ngay từ đầu rẻ hơn nhiều.
Uỷ quyền lại khác nhờ người giúp việc vặt ở đâu
Ranh giới giữa uỷ quyền lại và nhờ người phụ giúp không phải lúc nào cũng rõ, nên đáng có vài ví dụ. Người được uỷ quyền nhận sổ đỏ thay mẹ có thể nhờ bạn chở đến bộ phận một cửa, nhờ người quen xếp hàng lấy số thứ tự, nhờ tiệm photo sao giấy tờ. Những người này không nhân danh mẹ làm gì cả; họ chỉ hỗ trợ người được uỷ quyền tự làm. Đó không phải uỷ quyền lại.
Khi người bạn được giao đứng ra ký nhận sổ, nhận tiền, hoặc ký vào biên bản thay — tức là hành động nhân danh người mẹ trước cơ quan hay bên thứ ba — thì đó là uỷ quyền lại, và phải đủ điều kiện như đã nói. Một mẹo phân biệt: hỏi xem nếu có tranh chấp, chữ ký hay hành động của người phụ giúp có tạo ra quyền, nghĩa vụ gì cho người uỷ quyền ban đầu không. Có thì là uỷ quyền lại.
Với việc trong doanh nghiệp cũng vậy: trưởng phòng được giám đốc uỷ quyền ký hợp đồng có thể giao nhân viên soạn hợp đồng, liên hệ khách, nhưng không thể giao nhân viên ký thay nếu giấy uỷ quyền không cho phép. Phân công nội bộ không tự động trở thành trao quyền đại diện.
Nên cho phép hay cấm uỷ quyền lại
Không có câu trả lời đúng cho mọi trường hợp. Bảng dưới gợi ý theo loại việc; quyết định cuối cùng vẫn tuỳ mức tin cậy và giá trị tài sản.
| Loại việc | Gợi ý | Lý do |
|---|---|---|
| Bán, tặng, thế chấp nhà đất, xe | Nên cấm hoặc chỉ cho phép uỷ quyền lại cho người có tên cụ thể | Tài sản lớn, chuỗi uỷ quyền là kẽ hở phổ biến để tài sản đi qua nhiều tay |
| Trông coi, cho thuê tài sản dài hạn | Cho phép có điều kiện: báo trước, người nhận lại phải được đồng ý | Việc kéo dài, người được uỷ quyền có thể có lúc không theo được |
| Nộp và nhận kết quả hồ sơ hành chính | Có thể cho phép | Rủi ro thấp, cần linh hoạt khi người được uỷ quyền vướng việc |
| Đại diện tham gia vụ việc tranh chấp | Thường nên cho phép uỷ quyền lại cho luật sư hoặc người có chuyên môn | Vụ việc kéo dài, cần người có nghề tiếp nhận |
| Nhận tiền, nhận tài sản thay | Nên cấm | Tiền khó truy khi đi qua nhiều người |
Dù chọn hướng nào, hãy viết thành chữ trong giấy uỷ quyền. Để trống là bỏ mặc người được uỷ quyền tự đoán, và bỏ mặc cơ quan tiếp nhận tự hiểu theo cách thận trọng nhất của họ.
Nhận một giấy uỷ quyền lại: các bước kiểm
Nếu bạn là người mua, người thuê, hoặc cán bộ nhận hồ sơ từ một người cầm giấy uỷ quyền lại, đi qua các bước sau.
- Đòi xem cả giấy uỷ quyền ban đầu lẫn giấy uỷ quyền lại, bản gốc hoặc bản có chứng thực.
- Tìm dòng cho phép uỷ quyền lại trong giấy ban đầu. Không có thì hỏi bằng chứng về sự đồng ý của người uỷ quyền.
- So phạm vi và thời hạn của hai giấy. Phần nào giấy sau rộng hơn hoặc dài hơn thì coi như không có.
- So hình thức: giấy đầu công chứng thì giấy sau cũng phải tương ứng.
- Với giao dịch giá trị lớn, liên lạc trực tiếp người uỷ quyền ban đầu để xác nhận họ vẫn còn sống, vẫn đồng ý và chưa chấm dứt uỷ quyền.
Thông tin cá nhân trong các giấy này — số định danh, địa chỉ — chỉ dùng cho việc kiểm; không chụp lại gửi lung tung, không đưa vào nhóm chat chung. Còn nghi ngờ thì hỏi công chứng viên trước khi đặt cọc.
Câu hỏi thường gặp
Giấy uỷ quyền không ghi gì về uỷ quyền lại thì có được uỷ quyền lại không?
Không ghi thì người được uỷ quyền phải xin sự đồng ý của người uỷ quyền trước, trừ trường hợp bất khả kháng mà nếu không uỷ quyền lại thì việc không thể thực hiện được. Tốt nhất là ghi rõ ngay trong giấy ban đầu là cho phép hay không.
Uỷ quyền lại có cần công chứng không?
Hình thức uỷ quyền lại phải phù hợp với hình thức uỷ quyền ban đầu. Giấy ban đầu đã công chứng thì giấy uỷ quyền lại cũng nên theo hình thức tương ứng. Hỏi công chứng viên với hai giấy cụ thể để biết cách làm đúng.
Người nhận uỷ quyền lại có được uỷ quyền tiếp cho người thứ tư không?
Về nguyên tắc vẫn phải đáp ứng điều kiện như lần uỷ quyền lại trước: được người uỷ quyền ban đầu đồng ý hoặc có bất khả kháng, không vượt phạm vi và thời hạn. Chuỗi càng dài càng khó kiểm, nên nhiều người uỷ quyền chọn cấm ngay từ đầu.
Đi công tác dài ngày có được coi là bất khả kháng để uỷ quyền lại không?
Thường là không, vì đây là việc có thể biết trước và có thể xin ý kiến người uỷ quyền. Bất khả kháng là sự kiện khách quan, không lường trước và không khắc phục được. Cách đúng là báo người uỷ quyền để họ đồng ý hoặc lập giấy mới.
Người uỷ quyền ban đầu có thể chấm dứt luôn cả uỷ quyền lại không?
Khi quyền ban đầu chấm dứt, uỷ quyền lại mất chỗ dựa. Người uỷ quyền nên báo cho cả người được uỷ quyền, người nhận lại và các bên thứ ba đang giao dịch. Cách báo và thu hồi giấy tờ cụ thể nên hỏi luật sư hoặc công chứng viên.