Giấy uỷ quyền không ghi thời hạn vẫn có hiệu lực, nhưng chỉ trong khoảng thời gian mà luật tự đặt ra thay cho các bên — và khoảng đó thường không khớp với điều người uỷ quyền nghĩ. Người uỷ quyền hay tưởng "không ghi tức là mãi mãi", trong khi người được uỷ quyền lại có lúc bị cơ quan từ chối vì giấy "đã quá lâu".
Bài này giải thích quy tắc mặc định theo nguyên tắc chung của Bộ luật Dân sự, sự khác nhau giữa uỷ quyền gắn với một việc cụ thể và uỷ quyền chung, cách cơ quan tiếp nhận thường nhìn một tờ giấy cũ, và gợi ý cách ghi thời hạn sao cho vừa đủ dài để làm xong việc, vừa đủ ngắn để không để lại một quyền "treo" sau khi việc đã xong. Mọi quy tắc nêu dưới đây đọc theo quy định hiện hành; trường hợp cụ thể nên hỏi công chứng viên.
Quy tắc mặc định: luật lấp chỗ trống
Thời hạn uỷ quyền trước hết do các bên tự thoả thuận, hoặc do pháp luật quy định cho một loại việc nhất định. Chỉ khi không có thoả thuận và cũng không có quy định riêng, quy tắc mặc định mới được dùng. Với hợp đồng uỷ quyền, quy tắc thường được nhắc đến là hiệu lực một năm kể từ ngày xác lập việc uỷ quyền, theo quy định hiện hành của Bộ luật Dân sự.
Bên cạnh đó, phần quy định chung về đại diện có cách tính riêng cho thời hạn đại diện khi văn bản không xác định: nếu quyền đại diện gắn với một giao dịch cụ thể thì thời hạn tính đến khi giao dịch đó chấm dứt; nếu không gắn với giao dịch cụ thể thì áp dụng thời hạn mặc định. Hai cách tính này cho thấy ý của luật: quyền đại diện không được kéo dài vô hạn chỉ vì người viết giấy quên một dòng.
Thực tế, việc giấy thuộc loại nào, áp quy tắc nào, đôi khi chính người trong nghề cũng phải cân nhắc. Đó là lý do bài này khuyên mạnh: đừng để luật lấp chỗ trống. Một dòng ghi thời hạn tốn vài giây, còn tranh luận về việc giấy còn hay hết hiệu lực có thể tốn vài tháng.
Giấy gắn với một việc và giấy uỷ quyền chung
Cách nhìn thời hạn thay đổi tuỳ giấy viết cho một việc cụ thể hay cho một loạt việc. Bảng dưới là ví dụ giả định để phân biệt.
| Kiểu giấy | Ví dụ giả định | Khi không ghi thời hạn |
|---|---|---|
| Gắn với một giao dịch cụ thể | Uỷ quyền cho em gái ký hợp đồng bán chiếc xe máy biển số đã ghi rõ cho người mua có tên | Thường được hiểu là quyền kéo dài tới khi giao dịch ấy xong hoặc chấm dứt |
| Gắn với một thủ tục | Uỷ quyền nộp và nhận kết quả hồ sơ cấp đổi một giấy tờ | Gắn với thủ tục ấy, nhưng cơ quan có thể hỏi lại nếu giấy đã lâu |
| Uỷ quyền chung, nhiều việc | Uỷ quyền quản lý, cho thuê, sửa chữa căn nhà ở Bắc Ninh | Áp quy tắc thời hạn mặc định theo quy định hiện hành |
| Uỷ quyền định kỳ | Uỷ quyền nhận một khoản chi trả hằng tháng thay người thân | Dễ hết hiệu lực giữa chừng nếu không ghi, vì việc kéo dài nhiều kỳ |
Nhìn bảng sẽ thấy, giấy càng "chung" thì quy tắc mặc định càng dễ cắt ngang việc. Người nhận khoản chi trả định kỳ là nhóm hay bị bất ngờ nhất: đang nhận đều thì một ngày bị từ chối vì giấy không còn được chấp nhận.
Vì sao giấy chưa hết hạn vẫn có thể bị từ chối
Cơ quan có quy định nội bộ riêng. Một số ngân hàng, đơn vị chi trả, cơ quan tiếp nhận có quy định về độ "mới" của giấy uỷ quyền, đặc biệt với việc nhận tiền. Giấy còn hiệu lực theo luật dân sự nhưng không đáp ứng quy định riêng của nơi đó vẫn có thể bị yêu cầu làm lại. Hỏi trước nơi sẽ nộp là cách duy nhất để biết.
Thông tin trong giấy đã cũ. Sau sắp xếp lại đơn vị hành chính, địa chỉ ghi trong giấy cũ có thể không còn khớp tên xã, phường hiện hành. Giấy tờ tuỳ thân ghi trong giấy có thể đã được cấp đổi. Những chỗ lệch này không tự làm giấy mất hiệu lực, nhưng khiến người kiểm phải hỏi thêm, có khi đòi giấy mới.
Không chắc người uỷ quyền còn sống, còn minh mẫn. Uỷ quyền chấm dứt khi người uỷ quyền chết. Với giấy lập đã lâu, người nhận hồ sơ thận trọng có thể muốn xác nhận lại. Đây là lý do giấy mới thường được đón nhận dễ hơn giấy cũ.
Việc đã xong một lần. Giấy viết cho một việc cụ thể, việc đó đã hoàn thành, thì quyền đã chấm dứt dù chưa đến hạn ghi trong giấy. Dùng lại tờ giấy ấy cho lần sau là không đúng.
Thời hạn và các lý do chấm dứt khác chạy song song
Thời hạn chỉ là một trong nhiều lý do khiến uỷ quyền chấm dứt, và nó không đứng một mình. Uỷ quyền còn chấm dứt khi công việc đã hoàn thành, khi các bên thoả thuận chấm dứt, khi một bên đơn phương chấm dứt theo đúng nguyên tắc, khi người uỷ quyền hoặc người được uỷ quyền là cá nhân chết, khi pháp nhân chấm dứt tồn tại, khi người được uỷ quyền không còn đủ điều kiện làm người đại diện, hoặc khi có căn cứ khác khiến việc đại diện không thể thực hiện được.
Vì thế, một giấy ghi thời hạn rất dài vẫn có thể hết hiệu lực từ sớm. Ngược lại, một giấy còn trong thời hạn không có nghĩa là quyền chắc chắn còn: người kiểm phải xét cả những lý do khác. Người cầm giấy cũng nên hiểu điều này để không tự tin quá mức chỉ vì con số ngày tháng trên giấy chưa tới.
Ví dụ giả định: chị Thu ở Cà Mau uỷ quyền cho em trai nhận một khoản tiền hỗ trợ với thời hạn ghi đủ dài. Khoản tiền đã được nhận xong trong tháng đầu. Từ thời điểm đó, quyền gắn với việc này đã hết dù giấy còn hạn; em trai không thể dùng lại tờ giấy để nhận một khoản khác chưa được ghi trong phạm vi. Người chi trả nhìn thấy điều này sẽ yêu cầu giấy mới.
Ghi thời hạn cho đúng: năm bước
Dưới đây là cách nghĩ khi điền phần thời hạn, dùng được cho hầu hết việc gia đình và cửa hàng nhỏ.
- Ước thời gian thật cần để làm xong việc, cộng thêm một khoảng dự phòng cho chậm trễ thủ tục. Không lấy con số "cho chắc" dài gấp nhiều lần.
- Ghi thời hạn bằng ngày cụ thể hoặc khoảng thời gian tính từ ngày lập giấy, tránh những cụm mơ hồ như "đến khi có thông báo khác".
- Ghi thêm sự kiện chấm dứt sớm: "hoặc đến khi đã nhận xong kết quả", "hoặc khi hợp đồng bán đã được công chứng". Việc xong trước hạn thì quyền cũng kết thúc.
- Với việc định kỳ kéo dài, ghi rõ thời hạn và nhắc người được uỷ quyền báo trước khi hết hạn để làm giấy mới, thay vì viết một thời hạn rất dài.
- Hỏi nơi sẽ nộp giấy xem họ có yêu cầu riêng về thời hạn hay độ mới của giấy không, rồi điều chỉnh trước khi đi công chứng.
Cách ghi "thời hạn ngắn, kèm sự kiện chấm dứt" giữ cho quyền không tồn tại lâu hơn mục đích. Một giấy uỷ quyền treo lơ lửng sau khi việc đã xong là thứ kẻ xấu thích nhặt lại.
Gia hạn hay làm giấy mới
Khi gần hết hạn mà việc chưa xong, có hai hướng: lập văn bản sửa đổi, bổ sung để kéo dài thời hạn, hoặc lập một giấy mới. Với giấy đã công chứng, việc sửa đổi cũng thường phải theo hình thức tương ứng. Nhiều người chọn làm giấy mới để cập nhật luôn thông tin tuỳ thân, địa chỉ hành chính, phạm vi đã điều chỉnh theo thực tế.
Khi làm giấy mới, nên ghi rõ giấy mới thay thế giấy cũ, để bên thứ ba không bị lẫn khi có hai tờ cùng tồn tại. Thu lại bản gốc giấy cũ nếu có thể. Bên nào đã nhận bản sao giấy cũ — ngân hàng, người thuê nhà, cơ quan đang xử lý hồ sơ — nên được báo về giấy mới.
Ví dụ giả định: anh Phúc ở Khánh Hoà đi làm việc ở nước ngoài, uỷ quyền cho chị gái trông coi căn nhà cho thuê với thời hạn ghi rõ. Gần hết hạn, anh chưa về được. Thay vì để giấy hết hạn rồi tính, anh liên hệ cơ quan có thẩm quyền ở nơi mình đang ở để lập giấy mới trước vài tuần. Cách làm uỷ quyền khi đang ở nước ngoài có nhiều bước riêng; nên hỏi cơ quan đại diện và công chứng viên trong nước để biết giấy lập ở đó được dùng thế nào.
Người nhận giấy cũ nên làm gì
Nếu bạn là bên giao dịch với một người cầm giấy uỷ quyền đã lâu, đừng chỉ nhìn con số thời hạn. Xem giấy gắn với việc gì, việc đó đã xong chưa, có giấy nào mới hơn thay thế chưa. Với giao dịch lớn, liên lạc trực tiếp người uỷ quyền để xác nhận họ vẫn muốn giao việc này.
Đối chiếu thông tin tuỳ thân trong giấy với giấy tờ người được uỷ quyền đang cầm. Nếu thông tin đã được cấp đổi, yêu cầu giấy tờ chứng minh sự thay đổi. Khi chụp, lưu lại bản sao để đối chiếu, chỉ giữ phần cần thiết, không lan truyền thông tin cá nhân của người khác.
Trường hợp còn nghi ngờ, hoãn giao dịch và hỏi công chứng viên. Cái giá của một tuần chờ thấp hơn nhiều so với cái giá của việc trả tiền cho một người mà quyền đã hết.
Nếu bạn là người được uỷ quyền đang cầm một tờ giấy cũ, chủ động làm việc này trước khi đi: gọi hỏi người uỷ quyền xem họ vẫn muốn giao việc, kiểm thông tin hành chính trong giấy còn khớp hay không, và hỏi nơi sắp nộp về yêu cầu riêng của họ. Mười phút chuẩn bị ở nhà tránh được một buổi sáng bị trả hồ sơ, và cũng tránh được cảm giác bị nghi ngờ khi người kiểm phải hỏi đi hỏi lại.
Câu hỏi thường gặp
Giấy uỷ quyền không ghi thời hạn thì có giá trị vĩnh viễn không?
Không. Khi không có thoả thuận và không có quy định riêng, luật áp thời hạn mặc định hoặc gắn thời hạn với giao dịch cụ thể mà giấy hướng tới. Uỷ quyền cũng chấm dứt khi việc đã xong, khi một bên chết, hoặc khi bị đơn phương chấm dứt.
Giấy uỷ quyền còn hạn nhưng ngân hàng không nhận thì làm sao?
Ngân hàng, đơn vị chi trả có thể có quy định nội bộ riêng về loại giấy và độ mới của giấy. Hỏi họ cụ thể yêu cầu gì, rồi làm giấy mới theo đúng yêu cầu. Tranh cãi tại quầy thường không giúp việc nhanh hơn.
Có nên ghi thời hạn thật dài cho đỡ phải làm lại không?
Không nên. Thời hạn càng dài, quyền càng dễ bị dùng sai sau khi mục đích ban đầu đã xong. Nên ghi thời hạn vừa đủ kèm sự kiện chấm dứt, và làm giấy mới khi cần.
Hết hạn rồi mà người được uỷ quyền vẫn ký thì sao?
Giao dịch ký sau khi hết quyền thường không ràng buộc người uỷ quyền, trừ khi họ công nhận. Người đã ký có thể phải tự chịu trách nhiệm với bên kia. Tranh chấp cụ thể nên hỏi luật sư với đầy đủ giấy tờ.
Sửa thời hạn trong giấy đã công chứng có tự gạch được không?
Không. Mọi sửa đổi giấy đã công chứng phải làm theo thủ tục tương ứng tại tổ chức hành nghề công chứng. Tự gạch xoá, viết thêm làm giấy mất độ tin cậy và có thể bị từ chối hoặc gây rắc rối pháp lý.